อย่าปล่อยให้ AI กำชะตา เปลี่ยนคน เปลี่ยนองค์กร ก่อนโลกเปลี่ยน

“ประชาชาติธุรกิจ” จัดสัมมนา THAILAND 2027 : ปรับ เปลี่ยน ไปต่อ EP.2 “กานติมา เลอเลิศยุติธรรม” รองประธานเจ้าหน้าที่บริหารด้านธุรกิจองค์กร บมจ.แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส (AIS) แชร์ประสบการณ์ตรงเรื่องคน กับ AI

โลกแยกคน 2 กลุ่ม

…คนในตลาดแรงงาน มักรอชะตากรรม ทั้งโอกาสการเติบโต และเรียนรู้จะรอคนอื่นยื่นให้ แต่เมื่อ AI เข้ามาดิสรัปต์ การรอก็ไม่ทันแล้ว โลกแยกคนเป็น 2 กลุ่ม คือกลุ่มที่ไปต่อได้ อีกกลุ่มจะถูกทิ้งไว้ข้างหลัง วันนี้จึงเป็นโอกาสที่เราต้องลุกขึ้นมากำชะตาตัวเอง

ที่น่าห่วงสุดคือ กลุ่มผู้บริหาร เพราะบางครั้งมองตัวเองว่าเก่งแล้ว จึงไม่เปิดรับการเรียนรู้เพิ่ม แนวคิดในอดีตที่ทำแบบเดิมๆ แล้วประสบความสำเร็จเอง ใช้ไม่ได้ในยุค AI ทุกคนต้องกำหนดชะตาตัวเอง

ผู้บริหารต้องยอมรับว่า มักพยายามให้คนรุ่นใหม่ปรับตัวเข้าหา เพราะผู้บริหารเป็นผู้ควบคุมภาพขององค์กรทั้งหมด แต่วันนี้โลกเปิดกว้าง คู่แข่งไม่ได้มีแค่ผู้เล่นในตลาดไทยอีกต่อไป

ถ้ากลัว AI แทนที่ คำถามแรกคือ ไม่ยอมทิ้งคอมฟอร์ตโซนเดิม และมีความสุขอยู่กับความสำเร็จในอดีตหรือไม่ ความสำเร็จที่ว่า อาจกลายเป็นกำแพงที่ทำให้ผู้บริหารเดินต่อไปไม่ได้ 

คำถามที่ 2 สามารถหยิบคนรุ่นใหม่ที่มีสกิลที่เราไม่มี มาร่วมงานได้หรือไม่ ซึ่งเป็นจุดตายที่ผู้บริหารต้องเลือก 

แม้คนรุ่นใหม่จะโตมากับเทคโนโลยี แต่ถ้าให้ใช้เครื่องมือเดียวกันกับผู้ใหญ่ ผลลัพธ์ก็ไม่เหมือนกัน 

เพราะขึ้นอยู่กับความสามารถในการสั่งงานหรือการป้อน Prompt หากใส่ข้อมูลไม่ดี ผลที่ได้ก็ไม่ดี จึงมีหลายเรื่องที่ต้องลุกขึ้นมาปฏิวัติตัวเองอย่างแรง

เปลี่ยนความเชื่อ – จัดการเรื่องคน

องค์กรขนาดใหญ่อย่าง AIS ที่มีพนักงานนับหมื่นคน ความท้าทายแรกคือ การเปลี่ยนความเชื่อ รวมถึงระบบการจัดการต่าง ๆ 

ในอดีตเมื่อพูดเรื่องคน องค์กรมักพูดเรื่องความสุข และมองเฉพาะเรื่องภายในองค์กร เทียบกับภายนอก แต่ปัจจุบันโลกการทำงานเปลี่ยนไป

การทำให้องค์กรมีแต่ความสุขไม่ได้แปลว่า องค์กรจะมีความพร้อมในการเดินไปข้างหน้า คนที่จะไปกับองค์กรในอนาคตต้องรับผิดชอบตัวเองได้ด้วย

