ห่วง FTA ไทย-UAE เร็วเกินไป กลุ่มปิโตรฯขอทยอยลดภาษี-จำกัดโควตานำเข้า

การเจรจา FTA ไทย-สหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (UAE) กลายเป็นประเด็นที่ภาคอุตสาหกรรมปิโตรเคมีต้องจับตาอย่างใกล้ชิด ด้วยภาวะขาลงของตลาดโลกและแรงกดดันด้านต้นทุนวัตถุดิบที่ผู้ผลิตไทยกำลังเผชิญ โดยเฉพาะสินค้าเม็ดพลาสติก PE และ PP ซึ่งแม้ปัจจุบันมีอากรนำเข้าเพียง 5% แต่ยังเป็นกลไกคุ้มครองผู้ผลิตในประเทศที่เหลืออยู่ แต่หากเปิดตลาดและลดภาษีทันทีสินค้าจาก UAE ที่มีความได้เปรียบด้านต้นทุนจากทรัพยากรนํ้ามันและก๊าซธรรมชาติ อาจเข้ามาแข่งขันและกระทบผู้ผลิตไทยตลอดห่วงโซ่อุปทาน

“ประชาชาติธุรกิจ” มีโอกาสสัมภาษณ์ “นายคุรุจิต นาครทรรพ” ผู้อำนวยการสถาบันปิโตรเลียมและพลังงานแห่งประเทศไทย ในฐานะสถานะที่เป็นมูลนิธิไม่แสวงหากำไร ได้เสนอให้รัฐบาลกำหนดมาตรการรองรับตั้งแต่ชั้นเจรจา ทั้งการทยอยลดภาษีในระยะ 5-10 ปี การกำหนดโควตานำเข้า และการสร้างเงื่อนไขให้เกิดการซื้อขายและลงทุนระหว่างกันอย่างสมดุล เพื่อไม่ให้การเปิดตลาดกลายเป็นแรงกดดันซ้ำเติมอุตสาหกรรมปิโตรเคมีไทย

เปิดตลาดเร็วซ้ำเติมปิโตรฯ

จากผลการศึกษาของสถาบันและได้นำข้อมูลไปให้ทาง “กรมเจรจาการค้าระหว่างประเทศ” กระทรวงพาณิชย์เมื่อเดือนธันวาคม 2567 ที่เราพบว่าสินค้า PE และ PP มีอากรขาเข้าอยู่ประมาณ 5% และบางรายการอยู่ที่ 3% ขณะที่ปัจจุบันสินค้ากลุ่มนี้สามารถนำเข้ามาจำหน่ายในประเทศไทยได้อยู่แล้ว ผู้ผลิตในประเทศจึงต้องเผชิญการแข่งขันและพยายามระบายสินค้ไปยังตลาดต่างประเทศอย่างต่อเนื่อง

ประเด็นที่น่ากังวลคือ “อุตสาหกรรมปิโตรเคมีโลกกำลังอยู่ในช่วงขาลง” ผู้ประกอบการต้องประคองธุรกิจไม่ให้ขาดทุน หากกลไกคุ้มครองที่เหลืออยู่เพียงเล็กน้อยถูกยกเลิกไปทันที ก็จะยิ่งซ้ำเติมอุตสาหกรรมที่กำลังอ่อนแออยู่แล้ว

สำหรับ UAE มีประชากรน้อยกว่าไทยและมีความต้องการใช้สินค้าในประเทศไม่มากนัก จึงมีสินค้าส่วนเกินสำหรับส่งออก โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่สามารถผลิตได้ด้วยต้นทุนต่ำ และมองหาตลาดที่สามารถจำหน่ายได้ เช่น ประเทศไทย สิ่งที่ภาคเอกชนกังวลหลังการเปิดตลาดกันแล้ว คือ UAE อาจส่งสินค้าเข้ามาขายในไทย แต่ไม่ได้ซื้อสินค้าปิโตรเคมีของไทยกลับไปในลักษณะเดียวกับจีน

