“ขยะอิเล็กทรอนิกส์” มหันตภัยใกล้ตัว
บทบรรณาธิการ
การจับกุมโรงงานรีไซเคิลขยะอุตสาหกรรมที่ประกอบกิจการโดยฝ่าฝืนกฎหมาย ช่วงเดือน มิ.ย. 2561 ที่ผ่านมา ซึ่งเจ้าหน้าที่ตำรวจและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ขยายผลตรวจสอบเพิ่ม พบมีการกระทำการโดยมิชอบ อาทิ ลักลอบนำเข้าขยะพลาสติกและอิเล็กทรอนิกส์โดยสำแดงเท็จ หลีกเลี่ยงภาษี ฯลฯ
นอกจากสาธารณชนจะได้รับรู้ถึงภัยเงียบที่คนส่วนใหญ่คาดไม่ถึงแล้ว ยังก่อให้เกิดการตื่นตัวและตระหนักว่าประเทศไทยกำลังกลายเป็นแหล่งรวมซากขยะอันตรายจากหลายประเทศทั่วโลก
การผลักดันร่าง พ.ร.บ.การจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ฯ ที่คณะรัฐมนตรี (ครม.) มีมติเห็นชอบตั้งแต่ 19 ธ.ค. 2560 และขณะนี้อยู่ระหว่างรอบรรจุเข้าสู่วาระการประชุมของสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) แม้กระบวนการขั้นตอนยังอีกยาวนาน อีกทั้งไม่มีหลักประกันว่าร่างกฎหมายนี้จะได้รับไฟเขียวจาก สนช.หรือไม่ แต่ถือเป็นการเริ่มต้นนับหนึ่งในการออกกฎคุมเข้มซากขยะมีพิษ
อย่างไรก็ตาม ล่าสุดปรากฏว่าร่าง พ.ร.บ.ฉบับนี้ถูกรื้อในลักษณะยำใหญ่ส่วนที่เป็นสาระสำคัญ จากเดิมกำหนดให้ผู้ผลิต ผู้จำหน่าย รวมทั้งผู้บริโภคซึ่งเป็นผู้ใช้สินค้าผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้า อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และโทรคมนาคม อาทิ โทรทัศน์ ตู้เย็น เครื่องซักผ้า คอมพิวเตอร์ โทรศัพท์มือถือ ฯลฯ ร่วมรับภาระในการจัดการซากผลิตภัณฑ์ดังกล่าว ถูกปรับแก้ไขเป็นให้ผู้ผลิตกับผู้บริโภคเท่านั้นเป็นผู้รับภาระ ทำให้ตัวแทนภาคเอกชนอย่างสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) ไม่เห็นด้วยและแสดงท่าทีคัดค้าน
ขณะเดียวกันก็เรียกร้องให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทบทวนบางประเด็นที่อาจสร้างปัญหา และเสนอแนะให้นำกลไกในการจัดการซากผลิตภัณฑ์ดังกล่าวตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ โดยให้ทุกภาคส่วนคือ ผู้ผลิต ผู้จำหน่าย รวมทั้งผู้บริโภค มีส่วนร่วมในการรับภาระตามความเหมาะสมเป็นธรรม เหมือนร่างกฎหมายเดิมก่อนถูกปรับแก้บรรจุเข้าไปเพิ่มเติม แต่ขึ้นอยู่กับนโยบายรัฐบาลว่าจะสนองตอบข้อเรียกร้องมากน้อยเพียงใด
ที่น่าห่วงคือการกำหนดกฎกติกาในการบริหารจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ยิ่งล่าช้าออกไปนานเท่าใด ชีวิตคนไทยก็ยิ่งเสี่ยงต่อสารพิษ ของเสียอันตรายจากซากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ เพราะมีโอกาสจะสูดดมซึมซับเข้าสู่ร่างกายมากขึ้นเท่านั้น
นอกเหนือจากผลักดันโรดแมปแก้ปัญหาขยะมูลฝอย ซึ่งมีองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในสังกัดกระทรวงมหาดไทยเป็นหัวขบวนขับเคลื่อนแล้ว รัฐบาลต้องเร่งแก้ปัญหาการบริหารจัดการซากขยะมีพิษและอันตราย มหันตภัยใกล้ตัวควบคู่กันด้วย สังคมไทยจะได้ไม่ต้องวิตกกังวลกับการใช้ชีวิตแบบตายผ่อนส่ง