หลายครั้งองค์กรอยากได้คนที่มี Talent แต่ให้ผู้บริหารเลือกก็มักเลือกคนที่ตัวเองควบคุมและบริหารได้ ส่วนคนที่มีความเป็นตัวของตัวเอง มักถูกตัดออกไปตั้งแต่ต้น

AIS จึงปรับใหม่ไม่ให้ผู้บริหารเสนอชื่อ แต่เปิดรับคนที่มั่นใจตัวเองมีคุณสมบัติเป็น Talent โดยเลือกคนที่รักความก้าวหน้า และใช้กรรมการกลางพิจารณา

ที่ใช้ “กรรมการกลาง” เพราะผู้บริหารภายในจะมีบริบทของตัวเอง เราอาจลืมไปว่า โลกภายนอกที่ต้องแข่งขันเป็นอย่างไร ความชอบของเราจึงไม่ใช่คำตอบของความสำเร็จ

ผู้บริหารเคยภูมิใจที่องค์กรมีแต่ผู้บริหารที่เติบโตมาจากภายใน แต่เมื่อโลกการแข่งขันไม่ใช่โลกเดิมอีกต่อไป เป็นโลกที่เข้าสู่เทคโนโลยี “ความหลากหลาย” จึงเป็นสิ่งสำคัญ

AIS จึงมีส่วนผสมของคนที่มีประสบการณ์ภายนอก+คนที่มีประสบการณ์ภายใน ในอดีตองค์กรชื่นชม บริษัทไหนที่คนไม่ลาออกเป็นเรื่องดี แต่วันนี้ต้องตระหนัก ถ้าคนที่อยู่ไม่เติบโตไปพร้อมองค์กร ไม่มีความสามารถเพิ่ม จะกลายเป็นภาระชิ้นใหญ่ การลงทุนเรื่องคนเป็นรีซอร์ซเดียวที่เติบโตได้เรื่อย ๆ

ผู้บริหารเองก็มีช่วงหนึ่งที่ต้องเปลี่ยนผู้บริหารจำนวนหนึ่ง “สาเหตุเพราะไม่อยากเปลี่ยน อยากอยู่แบบเดิม” 

ขณะที่ระบบเดิม ลำดับชั้นเป็นอุปสรรคในการทำงานกับความเร็ว บางสายงานมีครบทุกตำแหน่ง ทุกลำดับชั้น กลายเป็นว่า “งานเดินช้ากว่าเดิม” เพราะไปติดอยู่หลายโต๊ะ ไม่ใช่ปัญหาเฉพาะจุด แต่เป็นเรื่องขององค์กรทั้งหมด

“สิ่งเหล่านี้คือบริบททุกวันนี้ ที่บอกให้เราต้องปรับ ต้องเปลี่ยน เพื่อไปต่อ เป็นเรื่องของการทิ้งตัวเองกับความสำเร็จในอดีต พอใจได้ในจุดหนึ่ง คนที่ได้รับโปรโมตก็ยินดีได้ในวันนั้น แต่ต้องคิดว่า ความคาดหวังที่องค์กรมีต่อเราคืออะไร”

องค์กรใหญ่มีข้อได้เปรียบ-เสียเปรียบ อาจขยับตัว ปรับเปลี่ยนได้ยาก แต่ยุคนี้นักอนาคตศาสตร์บอกว่า “ไม่เปลี่ยนไม่ได้ ยังไงต้องเปลี่ยนให้ผ่าน”

วัฒนธรรมองค์กรต้องเปลี่ยน

เมื่อกล่าวถึงวัฒนธรรมองค์กร สิ่งที่อันตรายสุดคือ การที่ทุกคนมองว่า AI จะเข้ามาลดคน แต่ความจริงคือ AI เป็นตัวช่วยให้คนที่มีความสามารถไม่ต้องทำเรื่องจุกจิก

