KCLIMATE 1.5 เปิดวิธีเลือกลงทุนลดคาร์บอน ลดต้นทุนพลังงาน-ตอบโจทย์คู่ค้า

ข้อมูลคาร์บอนคือเครื่องมือตัดสินใจลงทุน KCLIMATE 1.5 ชี้ธุรกิจเริ่มจากสโคป 1-2 แล้วต่อยอดด้วย MACC ในงาน SX2026

ธุรกิจที่เก็บข้อมูลคาร์บอนฟุตพริ้นท์องค์กร (CFO) ไว้แล้ว สามารถนำข้อมูลชุดเดียวกันมาต่อยอดเป็นแผนลดก๊าซเรือนกระจกที่ประหยัดต้นทุนและตอบโจทย์คู่ค้าได้ นี่คือสาระสำคัญจากงาน SX2026 บนเวที Idea Lab ในหัวข้อ “รู้ก่อน พร้อมกว่า: คำนวณคาร์บอนเป็น เห็นโอกาสธุรกิจ” ที่ทีม KCLIMATE 1.5 ในเครือธนาคารกสิกรไทย ถ่ายทอดแนวทาง

ผกามาศ รัศมีจันทร์ Deputy Managing Director, KCLIMATE 1.5 ระบุว่า มีสามเหตุผลที่องค์กรไม่ควรรอ ได้แก่ กฎหมายและข้อบังคับทั้งในและต่างประเทศที่เข้มข้นขึ้น เช่น ระบบ ETS ของยุโรปที่ใช้มากว่า 10 ปี และกฎระเบียบบรรจุภัณฑ์ PPWR ที่ต้องวัดสัดส่วนวัสดุรีไซเคิลได้จริง

ถัดมาคือโอกาสลดต้นทุนพลังงานในภาวะที่น้ำมันราคาสูง เพราะการลดพลังงานคือการลดคาร์บอนไปพร้อมกัน และสุดท้ายคือความคาดหวังของคู่ค้าและผู้บริโภคที่มองหาองค์กรใส่ใจสิ่งแวดล้อม

การคำนวณเริ่มต้นได้ด้วยสมการเดียวคือ Activity Data คูณ Emission Factor โดย Activity Data ต้องเป็นปริมาณการใช้จริง เช่น ลิตรน้ำมันหรือหน่วยไฟฟ้า ไม่ใช่ตัวเลขค่าใช้จ่ายทางบัญชี ส่วน Emission Factor อ้างอิงได้จากองค์การบริหารจัดการก๊าซเรือนกระจก (อบก.) หรือ IPCC

สำหรับองค์กรที่เพิ่งเริ่ม ผกามาศแนะนำให้เก็บสโคป 1 ซึ่งคือการเผาไหม้เชื้อเพลิงและการรั่วไหลโดยตรง และสโคป 2 คือการใช้ไฟฟ้าก่อน เพราะเป็นข้อมูลที่มีอยู่แล้วและองค์กรควบคุมได้ จากนั้นจึงขยายไปสโคป 3 ตามลักษณะธุรกิจ ซึ่งหลายรายพบว่าเป็นจุดปล่อยหลักของตนเอง

ตัวอย่างที่ยกมาให้เห็นภาพคือ โตโยต้า ที่ราว 90% ของการปล่อยมาจากการใช้งานผลิตภัณฑ์ (สโคป 3.11) เพราะรถยนต์ต้องใช้น้ำมันตลอดอายุการใช้งาน มิตซูบิชิ อีเลคทริค ที่ราว 92% มาจากการใช้งานเครื่องปรับอากาศ ขณะที่ SCGP มีจุดปล่อยหลักอยู่ที่พลังงานในกระบวนการผลิตและวัตถุดิบจากไม้ เมื่อรู้จุดปล่อยหลัก แต่ละรายก็กำหนดทิศทางได้ตรงจุด ทั้งติดตั้งโซลาร์ ออกแบบสินค้าให้ประหยัดพลังงาน และเพิ่มสัดส่วนวัสดุรีไซเคิล

เมื่อธุรกิจมีข้อมูลแล้ว ณัฐวิภา ลิ้มชัยศิริ ESG Advisory Specialist, KCLIMATE 1.5 อธิบายว่า การตัดสินใจลงทุนด้วยตัวชี้วัดทางการเงินแบบเดิม เช่น ระยะเวลาคืนทุนหรือมูลค่าปัจจุบันสุทธิ (NPV) ไม่ได้บอกว่าการลงทุนนั้นคุ้มค่าในแง่การลดคาร์บอนหรือไม่ จึงมีเครื่องมือที่เรียกว่า Marginal Abatement Cost Curve หรือ MACC ซึ่งคำนวณต้นทุนส่วนเพิ่มต่อการลดคาร์บอนหนึ่งตัน แล้วนำมาเรียงเป็นกราฟให้เห็นภาพรวมในหน้าเดียว

