ยุทธศาสตร์ “อินโด-แปซิฟิก” แค่ “น้ำ 1 หยดในมหาสมุทร” สู้จีน

คอลัมน์ ชีพจรเศรษฐกิจโลก

เพิ่งได้ฤกษ์ประกาศวงเงินลงทุนในยุทธศาสตร์ “อินโด-แปซิฟิก” ไปเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว สำหรับรัฐบาลสหรัฐยุค โดนัลด์ ทรัมป์ หลังจากยุทธศาสตร์นี้ล่องลอยเป็นลมในอากาศมาพักใหญ่ จนถูกถามถึงว่าเอาเข้าจริงจะลงมือปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรมเมื่อไหร่

ไมก์ ปอมเปโอ รัฐมนตรีต่างประเทศสหรัฐ ได้เปิดเผยรายละเอียดของยุทธศาสตร์นี้ว่า จะใช้งบประมาณ 113 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อลงทุนด้านเทคโนโลยี, พลังงานและโครงสร้างพื้นฐานในเอเชีย แบ่งเป็น 25 ล้านดอลลาร์เพื่อขยายส่งออกเทคโนโลยีไปเอเชีย 50 ล้านดอลลาร์สำหรับการผลิตและจัดเก็บทรัพยากรพลังงาน และ 30 ล้านดอลลาร์เพื่อช่วยเหลือในการจัดทำโครงข่ายเพื่อการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน

แม้นายปอมเปโอจะไม่ได้กล่าวตรง ๆ ว่า ยุทธศาสตร์นี้มีวัตถุประสงค์เพื่อคานอิทธิพลของจีนในเอเชีย-แปซิฟิก แต่ก็ถูกตีความว่าสหรัฐกำลังพยายามจะถ่วงดุลอิทธิพลโครงการ “หนึ่งแถบ หนึ่งเส้นทาง” (One Belt, One Road) หรือเส้นทางสายไหมศตวรรษที่ 21 ซึ่งเป็นโครงการสุดทะเยอทะยานระดับโลกของจีน เห็นได้จากตอนหนึ่งที่นายปอมเปโออ้างว่ามีบางประเทศที่เข้าร่วมโครงการหนึ่งแถบ หนึ่งเส้นทางแล้วรู้สึกไม่มีความสุข

นัยของนายปอมเปโอต้องการพาดพิงจีนว่าใช้การทูตแบบหลอกให้ประเทศต่าง ๆ ที่เข้าร่วมโครงการหนึ่งแถบ หนึ่งเส้นทาง “ติดกับดักหนี้” เพราะสุดท้ายต้องกู้เงินจากจีนเพื่อเข้าร่วมโครงการ แต่สำหรับอเมริกาแล้วนายปอมเปโออ้างว่า จะเน้นสร้างความเป็นหุ้นส่วนมากกว่าจะครอบงำ ซึ่งเป็นการพยายามโน้มน้าวหลาย ๆ ประเทศให้เห็นว่าสไตล์การทำงานของอเมริกานั้นดีกว่า และการมีสัมพันธ์กับอเมริกาจะได้รับประโยชน์มากกว่าด้วยเม็ดเงินลงทุนเพียงน้อยนิดแค่ 113 ล้านดอลลาร์ ทำให้ถูกเปรียบเทียบว่าเป็นแค่น้ำ 1 หยดในมหาสมุทร ซึ่งเทียบกันไม่ได้เลยกับมูลค่าเงินลงทุนโครงการหนึ่งแถบ หนึ่งเส้นทาง ซึ่งสูงถึง 1 ล้านล้านดอลลาร์ เฉพาะแค่ในปากีสถานนั้นจีนลงทุนไปแล้ว 6.2 หมื่นล้านดอลลาร์

