เปิด 7 ดีลไทย-จีน พลิกโอกาสเศรษฐกิจไทย ดันเกษตร-อีวี-แรงงาน

เจาะ 7 ข้อตกลงและความร่วมมือเศรษฐกิจไทย-จีน ในโอกาสนายกรัฐมนตรีจีนเยือนไทย ครอบคลุมเปิดตลาดสละสด ปรับเกณฑ์ส่งออกทุเรียน ดึงลงทุนอุตสาหกรรม EV พัฒนาทักษะแรงงาน และปลดล็อกข้อจำกัดงานกงสุล เปิดโอกาสใหม่ด้านการค้า การลงทุน และอุตสาหกรรมไทย

การเดินทางมาเยือนประเทศไทยอย่างเป็นทางการของ นายหลี่ เฉียง นายกรัฐมนตรีสาธารณรัฐประชาชนจีน ระหว่างวันที่ 13-15 พฤศจิกายน 2569 สปอตไลท์ใหญ่ของการเดินทางเยือนครั้งนี้ อยู่ที่การลงนามข้อตกลงและความร่วมมือต่าง ๆ โดยเฉพาะความร่วมมือทางเศรษฐกิจ การค้า และการลงทุนของสองประเทศ จำนวน 7 ฉบับ

7 ข้อตกลง-ความร่วมมือเศรษฐกิจ ไทย-จีน

1. พิธีสารส่งออกผลสละสดไทยไปจีน ระหว่างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ไทย) – สำนักงานศุลกากรแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (GACC) เพื่อเปิดตลาดผลไม้สดชนิดใหม่ของไทยเข้าสู่จีนอย่างเป็นทางการ กำหนดมาตรการควบคุมสุขอนามัยพืช การขึ้นทะเบียนสวน (GAP) โรงคัดบรรจุ (GMP) และการตรวจรับรองศัตรูพืชกักกัน (เพลี้ยแป้ง)

ประโยชน์ : ระบายผลผลิตสละเฉลี่ย 32,000 ตัน/ปี รองรับช่วงผลผลิตล้นตลาด และสร้างรายได้เข้าประเทศไม่ต่ำกว่า 76 ล้านบาทต่อปี

2. พิธีสารส่งออกทุเรียนสด (ฉบับปรับปรุงใหม่) ระหว่างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ไทย) – สำนักงานศุลกากรแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (GACC) เพื่ออัพเดตกฎระเบียบด้านสุขอนามัยพืชให้รัดกุมและชัดเจนขึ้น ทดแทนฉบับเดิมปี 2567 เพิ่มประสิทธิภาพการตรวจสอบย้อนกลับและจัดการศัตรูพืชตั้งแต่แปลงปลูกถึงด่านศุลกากร

ประโยชน์ : รักษาและคุ้มครองตลาดส่งออกทุเรียนอันดับ 1 ของไทย (มูลค่ากว่า 1.39 แสนล้านบาท ในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569) ป้องกันความเสี่ยงการถูกสั่งระงับนำเข้า และช่วยให้ตรวจปล่อยสินค้าได้รวดเร็วขึ้น

3. บันทึกความเข้าใจ (MOU) ความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมยานยนต์ ระหว่างกระทรวงอุตสาหกรรม (ไทย) – กระทรวงอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศจีน (MIIT) เพื่อวางกรอบความร่วมมือ 5 ปี ตั้งคณะทำงานร่วมขับเคลื่อนการค้า การลงทุน มาตรฐาน และเทคโนโลยียานยนต์ไฟฟ้า (EV) ยานยนต์อัจฉริยะ (ICV) รวมถึงโรงงานรีไซเคิลแบตเตอรี่ และผลักดันการยอมรับผลการทดสอบชิ้นส่วนร่วมกัน (Mutual Recognition)

ประโยชน์ : ดึงดูดการลงทุนชิ้นส่วนขั้นสูง ขยายระบบนิเวศแบตเตอรี่ครบวงจร และสนับสนุนเป้าหมายระดับชาติ ZEV 30@30

4. บันทึกความเข้าใจ (MOU) ความร่วมมือด้านอาชีวศึกษา ระหว่างกระทรวงศึกษาธิการ โดย สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (ไทย) – กระทรวงศึกษาธิการจีน โดยวางกรอบความร่วมมือ 5 ปี พัฒนาการเรียนการสอนและฝึกอบรมช่างเทคนิคผ่านโมเดลการอบรมเชิงปฏิบัติการ (เช่น Luban Workshop และแนวทาง EPIP) เน้นหนักใน 5 สาขาแห่งอนาคต ระบบราง, ยานยนต์สมัยใหม่, พลังงานใหม่, การผลิตอัจฉริยะ และ AI

