สงครามอิหร่าน สถานการณ์แย่งชิงปุ๋ยรุนแรงขึ้น หวั่นวิกฤตอาหาร
รัฐบาลต่าง ๆ กำลังหาธาตุอาหารพืชที่สำคัญก่อนการเพาะปลูกในฤดูใบไม้ผลิ เนื่องจากสงครามในตะวันออกกลางทำให้การไหลเวียนของสินค้าโภคภัณฑ์หยุดชะงักและเพิ่มความกังวลเกี่ยวกับวิกฤตอาหารโลก
ปุ๋ยเป็นตัวอย่างที่แสดงให้เห็นถึงความเชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดระหว่างพลังงานและราคาอาหาร เพราะเป็นรากฐานของการเก็บเกี่ยวทั่วโลก ตะวันออกกลางเป็นผู้จัดหาที่สำคัญทั้งแร่ธาตุและก๊าซที่จำเป็นในการผลิตธาตุอาหารสำหรับพืชหลัก เช่น ข้าวโพด ข้าวสาลี และข้าว เมื่อช่องแคบฮอร์มุซปิดตัวลง การขนส่งจึงหยุดชะงักลง ส่งผลให้ราคายูเรีย ซึ่งเป็นปุ๋ยไนโตรเจนที่ใช้กันอย่างแพร่หลายที่สุด พุ่งสูงขึ้น ขณะที่อุปทานฟอสเฟตก็มีความเสี่ยงเช่นกัน สต๊อกทั่วโลกส่วนใหญ่ผูกติดอยู่กับอ่าวเปอร์เซีย และความตื่นตระหนกกำลังแพร่กระจายไปทั่วเศรษฐกิจเกษตรกรรมที่สำคัญ
ในภาพรวม ผู้ส่งออกรายใหญ่อย่างจีนและรัสเซียกำลังลดการขายธาตุอาหารพืชบางชนิด ในขณะที่สหรัฐกำลังผ่อนคลายข้อจำกัดการขนส่งเพื่ออำนวยความสะดวกในการไหลเวียนภายในประเทศอินเดีย ซึ่งเป็นผู้ซื้อปุ๋ยยูเรียรายใหญ่ที่สุด กำลังเร่งหาแหล่งจัดหาและกำลังพิจารณาการประมูล กรีซและฝรั่งเศสได้ขยายการสนับสนุนทางการเงินแก่เกษตรกร และในแอฟริกา กานาเปิดตัวโครงการแจกปุ๋ยฟรี
“เกษตรกรไม่ควรแบกรับภาระของวิกฤตใด ๆ” นายนเรนทรา โมดี นายกรัฐมนตรีอินเดียกล่าวในรัฐสภาเมื่อ 24 มีนาคม 2026 ซึ่งเขากล่าวถึงความขัดแย้งในตะวันออกกลางและประกาศความพยายามในการเสริมสร้างปริมาณสำรองปุ๋ย “รัฐบาลยืนเคียงข้างพวกเขา”
ราคาปุ๋ยที่สูงขึ้นอาจผลักดันต้นทุนอาหารให้สูงขึ้น ในขณะที่อัตราเงินเฟ้อในสินค้าเกษตรเริ่มลดลงหลังจากหลายปีที่ได้รับผลกระทบอย่างหนัก ตั้งแต่การระบาดใหญ่ไปจนถึงสงครามในยูเครนและสภาพอากาศที่รุนแรง โดยปกติแล้วสินค้าเกษตรมักถูกยกเว้นจากมาตรการหลัก แต่ก็เป็นความท้าทายสำหรับธนาคารกลาง แอนดรูว์ เบลีย์ ผู้ว่าการธนาคารแห่งอังกฤษเตือนถึงแรงกดดันด้านราคาที่อาจเกิดขึ้นอีกครั้ง ในขณะที่ผู้กำหนดนโยบายคงอัตราดอกเบี้ยในเดือนมีนาคมนี้
ในขณะเดียวกัน ประเทศต่าง ๆ กำลังดำเนินการเพื่อปกป้องเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากราคาพืชผลที่อ่อนแอ ต้นทุนการผลิตสูง และภาษีนำเข้าของประธานาธิบดีโดนัลด์ ทรัมป์ ผู้นำสหรัฐ