ซึ่งในกราฟ แกนนอนคือปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ลดได้เฉลี่ยต่อปี ยิ่งแท่งกว้างยิ่งลดได้มาก ส่วนแกนตั้งคือต้นทุนส่วนเพิ่มต่อตัน โดยเรียงจากน้อยไปมาก เทคโนโลยีที่ต้นทุนติดลบหมายความว่าคุ้มค่าต่อการลงทุนไม่ว่าจะมีการกำหนดราคาคาร์บอนในภาคบังคับหรือไม่ ซึ่งในตัวอย่างที่นำเสนอประกอบด้วย LED เทอร์โมสตัท การปรับแต่งเครื่องทำความเย็น (Chiller Optimization) และเครื่องปรับอากาศประสิทธิภาพสูง

ขณะที่หม้อไอน้ำ (Boiler) มีต้นทุนเป็นบวก จึงยังไม่คุ้มทางการเงินหากไม่มีราคาคาร์บอน อย่างไรก็ตาม ภาพนี้เปลี่ยนได้หากมีมาตรการอย่างภาษีคาร์บอน เช่น หากต้องเสียภาษี 500 บาทต่อตัน แต่ลดคาร์บอนด้วยหม้อไอน้ำได้ในต้นทุน 300 บาทต่อตัน การลงทุนก็อาจคุ้มกว่าการจ่ายภาษี

ณัฐวิภาอธิบายต่อว่า เมื่อนำเป้าหมายการลด MACC และงบประมาณมารวมกัน องค์กรจะได้แผนที่นำทางสู่การลดคาร์บอน (Decarbonization Roadmap) ที่ระบุชัดว่าแต่ละปีควรลงทุนโครงการใด ตัวอย่างสมมติในงานกำหนดฐานการปล่อยไว้ที่ราว 6,250 tCO2e ตั้งเป้าลด 4.2% ต่อปีจากปีฐาน เริ่มลงทุนจากโครงการที่มีต้นทุนต่ำสุดก่อน ภายใต้งบประมาณราว 8-20 ล้านบาทต่อปี ซึ่งยังไม่รวมหม้อไอน้ำ

แผนลักษณะนี้ยังช่วยให้ธุรกิจเห็นช่องว่างระหว่างความสามารถของเทคโนโลยีกับความต้องการของลูกค้า เช่น หากลูกค้าคู่ค้าขอให้ลด 50% ภายในปี 2030 แต่เทคโนโลยีที่คุ้มค่ารวมกันลดได้ราว 40% ส่วนต่างอีก 10% ก็คือโจทย์ที่ต้องหาทางเพิ่ม ขณะที่องค์กรที่ยังไม่มีเป้าหมายก็เริ่มจากกลุ่มโครงการที่คุ้มค่าก่อนได้ และใช้ภาพเดียวกันสื่อสารกับผู้บริหารและลูกค้าได้ทั้งภายในและภายนอก

อย่างไรก็ตาม MACC เป็นเพียงเครื่องมือช่วยจัดลำดับ ณัฐวิภาย้ำว่ายังมีปัจจัยอื่นที่ต้องพิจารณาควบคู่กัน ทั้งเงินลงทุนและระยะเวลาคืนทุน รอบการเปลี่ยนและอายุของอุปกรณ์ ซึ่งหากเพิ่งเปลี่ยนไปก็อาจเลื่อนโครงการออกไปได้ ความพร้อมในการดำเนินการ และเป้าหมายด้านความยั่งยืนขององค์กร นอกจากนี้ ราคาเทคโนโลยีมีแนวโน้มเปลี่ยนไปตามเวลา จึงควรทบทวนแผนทุก 2-3 ปี

สำหรับผู้เริ่มต้น ทีมวิทยากรสรุปกระบวนการเป็น 6 ขั้นตอน คือ กำหนดขอบเขตองค์กร ระบุสโคปและแหล่งปล่อย เก็บข้อมูลกิจกรรมพร้อมหลักฐาน เลือกค่า Emission Factor คำนวณ tCO2e และจัดทำรายงานพร้อมขอการทวนสอบ

โดยปีแรกใช้เวลาราว 3-6 เดือนถือเป็นเรื่องปกติ และจะง่ายขึ้นในปีถัดไป หากวางระบบเก็บข้อมูลตั้งแต่ต้น เช่น ให้ฝ่ายบัญชีบันทึกทั้งค่าไฟเป็นบาทและปริมาณหน่วยการใช้จากมิเตอร์ เพื่อให้ข้อมูลตรวจสอบย้อนกลับได้