หลายครั้งคนหวัง AI จะทำงานฉลาด แล้วตัวเองไม่ต้องทำงานฉลาด ทั้งที่ AI ประมวลผลข้อมูลได้ไว ควรเป็นตัวส่งต่อให้คน เรื่องความริเริ่ม การคิดต่อยอดเป็นหน้าที่ของคน หากเข้าใจสลับกัน ความเสียหายจะตามมา

เทคโนโลยีซื้อได้จากการลงทุน แต่หากความสามารถของคนในองค์กรไปไม่ถึง ก็มักคิดว่า AI มีเงินแล้วซื้อได้ 

แต่สิ่งที่เสียหายคือซื้อมาแล้ว คนในองค์กรใช้ประโยชน์จากมันไม่ได้ เหมือนเรื่องไซเบอร์ซีเคียวริตี้ สิ่งสำคัญคือการตระหนักรู้ องค์กรใดที่ซื้อทุกอย่าง แต่ไม่สร้างการตระหนักรู้ ก็ไม่ได้ประโยชน์จากเทคโนโลยี 

องค์กรที่ทำให้พนักงานตระหนักว่า ควรทำอะไรอย่างไร แล้วบริษัทช่วยทำเฟรมเวิร์กให้ก็จะไปต่อได้

“ยิ่งบริษัทใหญ่ ยิ่งต้องสื่อสาร เชื่อว่า AI เป็นเครื่องมือให้กับคนมีคุณภาพ ทำประโยชน์ให้กับสังคมและองค์กรได้มากขึ้น แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่า องค์กรคือผู้ประกอบธุรกิจ”

เพราะองค์กรต้องตัดสินใจ เงินที่มีจะลงทุนอย่างไร ปฏิเสธไม่ได้ว่า ต้องซื้อเครื่องมือเพื่อสู้กับข้างนอก แต่คนที่อยู่ในองค์กรต้องเลือก คนไหนใช้ประโยชน์จาก AI ต่อยอดได้มากได้น้อยหรือไม่ได้เลย

อย่าเสียเวลากลัว ถ้าอยากไปต่อ

คนที่รู้สึกกลัว AI จะมาแทนที่ ให้ตั้งคำถามกับตัวเองว่า งานที่ทำอยู่ซ้ำซากเกินไปหรือไม่ ความคิดสร้างสรรค์เพียงพอหรือไม่ เรื่อง Adaptability จะเข้ามาตลอด ไม่ควรกลัวอะไรอีกต่อไป

“ถ้าตัดสินใจ วันนี้ไม่อยากเรียนรู้ ไม่อยากลองอะไรใหม่ ๆ พี่แนะนำ ดีสุดคือเก็บสตางค์ ประหยัด แล้วหาทางใช้ชีวิตแบบที่คิดว่าเงินที่มีอยู่พอ แต่อย่าลืมว่า คนเริ่มอยู่นานขึ้น Cost ของชีวิตก็สูงขึ้น”

วันนี้ต้องเลือกจะไปข้างหน้าหรือไม่ เพราะไม่มีใครประคองได้ ผู้บริหารก็ต้องเร่งปรับตัว หาก AGI มา ความวิบัติจะบังเกิดจริง 

“ค่านิยมในอดีต ใครกลับบ้านมืดถือว่าขยัน แต่วันนี้ต้องถามว่า อยู่มืด ๆ แล้ว ทำได้แค่นี้เองหรือ ? ซึ่งเห็นได้มากในตลาดแรงงาน โลกเปลี่ยนจริง ๆ ทั้งวิธีการทำงานและวิธีการมอง”

ถามว่า มีวิธีป้องกันไม่ให้พนักงานใช้ AI จนใช้สมองน้อยลง และไม่ได้ฝึกทักษะตัวเอง ต้องทำอย่างไร