การแข่งขันเพื่อแย่งชิงอุปทานกำลังทวีความรุนแรงขึ้น เมื่อต้นเดือนนี้ รัฐบาลทรัมป์ยกเลิกมาตรการคว่ำบาตรปุ๋ยจากเวเนซุเอลาเพื่อ “บรรเทาผลกระทบต่อเกษตรกรชาวอเมริกัน” ตามคำกล่าวของแอนนา เคลลี โฆษกทำเนียบขาว บริษัท อีโคเปตรอล เอสเอ ของรัฐบาลโคลอมเบียกำลังพยายามเข้าถึงสต๊อกเดียวกันและกำลังพิจารณาเสนอราคาซื้อโรงงานโมโนเมรอส ซึ่งเป็นโรงงานสำคัญบนชายฝั่งทะเลแคริบเบียน
ทางตอนใต้ลงไปอีก บราซิลกำลังเพิ่มการซื้อจากโมร็อกโกและประเทศในอ่าวเปอร์เซีย ขณะเดียวกันก็กำลังสำรวจโครงการปุ๋ยและพลังงานร่วมกับโบลิเวีย นอกจากนี้ กระทรวงการพัฒนา อุตสาหกรรม การค้า และบริการของบราซิล ยังระบุในบันทึกว่า เพิ่งมีการอนุมัติกฎหมายลดภาษีสำหรับวัตถุดิบทางเคมีในการผลิตปุ๋ย
“ทุกคนกำลังแย่งชิงกัน” แรนดี เพลส นักวิเคราะห์ธัญพืชอาวุโสจากเดอะไฮทาวเวอร์รีพอร์ตกล่าว
ในหลาย ๆ ด้าน สงครามในตะวันออกกลางถือเป็นช่วงเวลาที่อันตรายกว่าการรุกรานยูเครนของรัสเซียในปี 2022 ที่ทำให้ห่วงโซ่อุปทานหยุดชะงัก ส่วนหนึ่งเป็นเพราะส่วนแบ่งการค้าปุ๋ยไนโตรเจนที่ตกอยู่ในความเสี่ยงมีมากกว่า ภูมิภาคนี้คิดเป็นสัดส่วนมากกว่าหนึ่งในสามของการส่งออกยูเรีย และเกือบหนึ่งในสี่ของแอมโมเนีย ซึ่งเป็นส่วนประกอบสำคัญอีกชนิดหนึ่งของพืชผลทางการเกษตร ประมาณครึ่งหนึ่งของการค้ากำมะถัน ซึ่งใช้ในการผลิตปุ๋ยฟอสเฟต ส่วนใหญ่ก็ผ่านช่องแคบฮอร์มุซเช่นกัน
ผลกระทบจากสงครามของรัสเซียในยูเครนทำให้เห็นถึงความเสี่ยงของการพึ่งพาธาตุอาหารนำเข้า ความพยายามที่เริ่มขึ้นเมื่อสี่ปีก่อนเพื่อเสริมสร้างความมั่นคงด้านอุปทานกลายเป็นเรื่องเร่งด่วนมากขึ้นในช่วงไม่กี่สัปดาห์ที่ผ่านมา แตกต่างจากปี 2022 ที่สินค้าของรัสเซียส่วนใหญ่ต้องเปลี่ยนเส้นทาง แต่การปิดช่องแคบฮอร์มุซนั้นเข้มงวดกว่ามาก การขนส่งสินค้าถูกปิดกั้นทางกายภาพ ณ จุดยุทธศาสตร์ทางทะเลที่สำคัญ
อินเดียกำลังเผชิญกับแรงกดดันเป็นพิเศษ การผลิตปุ๋ยใช้ก๊าซมากที่สุดของประเทศ และโรงงานบางแห่งปิดตัวลงเนื่องจากปริมาณเชื้อเพลิงที่จำเป็นในการผลิตธาตุอาหารที่มีไนโตรเจนเป็นส่วนประกอบลดลง เพื่อแก้ไขปัญหานี้ เจ้าหน้าที่จึงหันไปพึ่งพาจีนในการขนส่งสินค้า พวกเขายังอนุมัติปุ๋ยชนิดใหม่ อย่างน้อยหนึ่งชนิด เพื่อเปลี่ยนไปใช้ทางเลือกอื่น ๆ มากขึ้น
แหล่งข่าวที่คุ้นเคยกับเรื่องนี้ระบุว่า ในช่วงไม่กี่วันที่ผ่านมา ผู้ผลิตปุ๋ยยูเรียบางรายจัดการประชุมกับเกษตรกรทุกวันเพื่อควบคุมการใช้ปุ๋ยเกินความจำเป็น
