“ยศชนัน” ลั่นไทยต้องเลิกเป็นฐานผลิตปลายน้ำ ดัน 3 สยามสร้างเศรษฐกิจใหม่

รมว.อว.เปิดแนวทางพลิกเศรษฐกิจไทยด้วยวิทยาศาสตร์และนวัตกรรม ผลักดัน “3 สยาม” สร้างอุตสาหกรรมเติบโตใหม่ เชื่อมเกษตร การแพทย์ และอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง พร้อมเร่งพัฒนาคนจากผู้หางานเป็นผู้สร้างงาน เตือนหากไทยไม่เร่งใช้ AI เพื่อค้นคว้าเทคโนโลยีใหม่ ช่องว่างการแข่งขันกับต่างประเทศจะยิ่งขยายตัว ชี้ไทยต้องมีงานวิจัยและบุคลากรของตัวเอง ไม่ใช่รับเพียงฐานการผลิตจากต่างชาติ

ศ.ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (อว.) กล่าวปาฐกถาพิเศษหัวข้อ “พลิกโฉมเศรษฐกิจไทย ด้วยวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี วิจัย และนวัตกรรม เวทีการแข่งขันยุคใหม่” ว่า การยกระดับเศรษฐกิจไทยในระยะต่อไปจำเป็นต้องเปลี่ยนจากการเป็นผู้ตามเทคโนโลยีและแนวโน้มเศรษฐกิจโลก ไปสู่การเป็นประเทศที่สามารถคิดค้นและพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ด้วยตนเอง โดยใช้ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เป็นเครื่องมือสำคัญในการค้นคว้าและสร้างนวัตกรรม ควบคู่กับการพัฒนาบุคลากรและอุตสาหกรรมใหม่ที่เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจในแต่ละพื้นที่

หนึ่งในแนวทางสำคัญคือการผลักดันกลุ่มอุตสาหกรรมใหม่ภายใต้แนวคิด “3 สยาม” ครอบคลุมการนำวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีไปยกระดับภาคเกษตร ภาคบริการและการแพทย์ รวมถึงอุตสาหกรรมเทคโนโลยีขั้นสูง โดยเชื่อมโยงการพัฒนาบุคลากร โครงสร้างพื้นฐานด้านเทคโนโลยี ผู้ประกอบการ Startup และ SMEs เข้าด้วยกัน เพื่อสร้างฐานเศรษฐกิจใหม่ที่ประเทศไทยมีความสามารถในการวิจัย พัฒนา และผลิตได้เอง

ทั้งนี้ แนวทางดังกล่าวได้ผ่านการวางแผนและนำเข้าสู่กลไกของสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติแล้ว โดยมีกองทุนด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมรับไปขับเคลื่อน และบรรจุเข้าสู่การทำงานของคณะกรรมการร่วมภาครัฐและเอกชนเพื่อแก้ไขปัญหาทางเศรษฐกิจ (กรอ.) เพื่อให้การพัฒนาเทคโนโลยีและบุคลากรสอดคล้องกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรมและการลงทุน

“เราต้องทำให้คำที่ว่า เราเอา R&D ไว้ที่สิงคโปร์ แล้ว Manufacturing จะอยู่ในประเทศไทย ต้องจบคำนี้ให้ได้” ศ.ดร.ยศชนันกล่าว พร้อมระบุว่า หากประเทศไทยยังเป็นเพียงฐานการผลิตปลายน้ำ โดยไม่มีบุคลากรที่สามารถคิดค้นเทคโนโลยีหรือดำเนินงานวิจัยและพัฒนาได้เอง เมื่อเทคโนโลยีหรืออุตสาหกรรมเปลี่ยนแปลง ประเทศไทยก็จะเผชิญข้อจำกัดในการแข่งขันอีกครั้ง

สำหรับการใช้ AI ศ.ดร.ยศชนันมองว่า ภาคธุรกิจและบุคลากรไทยต้องก้าวข้ามการใช้ AI เพื่ออำนวยความสะดวกหรือเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ไปสู่การใช้ AI เพื่อค้นพบองค์ความรู้และเทคโนโลยีใหม่ (Discovery) เนื่องจากเทคโนโลยีดังกล่าวทำให้ผู้ที่มีความเชี่ยวชาญในศาสตร์หนึ่งสามารถนำองค์ความรู้จากศาสตร์อื่นมาประยุกต์ใช้ได้มากขึ้น และเปิดโอกาสให้เกิดผลิตภัณฑ์หรือรูปแบบธุรกิจที่ไม่เคยมีมาก่อน