ประโยชน์ : อัพสกิลแรงงานไทยและลดช่องว่างทางทักษะ (Skill Gap) เพื่อผลิตบุคลากรรองรับการลงทุนของบริษัทเทคโนโลยีและอุตสาหกรรมขั้นสูงจากจีน

5. เอกสารขอบเขตงาน (TOR) กลไกความปลอดภัยอาหารนำเข้า-ส่งออกภายใต้ BRI ระหว่างกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (ไทย) – สำนักงานศุลกากรแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน (GACC) เพื่อนำไทยเข้าร่วมกลไกความร่วมมือด้านความปลอดภัยอาหารภายใต้ข้อริเริ่มหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (BRI Food Safety Cooperation Mechanism) เชื่อมโยงระบบมาตรฐานและแลกเปลี่ยนข้อมูลการกำกับดูแล

ประโยชน์ : เพิ่มความโปร่งใส ลดอุปสรรคทางเทคนิคในการผ่านด่านศุลกากร ช่วยให้อุตสาหกรรมอาหารแปรรูปและสินค้าเกษตรปลอดภัยของไทยเข้าสู่ตลาดจีนและกลุ่มประเทศตามแนวเส้นทางสายไหมได้คล่องตัวขึ้น

6. หนังสือแลกเปลี่ยนยกเลิกการจำกัดจำนวนเจ้าหน้าที่สถานกงสุลใหญ่ระหว่างกัน ระหว่างกระทรวงการต่างประเทศ (ไทย) – กระทรวงการต่างประเทศจีน โดยยกเลิกเพดานจำกัดเจ้าหน้าที่สถานกงสุลใหญ่ที่เดิมกำหนดไว้ไม่เกินแห่งละ 12 คน ปรับมาใช้กลไกการปรึกษาหารือตามหลักประติบัติต่างตอบแทนและความจำเป็นของภารกิจ

ประโยชน์ : ปลดล็อกข้อจำกัดด้านกำลังคนเพื่อรองรับการตรวจลงตรา (วีซ่า) การอำนวยความสะดวกให้นักท่องเที่ยว นักธุรกิจ การดูแลผลประโยชน์ของคนไทย และการประสานงานปราบปรามอาชญากรรมข้ามชาติ

7. บันทึกความเข้าใจ (MOU) ความร่วมมือตามข้อริเริ่มด้านความมั่นคงระดับโลก (GSI) ระหว่างกระทรวงการต่างประเทศ (ไทย) – กระทรวงการต่างประเทศจีน เพื่อเสริมสร้างความเป็นหุ้นส่วนความร่วมมือเชิงยุทธศาสตร์ ส่งเสริมการแลกเปลี่ยนข้อมูลและการประสานงานในเวทีพหุภาคีและภูมิภาคเพื่อสร้างเสถียรภาพและความมั่นคงร่วมกัน

ประโยชน์ : สร้างสภาวะแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้ออำนวยต่อการเติบโตทางเศรษฐกิจ การค้า และการลงทุนข้ามพรมแดนในระยะยาว

นอกจากนี้ ครม. ยังได้เห็นชอบการลงนามใน อนุสัญญาจัดตั้งองค์การเพื่อการไกล่เกลี่ยระหว่างประเทศ (IOMed) เพื่อเป็นกลไกทางเลือกในการระงับข้อพิพาทเชิงพาณิชย์และการลงทุนระหว่างประเทศด้วย

7 ข้อตกลงเศรษฐกิจ ได้ประโยชน์อย่างไร ?

