กระทรวงเกษตรฯ เปิดไทม์ไลน์เตรียมความพร้อมพระราชพิธีพืชมงคลฯ ปี 2569 ย้ำความเชื่อมั่นเกษตรกร พร้อมแจกพันธุ์ข้าวทรงปลูก 5.1 ตัน เสริมสิริมงคลฤกษ์เบิกนาแก่เกษตรกรไทย
นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยถึงการเตรียมการจัดงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปีพุทธศักราช 2569 ซึ่งกำหนดจัดขึ้นในราวเดือนหกตามประเพณีอันเหมาะสม เพื่อความเป็นสิริมงคลและบำรุงขวัญแก่พี่น้องเกษตรกรในการเริ่มต้นฤดูกาลเพาะปลูกใหม่ โดยในปีนี้พระราชพิธีพืชมงคลซึ่งเป็นพิธีสงฆ์ จะประกอบพิธี ณ พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในวันอังคารที่ 12 พฤษภาคม 2569 ซึ่งถือเป็นวันเกษตรกรด้วย และจะตามด้วยพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญหรือวันไถหว่านอันเป็นพิธีพราหมณ์ ในวันพุธที่ 13 พฤษภาคม 2569 ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวงฝั่งทิศเหนือ
โดยมีนายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ทำหน้าที่พระยาแรกนา พร้อมด้วยเทพีคู่หาบทอง ได้แก่ นางสาวฉันทิสา อารีเสวต นายสัตวแพทย์ชำนาญการ สำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ และนางสาวอภิชญา ฟูแสง นักวิชาการตรวจสอบบัญชีชำนาญการ กรมตรวจบัญชีสหกรณ์ เทพีคู่หาบเงิน ได้แก่ นางสาวพรจิตรา จันทร์เจริญ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรชำนาญการ กรมส่งเสริมการเกษตร และนางสาวศรัญญา ทองคำ นักวิชาการส่งเสริมการเกษตรปฏิบัติการ กรมส่งเสริมการเกษตร รวมถึงพระโคพอและพระโคเพียงทำหน้าที่พระโคแรกนาขวัญในปีนี้
สำหรับการเตรียมความพร้อมด้านพันธุ์ข้าวพระราชทาน กระทรวงเกษตรฯ โดยกรมการข้าวได้ดำเนินการจัดเตรียมเมล็ดพันธุ์ข้าวทรงปลูกที่นำมาจากโครงการนาทดลองในโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ฤดูนาปี 2568 รวมทั้งสิ้น 7 สายพันธุ์ ประกอบด้วย ข้าวนาสวน 5 สายพันธุ์ ได้แก่ ขาวดอกมะลิ 105 กข 79 กข 85 กข 99 (หอมคลองหลวง 72) และกข 109 (หอมพัทลุง 72) พร้อมด้วยข้าวเหนียวอีก 2 สายพันธุ์ คือ กข 6 และกข 26 (เชียงราย 72) น้ำหนักรวมทั้งสิ้น 5,147 กิโลกรัม เพื่อบรรจุซองพลาสติกสำหรับแจกจ่ายให้แก่พสกนิกรและชาวนาทั่วประเทศได้รับไปเป็นมิ่งขวัญและสิริมงคลในการประกอบอาชีพตามพระราชประสงค์สืบไป
ทั้งนี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ขอเชิญชวนประชาชนและเกษตรกรที่สนใจ ร่วมรับชมการถ่ายทอดสดพระราชพิธีฯ ผ่านทางสถานีโทรทัศน์รวมการเฉพาะกิจแห่งประเทศไทย และสื่อออนไลน์ต่าง ๆ ในวันพุธที่ 13 พฤษภาคม 2569 ตั้งแต่เวลา 08.00 น. เป็นต้นไป นอกจากนี้ พสกนิกรยังสามารถลงทะเบียนออนไลน์เพื่อขอรับเมล็ดพันธุ์ข้าวพระราชทานผ่านทางเว็บไซต์ https://rice.moac.go.th ได้ตั้งแต่วันนี้จนถึงวันที่ 30 เมษายน 2569 เพื่อร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการสืบสานพระราชพิธีสำคัญและเสริมสร้างสิริมงคลต่อวิถีเกษตรกรรมไทย