ซึ่งแม้จีนจะส่งสินค้า PE และ PP เข้ามาแข่งขันในไทยมากกว่า UAE แต่จีนก็ยังมีการซื้อสินค้าปิโตรเคมีที่ผลิตในประเทศไทยกลับไปด้วย ทำให้เกิดการแลกเปลี่ยนทางการค้าในอุตสาหกรรมเดียวกัน แม้มูลค่าการซื้อขายจะไม่เท่ากันทั้งหมด แต่ยังมีความสมดุลอยู่ในระดับหนึ่ง

ชงทยอยลดภาษี

ปัจจัยสำคัญที่ทำให้ UAE มีความได้เปรียบด้านการแข่งขัน คือ การที่มีทรัพยากรน้ำมันและก๊าซธรรมชาติจำนวนมาก รวมถึงต้นทุนการผลิตที่ต่ำกว่าไทย เมื่อ UAE สามารถผลิตสินค้า PE โดยใช้วัตถุดิบที่มีต้นทุนต่ำกว่าก็ย่อมมีความได้เปรียบ แม้ผู้ผลิตไทยจะมีเครื่องจักรหรือประสิทธิภาพการผลิตที่ดี แต่หากต้องแบกรับต้นทุนวัตถุดิบสูงกว่าก็ยังเป็นข้อเสียเปรียบในการแข่งขันอยู่ดี

ส่วนข้อได้เปรียบของผู้ผลิตไทยคือ สินค้าจาก UAE ต้องขนส่งทางเรือมายังประเทศไทย มีต้นทุนค่าขนส่งและภาษีนำเข้าเป็นกำแพงต้นทุนอยู่ แต่หากมีการลดภาษีลง 5% ประกอบกับต้นทุนขนส่งที่ไม่ได้สูงจนเป็นอุปสรรค ก็อาจทำให้สินค้าจาก UAE เข้ามาแข่งขันในตลาดไทยได้มากขึ้น 

และภาคเอกชนเองเห็นว่าการเจรจา FTA ไม่ควรพิจารณาเฉพาะการเปิดตลาดให้สินค้าเข้ามาจำหน่ายในไทย แต่ควรเจรจาให้เกิดการซื้อขายสินค้าอุตสาหกรรมกลับไปด้วย เช่น ให้ UAE ซื้อสินค้าปิโตรเคมีที่ผลิตในประเทศไทย หรือส่งเสริมให้เกิดความร่วมมือด้านการลงทุน โดยบริษัทจาก “UAE เข้ามาร่วมทุนกับผู้ประกอบการปิโตรเคมีไทย” หรือร่วมลงทุนในประเทศที่สามแทนที่จะเข้ามาแข่งขันกันโดยตรง

สำหรับมาตรการปกป้องอุตสาหกรรมที่เราเสนอ คือ ต้องการให้รัฐบาลกำหนดเงื่อนไขไว้ในความตกลงการค้าเสรีตั้งแต่ต้นว่า ประเทศไทยสามารถกำหนดโควตาการนำเข้าสินค้าบางประเภทได้ และ “การลดภาษีควรเป็นการทยอยลด” ไม่ใช่ลดลงทันที ส่วนมาตรการตอบโต้การทุ่มตลาดหรือมาตรการปกป้องทางการค้าเป็นอีกเรื่องหนึ่ง ซึ่งจะนำมาใช้เมื่อเกิดกรณีสินค้าจากต่างประเทศเข้ามาทุ่มตลาด หรือมีพฤติกรรมทางการค้าที่ไม่เป็นธรรมหลังจากเปิดตลาดไปแล้ว

แนวทางที่เสนอคือ การทยอยลดภาษีเป็นขั้นตอนโดยระยะเวลาที่เหมาะสม โดยหากพิจารณาแนวทางของประเทศอื่น เช่น อินเดียและอินโดนีเซีย พบว่ามีการกำหนดช่วงเวลาทยอยลดภาษีประมาณ 5 ปี สำหรับประเทศไทยอาจพิจารณาลดภาษีจาก 5% เหลือ 3% ในช่วง 5 ปีแรก จากนั้นใช้เวลาอีก 5 ปีลดจาก 3% เหลือ 0%