“เรื่องเกี่ยวกับ AI เป็นเรื่องที่ผมคิดว่าปีนี้ถ้าไม่ทำ ไม่ใช่ตกขบวนอย่างเดียว แต่มันจะถ่างแบบรุนแรงมาก” ศ.ดร.ยศชนันกล่าว โดยเตือนว่าประเทศที่เข้าถึงและใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพจะสามารถพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ได้รวดเร็วกว่า ขณะที่การแข่งขันในปัจจุบันไม่ได้จำกัดอยู่เพียงธุรกิจภายในประเทศ แต่เป็นการแข่งขันกับผู้ประกอบการทั่วโลก

ทั้งนี้ การพัฒนาเทคโนโลยีของไทยต้องเปลี่ยนจากการคาดการณ์แนวโน้มในอนาคต ไปสู่ความสามารถในการออกแบบและสร้างสิ่งใหม่ตามความต้องการของตลาด โดยอาศัยต้นทุนด้านทรัพยากรธรรมชาติ ความหลากหลายทางชีวภาพ วัฒนธรรม และฐานการเกษตรของแต่ละพื้นที่ นำมาผสมผสานกับ AI เพื่อค้นคว้าวัสดุ ผลิตภัณฑ์ และเทคโนโลยีที่มีมูลค่าสูง ก่อนพัฒนาเป็นรูปแบบธุรกิจและเชื่อมโยงแหล่งเงินทุน

ขณะเดียวกัน การสร้างอุตสาหกรรมใหม่จำเป็นต้องปรับระบบพัฒนากำลังคน โดยเฉพาะบทบาทมหาวิทยาลัยที่ต้องเปลี่ยนจากการผลิตผู้สำเร็จการศึกษาเพื่อเข้าสู่ตลาดแรงงาน หรือ Job Seeker ไปสู่การสร้างผู้ประกอบการและผู้สร้างงาน หรือ Job Creator ที่สามารถนำความรู้และนวัตกรรมไปสร้างธุรกิจใหม่ รวมถึงสร้างการจ้างงานและเศรษฐกิจให้กับชุมชน

ศ.ดร.ยศชนันกล่าวว่า กระทรวง อว.กำลังผลักดันการพัฒนากำลังคนภายใต้แนวคิด Intelligence Economy โดยให้ความสำคัญกับการสร้างทักษะ AI Literacy เป็นพื้นฐาน ควบคู่กับการพัฒนาบุคลากรให้พร้อมทำงานในภาคอุตสาหกรรมและสามารถสร้างเทคโนโลยีใหม่ได้ พร้อมดำเนินโครงการ Skill Bridge ร่วมกับหน่วยงานด้านแรงงาน อาชีวศึกษา มหาวิทยาลัย และภาคเอกชน เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านแรงงานจากอุตสาหกรรมเดิมไปสู่อุตสาหกรรมที่มีศักยภาพเติบโต

นอกจากนี้ ยังผลักดันระบบ Future Skill Mapping เพื่อเชื่อมโยงประสบการณ์การทำงานกับการรับรองทักษะและคุณวุฒิการศึกษา เปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถนำประสบการณ์หรือความรู้ที่ได้รับจากหลักสูตรต่าง ๆ มาประเมินและสะสมหน่วยกิตเพื่อยกระดับคุณวุฒิได้ โดยไม่จำเป็นต้องจำกัดการเรียนรู้ไว้เฉพาะสาขาวิชาที่สำเร็จการศึกษามาเดิม

ในส่วนของเทคโนโลยีที่จะเป็นฐานเศรษฐกิจใหม่ กระทรวง อว.ให้ความสำคัญกับการนำ AI ไปใช้ร่วมกับหุ่นยนต์และระบบห้องปฏิบัติการอัตโนมัติ เพื่อเร่งการวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ รวมถึงการแพทย์แม่นยำ (Precision Medicine) และอาหารเฉพาะบุคคล (Precision Food) ซึ่งใช้ข้อมูลทางชีวภาพและพันธุกรรมในการออกแบบผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับแต่ละบุคคล โดยมองว่าแนวโน้มดังกล่าวจะเปลี่ยนรูปแบบการผลิตของอุตสาหกรรมอาหารและการแพทย์ในอนาคต