เมื่อมองลึกลงไปในรายละเอียด ข้อตกลงเหล่านี้จะแปลงมาเป็นเม็ดเงิน โอกาส และความมั่นคงในชีวิตประจำวันของคนไทยใน 4 มิติสำคัญ

เกษตรกร

ดูดซับผลผลิตสละ 32,000 ตัน สกัดปัญหาราคาตก

ไฮไลต์สำคัญอยู่ที่การลงนามในพิธีสารว่าด้วยข้อกำหนดด้านสุขอนามัยพืชสำหรับการส่งออกผลสละสด ซึ่งเป็นการเปิดไฟเขียวให้ผลสละสดจากไทยสามารถส่งออกสู่ตลาดผู้บริโภคชาวจีนได้อย่างเป็นทางการ จากเดิมที่ผลไม้สดไทยได้รับอนุญาตส่งออกไปจีนจำกัดเพียงไม่กี่ชนิด

การลงนามดังกล่าว ช่วยแก้ปัญหาโครงสร้างผลผลิตสละไทย ซึ่งมีผลผลิตเฉลี่ยปีละประมาณ 32,000 ตัน แม้สละจะออกผลได้ทั้งปี แต่มีช่วงผลผลิตล้นตลาดรุนแรง 2 ระลอก คือ เดือนพฤษภาคม–มิถุนายน และเดือนสิงหาคม–กันยายน จนเกิดปัญหาราคาผลผลิตตกต่ำเป็นประจำทุกปี การเปิดประตูสู่จีนครั้งนี้ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ประเมินว่าจะสร้างเม็ดเงินเข้าประเทศได้ทันทีไม่น้อยกว่า 76,000,000 บาทต่อปี

อย่างไรก็ดี ยังมีเงื่อนไขมาตรฐานที่เกษตรกรและผู้ส่งออกต้องปรับตัว เช่น สวนและโรงคัดบรรจุคู่ขนาน ต้องผ่านการรับรองมาตรฐาน GAP และ GMP โดยกรมวิชาการเกษตรต้องส่งรายชื่อขึ้นทะเบียนร่วมกับ GACC ฝั่งจีน

สวนสละต้องใช้ระบบการจัดการศัตรูพืชแบบผสมผสาน (IPM) และมีมาตรการเฝ้าระวังเพลี้ยแป้งอย่างน้อย 14 วันก่อนการเก็บเกี่ยว และโรงคัดบรรจุต้องมีระบบเป่าทำความสะอาดด้วยลมแรงดันสูงหรือน้ำแรงดันสูงเพื่อกำจัดไข่และตัวแมลง พร้อมติดฉลากระบุข้อความสองภาษาชัดเจนว่า “Exported to the People’s Republic of China 输往中华人民共和国” พ่วงด้วยรหัสสวนและโรงงาน

ในช่วง 2 ปีแรก GACC จะสุ่มตรวจในอัตราร้อยละ 2 และหากประวัติสะอาดจะปรับลดการสุ่มตรวจเหลือเพียงร้อยละ 1 ซึ่งจะช่วยให้สินค้าผ่านด่านได้รวดเร็ว ลดความเสียหายของสินค้าสด

พิธีสารทุเรียนสด คุ้มครองแชมป์ส่งออกเบอร์หนึ่ง

การจัดทำพิธีสารทุเรียนสดฉบับปรับปรุงใหม่ ทดแทนพิธีสารเดิมปี 2567 เพื่อคุ้มครองเค้กการค้าก้อนใหญ่ที่สุดของไทยในจีน ข้อมูลล่าสุดระบุว่า ในช่วง 9 เดือนแรกของปี 2569 (ม.ค. – ก.ย. 2569) ไทยส่งออกทุเรียนสดไปจีนสูงถึง 1,217,695 ตัน คิดเป็นมูลค่ารวมมหาศาลถึง 139,878 ล้านบาท

การปรับปรุงข้อกำหนดทางเทคนิคครั้งนี้ มุ่งเน้นการจัดระบบควบคุมศัตรูพืชกักกันให้รัดกุมและโปร่งใสยิ่งขึ้น เพื่อปิดช่องว่างไม่ให้ด่านตรวจศุลกากรจีนสั่งกักกัน ตีกลับ หรือทำลายสินค้า ซึ่งเคยสร้างความเสียหายต่อผู้ส่งออกไทยในอดีต ความชัดเจนของมาตรฐานใหม่นี้จะช่วยคุ้มครองห่วงโซ่การส่งออกทุเรียนไทยที่หมุนเวียนตลอดทั้ง 12 เดือน ทั้งผลผลิตฤดูกาลปกติของภาคตะวันออก (เม.ย. – มิ.ย.) และภาคใต้ (ก.ค. – ก.ย.) รวมถึงผลผลิตนอกฤดูกาล