“กานติมา” ตอบว่า มาถึงวันนี้ไม่ใช่เรื่องที่องค์กรจะคิดว่าทำอย่างไร แต่เป็นเรื่องของพนักงานที่ต้องตระหนักว่าจะทำอย่างไร เพราะการใช้บ่อย เรียนรู้บ่อย ทำให้เก่งขึ้น

หัวหน้างานไม่ใช่ผู้ตัดสินอีกต่อไป หากน้องใช้ AI แล้วส่งงานดี หัวหน้าพอใจเฉพาะงานที่ AI ทำ แต่ถ้าน้องไม่ต่อยอด หัวหน้าจะเป็นกลุ่มที่ถูกหลอก เพราะไม่คุ้นชินกับเครื่องมือ ไม่รู้ผลลัพธ์

“ประสบการณ์ของหัวหน้าคือ สิ่งที่ทำให้น้องคิดต่อยอดได้ สมัยเราจุดเด่นคนที่เติบโตคือคิดเก่ง อย่าทิ้งหัวหน้างานที่ใช้ตัวนี้ ให้เอากลับไปโค้ชน้อง” 

AI อาจช่วยเรื่องสถิติ แต่อย่าให้มันตัดสินเรื่องทิศทางของบริษัท เราต้องนำข้อมูลที่ AI ประมวลผลมาผสมกับประสบการณ์

คำว่า Lifelong Learning มาแล้วจริง ๆ เรียนอะไรไปวันนี้ พรุ่งนี้ก็เก่าแล้วจึงต้องเรียนรู้ตลอดเวลา ต้องขยัน ถ้าแนะนำโดยไม่รู้ว่าคืออะไร หัวหน้างานจะกลายเป็นคนที่ลูกน้องคิดว่า “คุณก็ไม่รู้จริง” 

ตอนนี้โลกกลับด้าน หัวหน้าคือคนที่ลูกน้องรัก ชื่นชม ความรักนั้นไม่ได้มาจาก Constructive Feedback ต่อให้ AI เข้ามายังงัย โลกไม่ได้เปลี่ยน หัวหน้าที่จะให้ Constructive Feedback ก็ต้องเรียนรู้

สิ่งที่น่ากลัวที่สุด เมื่อ AI เข้ามาคือ หัวหน้าไม่ปรับตัวเข้ากับลูกน้อง ไม่จ้างลูกน้องเก่ง ๆ อย่าคิดว่า เขาจะมาหายใจลดต้นคอ สิ่งที่หัวหน้าควรตระหนักคือ “ความไม่ล่มสลายขององค์กรคือความสำเร็จของผู้บริหาร” 

วันนี้มุมมองเรื่องความเชื่อ ความสำเร็จของคนเปลี่ยนไปแล้ว ชอบไหม พอใจไหม ไม่ทันละ เพราะแต่ละคนชอบไม่เหมือนกัน เราต้องถามตัวเองจะทำอย่างไรให้การบริหารคนตอบโจทย์ได้

การให้ความรู้ที่เป็น Hierarchy (ลำดับชั้น) ใช้ไม่ได้แล้ว เพราะลำดับยังไม่ถึง น้องก็จะไปอยู่ที่อื่น เพราะได้ความรู้มากกว่า 

ตอนนี้ใครสมัครใจเรียนรู้ต้องให้โอกาสการเข้าถึง คนเป็นหัวหน้าเมื่อโปรโมตแล้ว ตรัสรู้แล้ว รอปรินิพพานอย่างเดียวไม่รอด ต้องมีบุญบารมีเสริม หาความรู้เพิ่ม

“ไม่พูดเรื่องอายุแล้ว พูดเรื่องพฤติกรรม Generation ที่ Connect กับระบบ มีหลายอย่างจำเป็นต้องเริ่มที่ตัวผู้บริหาร ดูว่าทีมของเราจะอัพ Level น้องได้หรือไม่” 

ถ้าผู้บริหารขาดความรับผิดชอบ แม้กระทั่งความรู้ก็อย่าฝากองค์กรไว้ในมือผู้บริหารแบบนี้