สอวช. ชู ‘Thailand Skill Bridge’ ทางรอดตลาดงานอนาคต ในงาน SX2026

ในงาน SX2026 สอวช. ชี้ว่าคนที่อยู่รอดในตลาดงานอนาคตไม่ใช่คนที่เก่งที่สุดในสาขาเดิม แต่คือคนที่ปรับตัวได้เร็วที่สุด พร้อมแนะนำโครงการ Thailand Skill Bridge ที่ช่วยเติมทักษะให้แรงงานก้าวสู่อุตสาหกรรมใหม่

ในงาน SX2026 (Sustainability Expo 2026) เวที SX TALK STAGE หัวข้อ “อยู่รอดในตลาดงานอนาคตได้ด้วย Thailand Skill Bridge” ศ.ดร.สุรินทร์ คำฝอย รองผู้อำนวยการสำนักงานสภานโยบายการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมแห่งชาติ (สอวช.) ได้พูดคุยกับ ศรัณย์ คุ้งบรรพต ผู้บริหารฝ่ายทรัพยากรบุคคลของธนาคารชั้นนำ ศิลปิน และ Influencer ด้าน People & Worklife ถึงแนวทางพัฒนาทักษะแรงงานให้ตรงกับความต้องการของตลาดงาน

ศ.ดร.สุรินทร์ชี้ว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีหลักสูตรอุดมศึกษาจำนวนมาก และส่วนใหญ่เป็นสาขา Non-STEM ซึ่งใช้ต้นทุนในการเปิดสอนต่ำกว่า ทำให้รับผู้เรียนได้มาก แต่ตำแหน่งงานในอนาคตกลับไม่เพียงพอรองรับบัณฑิตทั้งหมด 

ขณะเดียวกัน สาขาที่ประเทศต้องการอย่างวิทยาศาสตร์กลับได้รับความสนใจน้อย ข้อมูลคะแนนสอบเข้าของหลายมหาวิทยาลัยสะท้อนว่าคะแนนต่ำสุดของคณะวิทยาศาสตร์ต่ำกว่าสาขาอื่นอย่างชัดเจน เพราะนักเรียนมองไม่เห็นเส้นทางอาชีพหลังเรียนจบ จึงมีผู้ย้ายไปเรียนวิศวกรรมศาสตร์ แพทยศาสตร์ หรือบัญชีเพิ่มขึ้นทุกปี

นักศึกษา Non-STEM ที่เรียนในหลักสูตรสอดคล้องกับอุตสาหกรรมเป้าหมายมีเพียง 7% ขณะที่นักศึกษา STEM อยู่ในหลักสูตรลักษณะนี้ถึง 57% 

นั่นหมายความว่าบัณฑิตสาย Non-STEM จำนวนมากมีความเสี่ยงตกงานสูงกว่า ส่วนบัณฑิต STEM แม้เชื่อมโยงกับอุตสาหกรรมได้ดี แต่หลักสูตรก็ต้องปรับให้ทันเทคโนโลยีอยู่เสมอ

ในด้านงานวิจัย สอวช. วิเคราะห์ข้อมูลจากฐาน OpenAlex ย้อนหลังหกปี พบว่าไต้หวัน ผู้นำอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ มีงานวิจัยที่บูรณาการข้ามศาสตร์สูงมาก โดยเฉพาะการนำศาสตร์ Non-STEM เข้ามาผสานกับ STEM โดยมีค่าชี้วัดที่ 0.865 ส่วนของไทยอยู่ที่ 0.371 สะท้อนว่างานวิจัยยังเกาะกลุ่มอยู่ในสาขาเดียวกันเป็นหลัก 

ขณะที่กระทรวงศึกษาธิการจีนเพิ่งประกาศเมื่อวันที่ 28 เมษายน 2569 ให้เพิ่มสาขาวิชาใหม่ระดับปริญญาตรีอีก 38 สาขา โดยผสมศาสตร์ STEM และ Non-STEM เข้าด้วยกัน เพื่อให้สอดรับอุตสาหกรรมยุทธศาสตร์