สุชิล กุมาร เกษตรกรวัย 42 ปี ในรัฐหรยาณา กำลังประสบปัญหา เขาปลูกเรพซีด ข้าวสาลี และข้าวบนที่ดินเช่าประมาณ 20 เอเคอร์ (ราว 50 ไร่) แต่ไม่สามารถหาไดแอมโมเนียมฟอสเฟต ซึ่งเป็นธาตุอาหารที่จำเป็นในการหว่านเมล็ดได้ ตัวแทนจำหน่ายในท้องถิ่นไม่มีสินค้าในสต๊อก
“ปุ๋ยไม่เคยมีให้ใช้ได้ทันเวลาเมื่อเราต้องการ” กุมารกล่าว
เพื่อให้ได้เปรียบ ผู้ซื้อจึงยอมจ่ายในราคาสูงกว่าปกติ ซาอุดีอาระเบียและโมร็อกโกขายสินค้าให้กับละตินอเมริกาในราคาสูงขึ้น บริษัท Dangote Fertiliser Ltd. ซึ่งเป็นหนึ่งในผู้จัดจำหน่ายรายใหญ่ที่สุดของแอฟริกา กล่าวว่าความต้องการเพิ่มสูงขึ้น รัสเซียระงับการส่งออกปุ๋ยบางส่วนเมื่อ 24 มีนาคม แต่กล่าวเมื่อสัปดาห์ที่แล้วว่า รัสเซียยังคงเป็นหนึ่งในไม่กี่ประเทศที่สามารถตอบสนองความต้องการของโลกได้
“เรากำลังพูดถึงปัจจัยการผลิตทางการเกษตรที่มีบทบาทสำคัญต่อความมั่นคงทางอาหาร” ทิเซียนา อัลวาเรส ผู้อำนวยการด้านเทคนิคของ INEEP บริษัทวิจัยด้านพลังงานในบราซิลกล่าว “ผู้ที่ไม่คำนึงถึงผลประโยชน์ของตนเองและประเทศชาติ ผู้ที่ไม่เริ่มมองหาห่วงโซ่อุปทานระดับภูมิภาคแทนที่จะเป็นระดับโลก พวกเขาจะต้องเผชิญกับช่วงเวลาที่ยากลำบาก”
หากความขัดแย้งยืดเยื้อไปจนถึงกลางปี หลายประเทศทั่วโลกอาจได้รับผลกระทบอย่างหนัก ประเทศผู้ผลิตพืชผลรายใหญ่ เช่น สหรัฐ บราซิล และอินเดีย กำลังเผชิญกับภาวะกำไรที่ลดลง ซึ่งเพิ่มความเสี่ยงต่อผลกระทบด้านราคาอาหารในวงกว้าง ประเทศที่ร่ำรวยกว่าอาจให้ความช่วยเหลือเกษตรกรด้วยเงินอุดหนุน แต่ประเทศที่ยากจนกว่าต้องเผชิญกับงบประมาณที่จำกัดจำเขี่ยมากขึ้น
ความเสี่ยงรุนแรงที่สุดในแอฟริกาใต้ทะเลทรายซาฮาราและบางส่วนของเอเชียใต้ ซึ่งมีการพึ่งพาการนำเข้าอาหารและปัญหาความอดอยากอยู่แล้ว ตัวอย่างเช่น ไนจีเรียรายงานความล่าช้าในการจัดส่งสินค้าจากรัสเซียและจีน อชิช ลาโคเทีย ประธานเจ้าหน้าที่บริหารฝ่ายปุ๋ยและปัจจัยการผลิตทางการเกษตรของ ETG กล่าวว่า ประเทศในแอฟริกาตะวันตกบางประเทศกังวลอย่างมากเกี่ยวกับการปกป้องพืชผลส่งออก เช่น โกโก้และฝ้าย
แม้แต่ผู้ผลิตในอ่าวเปอร์เซียก็ไม่สามารถใช้ประโยชน์จากราคาที่สูงขึ้นหรือข้อได้เปรียบด้านอิทธิพลทางวัฒนธรรมได้อย่างเต็มที่ ตราบใดที่ช่องแคบฮอร์มุซยังคงปิดอยู่ อ้างอิงตามที่นิค คราฟต์ นักวิเคราะห์อาวุโสจากกลุ่มยูเรเซีย ซึ่งเชี่ยวชาญด้านการเกษตรกล่าว