ผู้เชี่ยวชาญระบุว่า โครงการนี้ของสหรัฐเป็นความพยายามสร้างทางเลือกให้กับประเทศต่าง ๆ เป็นการส่งสัญญาณว่าประเทศเล็ก ๆ ที่ต้องพึ่งพาทางเศรษฐกิจจากจีนสามารถพึ่งพิงสหรัฐแทนได้ ถึงแม้ว่าในขั้นนี้ด้วยวงเงินเพียงน้อยนิดคงเป็นการยากที่จะเห็นว่าโครงการของสหรัฐเป็นทางเลือกใหม่นอกเหนือจากจีนก็ตาม

ขณะเดียวกัน ความเคลื่อนไหวของสหรัฐในครั้งนี้เท่ากับเน้นย้ำให้เห็นว่าสหรัฐยังปรารถนาจะผูกพันกับรัฐบาลต่าง ๆ ในเอเชีย หลังจากก่อนหน้านี้โดนัลด์ ทรัมป์ สร้างความไม่แน่ใจให้กับชาติเอเชีย-แปซิฟิกด้วยการถอนตัวจากข้อตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (ทีพีพี) ซึ่งรัฐบาลสหรัฐยุคบารัก โอบามา เป็นผู้ริเริ่มไว้ และความไม่แน่ใจนั้นยิ่งเพิ่มพูนขึ้นเมื่อทรัมป์ได้จัดเก็บภาษีสินค้าจากชาติพันธมิตรในเอเชีย จนสร้างความบาดหมางอยู่ในขณะนี้

เบรตต์ แมคกอนแกล ประธานบริหารของแคปิตอล ลิงค์ อินเตอร์เนชั่นแนล ระบุว่า อินโด-แปซิฟิก เป็นวิธีการของรัฐบาลสหรัฐในการบอกว่า “ที่จริงแล้วสหรัฐไม่ได้สูญเสียเอเชีย-แปซิฟิก และบรรดาผู้นำสหรัฐก็ไม่เคยเดินหนีจากภูมิภาคนี้”

อย่างไรก็ตาม เขาเห็นว่าสหรัฐต้องทำอะไรมากกว่านี้เพื่อสร้างความเชื่อใจ แดเนียล รัสเซล รองประธานสถาบันนโยบายสังคมเอเชีย เตือนว่า ถึงแม้นายปอมเปโอจะพูดคำหวาน แต่ตนเชื่อว่ามีเพียงไม่กี่ประเทศที่คิดว่าคำพูดของปอมเปโอสะท้อนความคิดและมุมมองของทรัมป์อย่างแท้จริง เพราะทรัมป์นั้นมักทำอะไรที่ไม่ปกติเสมอ

ยุทธศาสตร์ อินโด-แปซิฟิก ของสหรัฐ ครอบคลุมพื้นที่ตั้งแต่ชายฝั่งตะวันตกของสหรัฐ ไปจนถึงชายฝั่งตะวันตกของอินเดีย และด้วยความกว้างใหญ่เช่นนี้ เงินเพียง 113 ล้านดอลลาร์จึงแทบไม่มีความหมายเมื่อเทียบกับความต้องการความช่วยเหลือทางการเงินของประเทศในภูมิภาคนี้

นอกจากนี้ ยุทธศาสตร์ดังกล่าวถูกมองว่ายังขาดรายละเอียดว่าสหรัฐจะดำเนินการยุทธศาสตร์นี้กับใคร ที่ไหน โดยเฉพาะประเด็นเรื่องเงินลงทุนว่าจะหาจากไหนเพิ่มเพื่อขยายเงินลงทุนในระดับที่สร้างผลกระทบหากต้องการถ่วงดุลจีน ซึ่งนายปอมเปโอก็ตระหนักเป็นอย่างดีว่าจำเป็นต้องให้ภาคเอกชนเข้ามามีบทบาทสำคัญในการลงทุน

ในขณะที่จีนนั้นก้าวหน้าไปไกลแล้ว มีการเพิ่มการปล่อยกู้ให้กับหลายประเทศ ทั้งปากีสถาน บังกลาเทศ ศรีลังกา เนปาล มัลดีฟส์