ล่าสุดนายวิณะโรจน์ ทรัพย์ส่งสุข ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้เป็นประธานพิธีบวงสรวงคันไถในงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี 2569 เพื่อความเป็นสิริมงคลและสร้างขวัญกำลังใจให้แก่เจ้าหน้าที่และผู้ปฏิบัติงาน โดยมีผู้บริหารกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ คณะผู้บริหารกรมส่งเสริมการเกษตร เทพีคู่หาบทอง และเทพีคู่หาบเงิน เข้าร่วม ณ บริเวณปะรำพิธีอาคารจัดเก็บคันไถ กรมส่งเสริมการเกษตร โดยพิธีบวงสรวงคันไถ ได้เริ่มขึ้นในเวลา 09.00 น. ประธานในพิธีจุดเทียนธูปบูชาเครื่องสังเวยบวงสรวงคันไถ พระมหาราชครูพิธีศรีวิสุทธิคุณ กล่าวนำคำอธิษฐานจิต จากนั้นประธานปักธูปบนเครื่องสังเวยบวงสรวงคันไถ นางอัญชลี สุวจิตตานนท์ อธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร พร้อมด้วยเทพีคู่หาบทอง เทพีคู่หาบเงิน ปักธูปบนเครื่องสังเวยบวงสรวงคันไถ พระมหาราชครูฯ อ่านโองการ ประพรมน้ำเทพมนตร์ และเจิมคันไถ ลำดับต่อมา ประธาน และอธิบดีกรมส่งเสริมการเกษตร นำพวงมาลัยคล้องคันไถ ตามลำดับ จากนั้น ประธานโปรยข้าวตอกดอกไม้ บริเวณเครื่องสังเวยเพื่อความเป็นสิริมงคล ผู้บริหารที่ร่วมในพิธี เทพีคู่หาบทอง เทพีคู่หาบเงิน ร่วมวางพวงมาลัยบนพานหน้าคันไถเพื่อสักการะเป็นอันเสร็จพิธี
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้มอบหมายให้กรมส่งเสริมการเกษตรเป็นผู้จัดเก็บ ดูแล รักษา ซ่อมแซม ปรับปรุง และจัดเตรียมคันไถ สำหรับวันงานพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประจำปี 2569 ซึ่งกรมส่งเสริมการเกษตรได้ปฏิบัติหน้าที่นี้มาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน โดยในช่วงเดือนเมษายน ก่อนพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญของทุกปี กรมส่งเสริมการเกษตรจะดำเนินการซ่อมแซม ปรับปรุงคันไถให้มีสภาพสมบูรณ์พร้อมใช้งาน เพื่อความเป็นสิริมงคล ซึ่งถือเป็นการบูชาพระพลเทพ ผู้มีคันไถเป็นอาวุธ
ทั้งนี้ ในอดีต คันไถเป็นอุปกรณ์ที่ใช้ในการเตรียมดินก่อนปลูกข้าว ใช้แรงงานสัตว์ เช่น โค กระบือ ในการขับเคลื่อน ซึ่งถูกนำมาใช้ประกอบพิธีไถหว่านในพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญทุกปี โดยในปี 2569 สำนักพระราชวังได้กำหนดวันพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ ประกอบด้วย พระราชพิธี 2 พิธีรวมกัน คือ พระราชพิธีพืชมงคล อันเป็นพิธีสงฆ์ ซึ่งเป็นการประกอบพระราชพิธีวันแรกที่พระอุโบสถวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง ในวันอังคารที่ 12 พฤษภาคม 2569 และพระราชพิธีจรดพระนังคัลแรกนาขวัญ (วันไถหว่าน) อันเป็นพิธีพราหมณ์ โดยประกอบพระราชพิธี ในวันพุธที่ 13 พฤษภาคม 2569 ณ มณฑลพิธีท้องสนามหลวง
สำหรับคันไถที่ใช้ประกอบพระราชพิธีพืชมงคลจรดพระนังคัลแรกนาขวัญในปัจจุบัน สร้างขึ้นเมื่อ พ.ศ. 2539 โดยเกษตรกรผู้เลี้ยงโคนมหนองโพ อำเภอโพธาราม จังหวัดราชบุรี น้อมเกล้าน้อมกระหม่อมสร้างถวายพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร กรมส่งเสริมการเกษตรได้เก็บรักษาไว้ที่อาคารจัดเก็บคันไถ ซึ่งมีชุดองค์ประกอบ ดังนี้
- คันไถ สีแดงชาดลงรักปิดทองตลอดคัน ขนาดความสูง 26 เมตร ยาว 6.59 เมตร หัวคันไถทำเป็นเศียรพญานาค ลวดลายประดับคันไถเป็นลายกระจังตาอ้อย ปลายไถหุ้มผ้าขาวขลิบทองสำหรับมือจับ
- แอกเทียมพระโค ยาว 55 เมตร ตรงกลางแอกประดับด้วยรูปครุฑยุดนาคหล่อด้วยทองเหลืองลงรักปิดทองอยู่บนฐานบัว ปลายแอกทั้งสองด้านแกะสลักเป็นรูปเศียรพญานาคลงรักปิดทอง ปลายแอกแต่ละด้านมีลูกแอกทั้งสองด้านสำหรับเทียมพระโคพร้อมเชือกกระทาม
- ฐานรอง เป็นที่สำหรับรองรับคันไถพร้อมแอก ทำด้วยไม้เนื้อแข็ง
- ธงสามชาย เป็นธงประดับคันไถติดตั้งอยู่บนเศียรนาคทำด้วยกระดาษและผ้าสักหลาด เขียนลวดลายลงรักปิดทองประดับด้วยกระจกแวว มีพู่สีขาวประดับเป็นเครื่องสูงชนิดหนึ่งเพื่อประดับพระเกียรติ