อีกด้านหนึ่งคือการพัฒนาวัสดุขั้นสูง โดยใช้ AI ช่วยออกแบบวัสดุใหม่จากทรัพยากรในประเทศ เช่น วัสดุดูดซับคาร์บอน วัสดุช่วยลดมลพิษ วัสดุชีวภาพที่ซ่อมแซมตัวเองได้ และวัสดุสำหรับอุตสาหกรรมสิ่งทอ ซึ่งสามารถนำองค์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์ไปเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตรและผลิตภัณฑ์ท้องถิ่น ทั้งผ้าไหม ผ้าฝ้าย และผ้าขาวม้า พร้อมยกระดับการผลิตจากแนวคิดอุตสาหกรรมสีเขียวไปสู่การผลิตที่ช่วยฟื้นฟูระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ

ศ.ดร.ยศชนันกล่าวว่า การพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูงยังครอบคลุมโครงสร้างพื้นฐานด้าน AI ศูนย์ข้อมูล เซมิคอนดักเตอร์ พลังงาน และเทคโนโลยีอวกาศ โดยมีแนวทางพัฒนาขีดความสามารถของผู้ประกอบการไทยให้เข้ามามีส่วนร่วมในห่วงโซ่อุปทานมากขึ้น ยกตัวอย่างโครงการดาวเทียม 18 ดวง ที่ต้องการเปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการและ Startup ไทยพัฒนาชิ้นส่วนหรือเทคโนโลยีที่เกี่ยวข้องก่อน หากส่วนใดยังไม่สามารถดำเนินการได้จึงใช้การถ่ายทอดเทคโนโลยีหรือความร่วมมือจากต่างประเทศ เพื่อให้การพัฒนาในระยะต่อไปสามารถดำเนินการโดยคนไทยได้มากขึ้น

สำหรับการเชื่อมโยงเทคโนโลยีกับผู้ประกอบการ กระทรวง อว.มีเครือข่ายอุทยานวิทยาศาสตร์และหน่วยงานวิจัยที่สามารถสนับสนุนการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ตั้งแต่การให้คำปรึกษา การทดสอบ การพัฒนาต้นแบบ การรับรองมาตรฐาน ไปจนถึงการถ่ายทอดเทคโนโลยี โดยเฉพาะอุตสาหกรรมอาหารแห่งอนาคต เครื่องสำอาง และผลิตภัณฑ์จากทรัพยากรท้องถิ่น รวมถึงมีเทคโนโลยีพร้อมใช้กว่า 3,000 รายการที่ผู้ประกอบการสามารถนำไปประยุกต์ใช้ร่วมกับมหาวิทยาลัยและหน่วยงานวิจัยได้

นอกจากนี้ ยังมีแนวทางขยายการใช้เทคโนโลยีฉายรังสีไปยังภูมิภาค เพื่อสนับสนุนการถนอมอาหารและการส่งออกสินค้าเกษตร ตลอดจนส่งเสริมการพัฒนาธุรกิจผ่านเครือข่าย Startup และการจับคู่ความร่วมมือกับมหาวิทยาลัย ภาคเอกชน และแหล่งเงินทุน เพื่อให้ผลงานวิจัยสามารถพัฒนาเป็นธุรกิจที่มีตลาดรองรับจริง

“ประเทศ ไทยขาดในเรื่องความเชื่อมโยง” ศ.ดร.ยศชนันกล่าว พร้อมอธิบายว่า การพัฒนา Startup หรืออุตสาหกรรมใหม่ไม่ควรสร้างผลประโยชน์เฉพาะผู้ประกอบการรายใดรายหนึ่ง แต่ต้องออกแบบให้เกิดห่วงโซ่คุณค่าที่เชื่อมโยงเกษตรกร โรงงาน ผู้ประกอบการ และชุมชนในหลายจังหวัด เพื่อให้การเติบโตของธุรกิจใหม่สามารถกระจายรายได้และสร้างเศรษฐกิจในระดับพื้นที่ได้ด้วย

ทั้งนี้ กระทรวง อว.จะเดินหน้าผลักดันความร่วมมือกับหอการค้าไทย ภาคเอกชน มหาวิทยาลัย และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อเชื่อมโยงการพัฒนาคน วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมให้เป็นกลไกสร้างอุตสาหกรรมใหม่ โดยมีเป้าหมายให้ประเทศไทยสามารถพัฒนาเทคโนโลยีที่ตอบโจทย์ความต้องการของตนเอง และยกระดับจากผู้ใช้เทคโนโลยีไปสู่ผู้สร้างเทคโนโลยีที่แข่งขันในตลาดโลกได้