Skill Bridge คือการสร้างกลไกพาแรงงานจากอุตสาหกรรมที่กำลังถดถอยไปสู่อุตสาหกรรมที่กำลังเติบโต ตัวอย่างที่ยกขึ้นมาคือแรงงานกว่า 48,000 คนในอุตสาหกรรมยานยนต์สันดาปและชิ้นส่วน ซึ่งเสี่ยงตกงานจากการเปลี่ยนผ่านสู่รถยนต์ไฟฟ้า 

สอวช. วิเคราะห์พบว่าแรงงานกลุ่มนี้มีทักษะเดิมที่ใช้ต่อยอดได้ ทั้งด้านการผลิต เครื่องจักร คุณภาพ การบำรุงรักษา และกระบวนการ แต่ขาดทักษะอีกเพียงห้าถึงหกด้าน ได้แก่ ดิจิทัล ระบบอัตโนมัติ สีเขียว ข้อมูล และนวัตกรรม หากเติมทักษะที่ขาดให้ ก็สามารถย้ายไปทำงานในอุตสาหกรรม PCB และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง ซึ่งคาดว่าจะมีความต้องการแรงงานราว 74,200 คนในช่วงปี 2568–2573

เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนผ่านดังกล่าว ภาครัฐใช้มาตรการภาษีและการสนับสนุนจาก BOI เป็นแรงจูงใจทั้งสองฝั่ง บริษัทที่ส่งพนักงานเข้าอบรมสามารถหักลดหย่อนภาษีได้ 250% ส่วนบริษัทที่รับผู้ผ่านการอบรมเข้าทำงานจะได้ลดหย่อนเพิ่มอีก 150% 

นอกจากนี้ BOI ยังสนับสนุนงบประมาณกว่า 2,000 ล้านบาทในปีที่ผ่านมา เพื่อให้ผู้เรียนอบรมทักษะที่อุตสาหกรรมขาดแคลนได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย 

ศ.ดร.สุรินทร์เรียกกลไกนี้ว่า “วิน-วิน” เพราะแรงงานได้ยกระดับทักษะ บริษัทต้นทางไม่ต้องเลิกจ้าง และบริษัทปลายทางได้แรงงานทักษะสูง โดยโครงการนี้ต้องอาศัยความร่วมมือของกระทรวงการคลัง กระทรวงอุตสาหกรรม และกระทรวงแรงงาน ซึ่งเป็นที่มาของคำว่า “สะพาน” ที่ไม่ได้เชื่อมเพียงจุดเดียว แต่เชื่อมหลายภาคส่วนเข้าด้วยกัน

ในระดับประเทศ เป้าหมายคือการเพิ่มแรงงานทักษะสูงอีกราว 2.8 ล้านคนภายในปี 2573 เพื่อสนับสนุนเป้าหมายการเติบโตทางเศรษฐกิจราว 5% โดยแบ่งอุตสาหกรรมหลักเป็นสามกลุ่ม ได้แก่ สยามซิลิกา ซึ่งครอบคลุมเซมิคอนดักเตอร์ ปัญญาประดิษฐ์ และอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ สยามเมดิกา ซึ่งเน้นสุขภาพและ Wellness และสยามเทอร์รา ซึ่งเกี่ยวข้องกับเกษตรและอาหาร 

ศ.ดร.สุรินทร์ระบุว่า ตลาดแรงงานด้านเซมิคอนดักเตอร์ขยายตัวเร็ว ถึงขั้นมีบริษัทยักษ์ใหญ่จากไต้หวันมาตั้งศูนย์วิจัยในไทยและประกาศรับสมัครงานจำนวนมากในคราวเดียว

