Rare Earth ไม่ได้หายาก ?
แม้จะแปลตรงตัวว่า “แร่หายาก” แต่กลุ่มแร่ธาตุ 15 ชนิด ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญของเทคโนโลยียุคใหม่นั้น พบได้ทั่วไปในชั้นผิวโลก และพบได้ง่ายกว่า “ทองคำ” ด้วยซ้ำ
แร่ธาตุเหล่านี้แทรกตัวอยู่กับแร่ธาตุหลักอื่น ๆ โดยส่วนใหญ่แล้วเรียกว่าเป็น “ผลพวง” จากการทำเหมืองทรัพยากรที่ต้องใช้ในอุตสาหกรรมอยู่แล้ว
สำนักงานสำรวจธรณีวิทยาสหรัฐอเมริกา ได้แสดงกราฟปริมาณธาตุแต่ละชนิดต่ออะตอมซิลิคอนหนึ่งล้านอะตอม พบว่าโลหะบางชนิดซึ่งมีชื่อคุ้นเคย เช่น อะลูมิเนียม เหล็ก และทองแดง (Cu) มีอยู่ค่อนข้างมาก แต่ Rare Earth (REE) (La-Lu) มีน้อยกว่า แต่ก็ไม่ “หายาก” มากนัก ด้วยมีความสมบูรณ์ในแผ่นเปลือกโลกในระดับเดียวกับดีบุก (Sn)
ซึ่งรายงานระบุด้วยว่า Rare Earth ไม่ได้หายากเท่า “ทองคำ” ด้วยซ้ำ
แม้ Rare Earth บางชนิดมีปริมาณมากเท่ากับทองแดงหรือดีบุกในเปลือกโลก กระนั้นมันก็กระจายตัวเป็นสารประกอบหรือสิ่งสกปรกเพียงเล็กน้อย ไม่ใช่ในแร่ที่มีความเข้มข้น
นอกจากนี้ แหล่งแร่ที่มีความคุ้มค่าทางเศรษฐกิจต้องการความเข้มข้นสูง หรือมากกว่า 5% จำเป็นต้องขุดหาแร่ร่วมกับธาตุอื่น ๆ เพื่อให้ได้กำไร
นอกจากนี้ ปฏิกิริยาทางเคมีของ Rare Earth มีพฤติกรรมทางเคมีที่คล้ายคลึงกัน ทำให้ยากที่จะแยกธาตุเหล่านี้ออกจากกัน
วิธีการแยกที่พบบ่อยที่สุด คือการสกัดด้วยตัวทำละลาย ซึ่งต้องใช้รอบหลายร้อยถึงหลายพันรอบ เพื่อให้ได้ความบริสุทธิ์สูง ทำให้เป็นกระบวนการที่ช้า ใช้พลังงานมากและมีค่าใช้จ่ายสูง
ซึ่งผลพวงที่ตามมาจากการพยายามสกัดแร่เหล่านี้ คือเรื่องผลกระทบทางสิ่งแวดล้อมและสังคมโดยรอบ จากการใช้สารเคมีและเปิดหน้าดิน
นั่นทำให้หลายประเทศในโลกยุติการทำเหมืองแรร์เอิร์ทโดยตรง ทั้งในสหรัฐและยุโรป ทำให้ปริมาณ Rare Earth สำรองหดหายจากซัพพลายเชนของมหาอำนาจตะวันตก
อีกความท้าทายคือ แหล่งกำเนิดแร่ทางธรณีวิทยา บางครั้งอาจมีธาตุกัมมันตรังสี เช่น ยูเรเนียมและทอเรียม ซึ่งเพิ่มความอันตรายและซับซ้อนในการสกัดและประมวลผล
ดังนั้น คำว่า “แร่หายาก” เป็นคำที่ชวนให้เข้าใจว่าแร่ธาตุเหล่านี้ค้นหา หรือค้นพบได้ยากเสียเต็มประดา
ทว่าความยากลำบากที่แท้จริง อยู่ที่การนำพวกมันมาใช้ด้วยวิธีการที่ “คุ้มค่า” หรือเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจ เป็นไปได้ทางเทคนิคการทำเหมือง รวมถึงเป็นไปได้ที่จะสกัดให้บริสุทธิ์โดยไม่กระทบกับสิ่งแวดล้อมและสังคม
“ยาก” ในที่นี้ไม่ใช่การค้นพบธาตุในเบื้องต้น แต่เป็นการรวบรวมเข้าเป็นซัพพลายเชนของอุตสาหกรรมขนาดใหญ่
นิยาม Rare Earth จึงเป็นความยูนีคของคุณสมบัติ และเป็น “แร่ยาก ๆ” มากกว่า “หายาก” ในความเข้าใจโดยทั่วไป