เขากล่าวว่า หากจะมีผู้ชนะเพียงรายเดียว ก็คือจีน
“ในฐานะผู้ผลิตปุ๋ยยูเรียรายใหญ่ที่สุดของโลก ด้วยปริมาณสำรองจำนวนมากและการควบคุมการส่งออกอย่างเข้มงวดจากภาครัฐ จีนสามารถปกป้องระบบการเกษตรของตนเองได้ ในขณะเดียวกันก็บังคับใช้เงื่อนไขที่เข้มงวดมากขึ้นกับประเทศอื่น ๆ” เขากล่าว
ในสหรัฐ รัฐบาลทรัมป์พยายามที่จะบรรเทาราคาที่พุ่งสูงขึ้น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตร บรูค โรลลินส์ กล่าวในการสัมภาษณ์ว่า เจ้าหน้าที่กำลัง “พิจารณาเครื่องมือทุกอย่างที่มีอยู่” เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของเกษตรกร
สัปดาห์ที่แล้ว สหรัฐยกเว้นกฎหมายการขนส่งทางเรือ เพื่อให้เรือที่ติดธงต่างชาติสามารถขนส่งเชื้อเพลิง ปุ๋ย และสินค้าอื่น ๆ ระหว่างท่าเรือของสหรัฐได้ ทำเนียบขาวจะจัดงานพบปะผู้บริหารด้านการเกษตรในวันศุกร์นี้ (27 มีนาคม) รวมถึงการเน้นย้ำถึงความพยายามของประธานาธิบดีในการลดต้นทุนการผลิต กลุ่มเกษตรกรกำลังล็อบบี้ให้ยกเลิกภาษีนำเข้าปุ๋ยฟอสเฟตจากโมร็อกโก ซึ่งเป็นประเทศที่มีแหล่งสำรองฟอสเฟตขนาดใหญ่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก
แม้จะมีมาตรการเหล่านั้นแล้ว เชอร์แมน นิวลิน เกษตรกรในรัฐอิลลินอยส์ กล่าวว่า สหรัฐไม่น่าจะควบคุมราคาได้อย่างรวดเร็วและมีนัยสำคัญ เว้นแต่จะยุติความขัดแย้งและเปิดช่องแคบฮอร์มุซอีกครั้ง “ทุกครั้งที่พวกเขาบอกว่าจะประกาศอะไรออกมา มันก็เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น” เขากล่าว “พวกเขาทำอะไรได้ไม่มากนัก”
เดวิด เดลานีย์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของบริษัท ผลิตฟอสเฟต อิตาฟอส อิงค์ กล่าวว่า เขาจำไม่ได้ว่าเคยเจอช่วงเวลาที่ยากลำบากเช่นนี้มาก่อนในตลอดสี่ทศวรรษที่อยู่ในอุตสาหกรรมนี้ หลังจากสงครามปะทุขึ้น สหประชาชาติเตือนถึงระดับความอดอยากที่สูงเป็นประวัติการณ์ในปีนี้ หากความขัดแย้งยังคงดำเนินต่อไปอีกเพียงไม่กี่เดือน ผู้คนหลายสิบล้านคนอาจเผชิญกับความไม่มั่นคงทางอาหารอย่างรุนแรง
“โลกเคยชินกับการปลูกพืชผลจำนวนมากทุกปี และผลผลิตและพืชผลก็ส่งไปถึงที่ที่ต้องการ” เขากล่าว “ผมยังไม่อยากตื่นตระหนกมากเกินไป แต่ถ้าปล่อยให้สถานการณ์นี้ยืดเยื้อต่อไป อาจส่งผลร้ายแรงถึงขั้นหายนะได้” เดลานีย์กล่าว
อ้างอิง :