สำหรับเยาวชน สอวช. กำลังพัฒนาแพลตฟอร์ม Future Skill Map ซึ่งจะเริ่มใช้กับนักเรียน TCAS รุ่นปี 2570 ระบบนี้จะรวบรวมประวัติการเรียนรู้ทั้งในหลักสูตรปกติ กิจกรรม และประสบการณ์ทำงาน ให้เป็นพอร์ตโฟลิโอของผู้เรียน พร้อมเปิดตลาดวิชากลางแบบ Open Learning ที่รวมรายวิชาจากมหาวิทยาลัยทั้งในและต่างประเทศ 

ผู้เรียนจะได้รับ Token เพื่อเลือกซื้อรายวิชาตามความสนใจ และต้องส่งงานรวมถึงรับการประเมินจริง ไม่ใช่เรียนออนไลน์โดยนั่งฟังอย่างเดียว เนคเทคเป็นผู้พัฒนาระบบหลัก โดยใช้การประมวลผลที่รวดเร็ววิเคราะห์ทักษะของผู้เรียนเทียบกับตำแหน่งงานว่าง และแจ้งตำแหน่งที่ตรงกับทักษะแก่ผู้เรียนบนแพลตฟอร์มเดียวกัน 

ระบบยังช่วยปูพื้นฐานให้นักศึกษาที่เข้าเรียนโดยมีพื้นฐานไม่ครบ เช่น ผู้ที่เรียนคณิตศาสตร์มาน้อยแต่สอบติดวิศวกรรมศาสตร์

ในส่วนของคณะวิทยาศาสตร์ สอวช. ได้หารือกับที่ประชุมคณบดีทั่วประเทศ เสนอให้นักศึกษาที่เรียนพื้นฐานวิทยาศาสตร์จนถึงชั้นปีที่สองเพิ่มรายวิชาสำคัญอีกราวหกวิชา เช่น วัสดุเฉพาะทาง วงจรไฟฟ้าพื้นฐาน และการออกแบบวงจร เพื่อให้สามารถย้ายไปทำงานในกลุ่มเซมิคอนดักเตอร์ได้ โดยเตรียมเปิดโปรแกรมรุ่นแรกร่วมกับคณะวิทยาศาสตร์ทั่วประเทศ 

ขณะเดียวกัน กระแสความสนใจของนักเรียนก็เริ่มเปลี่ยนไป โดยการเปิดรับสมัครสอบ TPAT 3 สาขาวิศวกรรมศาสตร์ มีผู้สมัครวันแรกกว่า 123,000 คน และรวมแล้วเกิน 160,000 คน สูงกว่าเมื่อสองปีก่อนราวสองเท่า โดยเฉพาะสาขาไฟฟ้าและเซมิคอนดักเตอร์

ท้ายเวที ศ.ดร.สุรินทร์ฝากข้อคิดว่า คนที่อยู่รอดและเติบโตไม่ใช่คนที่เก่งที่สุดในสาขาเดิม แต่คือคนที่ปรับตัวได้เร็วที่สุด โดยต้องเรียนรู้ตลอดชีวิตและไม่ยึดติดกับปริญญาใบเดียว ทำงานร่วมกับเทคโนโลยีโดยมองว่า AI เป็นเครื่องมือไม่ใช่คู่แข่ง คิดเป็น ทำเป็น และมีจริยธรรมในการใช้ AI รวมทั้งพร้อมที่จะเลิกเรียนรู้สิ่งเดิมแล้วเรียนรู้ใหม่ โดยยังคงรักษาจุดแข็งเดิมไว้เป็นฐานต่อยอด 

รักษาจุดแข็งเดิม เติมทักษะดิจิทัล และยืดหยุ่นพร้อมเรียนรู้ตลอดเวลา เขาเปรียบว่าการปรับระบบอุดมศึกษาทั้งระบบเป็นเรื่องใหญ่ ปลาตัวเล็กอย่างผู้เรียนจึงควรเริ่มปรับตัวทีละส่วนก่อน