ผนึกเครือข่ายความปลอดภัยอาหาร BRI

ความตกลงฉบับที่สามในกลุ่มเกษตร คือการร่วมลงนามขอบเขตงาน (TOR) เข้าร่วม กลไกความร่วมมือด้านความปลอดภัยอาหารนำเข้าและส่งออกภายใต้ข้อริเริ่มหนึ่งแถบหนึ่งเส้นทาง (BRI Food Safety) โดยมีสำนักงานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแห่งชาติ (มกอช.) เป็นหน่วยงานประสานหลักร่วมกับอีก 19 ชาติ

กลไกนี้จะช่วยให้อุตสาหกรรมอาหารแปรรูปและสินค้าเกษตรปลอดภัยของไทยสามารถเข้าถึงการแจ้งเตือนกฎระเบียบศุลกากรจีนได้ล่วงหน้า และสร้างความร่วมมือในการตรวจรับรองมาตรฐานที่รวดเร็วขึ้น

อุตสาหกรรม EV

การลงนามในบันทึกความเข้าใจว่าด้วยความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมยานยนต์ ระหว่างสำนักงานเศรษฐกิจอุตสาหกรรม (สศอ.) กระทรวงอุตสาหกรรมของไทย กับกระทรวงอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีสารสนเทศของจีน (MIIT) ถือเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญในการเปลี่ยนผ่านฐานการผลิตรถยนต์ของไทยจากเครื่องยนต์สันดาปภายใน (ICE) ไปสู่ยานยนต์ไฟฟ้า (EV) และยานยนต์อัจฉริยะ โดยมีกรอบเวลาความร่วมมือ 5 ปี และมีการตั้งกลไกถาวรคือ “คณะทำงานความร่วมมือด้านอุตสาหกรรมยานยนต์จีน-ไทย” เพื่อขับเคลื่อนภารกิจร่วมกัน

ก้าวข้าม “โรงงานประกอบ” สู่การรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV

ข้อตกลงนี้ ไม่ใช่แค่การดึงค่ายรถยนต์จีนเข้ามาเปิดสายการผลิตประกอบรถยนต์เหมือนที่ผ่านมา แต่เป็นการขยายขอบเขตไปสู่ การส่งเสริมการลงทุนในชิ้นส่วนยานยนต์ขั้นสูง และที่สำคัญที่สุดคือ การถ่ายทอดเทคโนโลยีและการลงทุนใน “อุตสาหกรรมรีไซเคิลแบตเตอรี่ EV” (EV Battery Recycling)

ปัจจุบัน ประเทศไทยยังขาดแคลนเทคโนโลยีและโรงงานจัดการซากแบตเตอรี่ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ความร่วมมือนี้จะช่วยอุดช่องโหว่ด้านซัพพลายเชนต้นน้ำถึงปลายน้ำ สร้างระบบนิเวศยานยนต์ไฟฟ้าที่สมบูรณ์แบบ ซึ่งเป็นฟันเฟืองสำคัญในการบรรลุเป้าหมายตามนโยบายระดับชาติ “30@30” ของคณะกรรมการนโยบายยานยนต์ไฟฟ้าแห่งชาติ ที่ตั้งเป้าผลิตยานยนต์ปล่อยมลพิษเป็นศูนย์ (ZEV) ให้ได้อย่างน้อยร้อยละ 30 ของกำลังการผลิตรถยนต์ทั้งหมดในประเทศภายในปี 2573

ดันซัพพลายเออร์ไทยเข้าห่วงโซ่โลก

นอกจากเรื่องการลงทุน ข้อตกลงยังวางกรอบเรื่องการยอมรับผลการทดสอบมาตรฐานร่วมกัน (Mutual Recognition of Test Results) ระหว่างศูนย์ทดสอบยานยนต์และยางล้อแห่งชาติ (ATTRIC) ของไทยกับสถาบันทดสอบของจีน ซึ่งจะช่วยลดทั้งระยะเวลาและต้นทุนในการตรวจสอบรับรองมาตรฐานชิ้นส่วนยานยนต์ ทำให้ผู้ผลิตชิ้นส่วนยานยนต์สัญชาติไทย ทั้งในกลุ่ม Tier 1 และ Tier 2 มีแต้มต่อในการปรับตัวเข้าเป็นซัพพลายเออร์ป้อนค่ายรถยนต์จีนได้สะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้น

แก้โจทย์แรงงานขาด

อีกหนึ่งโจทย์ใหญ่ที่ภาคอุตสาหกรรมไทยเผชิญมาตลอด คือปัญหาความไม่สอดคล้องระหว่างทักษะแรงงานกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ (Skill Gap) จนกลายเป็นคอขวดฉุดรั้งการขยายตัวของการลงทุนจากต่างประเทศ

คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบบันทึกความเข้าใจว่าด้วยความร่วมมือด้านอาชีวศึกษา ระหว่างสำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.) กระทรวงศึกษาธิการไทย กับกระทรวงศึกษาธิการจีน กรอบเวลาความร่วมมือ 5 ปี โดยมีเป้าหมายในการยกระดับมาตรฐานการเรียนการสอนของวิทยาลัยเทคนิคและอาชีวศึกษาทั่วประเทศ ให้ผลิตช่างเทคนิคและวิศวกรปฏิบัติการที่ตรงตามความต้องการของโรงงานอุตสาหกรรมสมัยใหม่

กลยุทธ์สำคัญคือการนำโมเดล “เวิร์กช็อปลู่ปาน” (Luban Workshop) ซึ่งเป็นศูนย์ฝึกอบรมวิชาชีพมาตรฐานระดับโลกของจีนที่เน้นการเรียนรู้ผ่านการปฏิบัติการจริงบนเครื่องจักรและเทคโนโลยีสมัยใหม่ ผสานกับแนวทางการสอนแบบ EPIP (Engineering Practice Innovation Project) เข้ามาติดตั้งในสถาบันอาชีวะไทย โดยปักหมุดการพัฒนาใน 5 สาขาอุตสาหกรรมแห่งอนาคต ได้แก่ ระบบขนส่งทางราง, ยานยนต์สมัยใหม่, พลังงานใหม่, การผลิตอัจฉริยะ และปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence – AI)

ปลดล็อกกงสุล-อำนวยความสะดวกสัญจร

คณะรัฐมนตรีได้อนุมัติการจัดทำ หนังสือแลกเปลี่ยนว่าด้วยการยกเลิกการจำกัดจำนวนเจ้าหน้าที่สถานกงสุลใหญ่ระหว่างกัน ระหว่างกระทรวงการต่างประเทศของไทยและจีน

ข้อตกลงเดิมในอดีตได้กำหนดเพดานจำกัดจำนวนเจ้าหน้าที่สถานกงสุลใหญ่ไว้ไม่เกินแห่งละ 12 คน ซึ่งกลายเป็นอุปสรรคสำคัญในการบริหารงานในปัจจุบัน เนื่องจากปริมาณการสัญจรไปมาหาสู่ระหว่างประชาชนของทั้งสองประเทศเติบโตอย่างก้าวกระโดด ภายใต้นโยบายยกเว้นการตรวจลงตรา (ฟรีวีซ่า) ถาวรไทย-จีน และการขยายตัวของมูลค่าการค้าการลงทุน

การยกเลิกเพดานจำกัดเจ้าหน้าที่และเปลี่ยนมาใช้การหารือผ่านช่องทางการทูตตามหลักความจำเป็นและต่างตอบแทน ก่อให้เกิดผลประโยชน์สำคัญ 2 ด้าน:

หนุนอุตสาหกรรมท่องเที่ยวและบริการ : สถานกงสุลใหญ่ของไทยในหัวเมืองเศรษฐกิจของจีนสามารถเพิ่มบุคลากรเพื่ออำนวยความสะดวกและดูแลนักท่องเที่ยวจีนได้อย่างทั่วถึง เสริมสร้างความมั่นใจให้แก่นักท่องเที่ยวที่จะเดินทางเข้ามายังประเทศไทย

เสริมประสิทธิภาพปราบปรามอาชญากรรมข้ามชาติ : การเพิ่มกำลังเจ้าหน้าที่กงสุลและผู้ช่วยทูตช่วยเพิ่มขีดความสามารถในการประสานงานระหว่างสำนักงานตำรวจแห่งชาติ กระทรวงยุติธรรม และหน่วยงานความมั่นคงของไทยกับทางการจีน ในการปราบปรามขบวนการคอลเซ็นเตอร์ แก๊งค้ามนุษย์ และอาชญากรรมทางเทคโนโลยีข้ามแดนอย่างมีประสิทธิภาพ

ผนวกกับการลงนามในบันทึกความเข้าใจว่าด้วย ความร่วมมือตามข้อริเริ่มด้านความมั่นคงระดับโลก (Global Security Initiative – GSI) จะยิ่งช่วยสร้างเสถียรภาพและความปลอดภัยให้แก่การดำเนินธุรกิจของนักลงทุนทั้งสองฝ่ายในภูมิภาค