นอกจากนี้ เสนอให้กำหนดโควตาการนำเข้าที่ได้รับสิทธิทางภาษีในช่วงแรก เพื่อป้องกันไม่ให้สินค้าทะลักเข้ามาในตลาดทันที แต่อย่างไรก็ตามการกำหนดโควตาต้องออกแบบให้เกิดความเป็นธรรมกับผู้ประกอบการทุกกลุ่ม กลไกดังกล่าวอาจเป็นหน้าที่ของกระทรวงพาณิชย์และหน่วยงานที่เกี่ยวข้องที่ต้องเข้ามาช่วยในการออกแบบระบบ

โดยเปิดช่องทางให้ผู้ประกอบการเสนอข้อมูลความต้องการนำเข้าและข้อจำกัดของแต่ละราย เนื่องจากการนำเข้าสินค้าส่วนใหญ่มีผู้ซื้อปลายทางอยู่แล้ว ไม่ใช่การนำเข้าโดยไม่มีแผนการจำหน่าย อย่างที่อินเดียและอินโดนีเซียมีการใช้มาตรการลักษณะดังกล่าว เราก็ควรศึกษาแนวทางมาปรับใช้กับประเทศไทยได้

จ่อเข้าพบรัฐเสนอเงื่อนไข

นับตั้งแต่สถาบันนำผลการศึกษาเสนอภาครัฐเมื่อเดือนธันวาคม 2567 จนถึงปัจจุบัน ภาคเอกชนยังไม่ได้รับข้อมูลที่ชัดเจน ก็เข้าใจว่าการเจรจาไทย-UAE อาจหยุดชะงักไปแล้ว แต่เมื่อมีข่าวว่าการเจรจาใกล้จะสำเร็จ จึงต้องออกมาแสดงความกังวล ซึ่งผู้ประกอบการรายใหญ่ ทั้งกลุ่ม GC และกลุ่มปูนซิเมนต์ (หรือ SCGC) ต้องการนำเสนอข้อมูลให้รัฐบาลเข้าใจว่า ข้อเสนอให้มีมาตรการรองรับ “ไม่ใช่การปฏิเสธการเปิดเสรีทางการค้า” แต่เป็นแนวทางที่หลายประเทศใช้ในการเจรจา ทั้งการทยอยลดภาษีและการกำหนดโควตาในช่วงแรก เพื่อให้ผู้ผลิตในประเทศมีเวลาเตรียมตัวและปรับตัว

ข้อมูลการนำเข้าในปี 2568 ไทยนำเข้า PE จากหลายประเทศรวมประมาณ 598,000 ตัน นำเข้าจากซาอุดีอาระเบีย 96,000 ตัน คิดเป็น 16% เกาหลีใต้ 94,000 ตัน คิดเป็น 16% สิงคโปร์ 66,000 ตัน คิดเป็น 11% และจีนประมาณ 53,000 ตัน คิดเป็น 8.9% ขณะที่นำเข้าจาก UAE ประมาณ 27,000 ตัน ส่วนสินค้า PP มีปริมาณนำเข้ารวมประมาณ 447,000 ตัน เรานำเข้าจากจีนมากที่สุดประมาณ 157,000 ตัน เกาหลีใต้ 68,000 ตัน สิงคโปร์ 54,000 ตัน ซาอุดีอาระเบียประมาณ 37,000 ตัน และ UAE ประมาณ 23,000 ตัน แสดงว่าไทยนำเข้าจากอีกหลายประเทศ ยิ่งถ้าเราไม่ปกป้องของในประเทศ ปล่อยให้เปิดการค้าเสรีเร็วเกินไปเราจะยิ่งเสียเปรียบ

หาตลาดใหม่ขยับสู่ Specialty

ในระยะยาวผู้ประกอบการปิโตรเคมีไทยต้องเร่งหาตลาดใหม่ โดยเฉพาะตลาดในแอฟริกาและอเมริกาใต้ ขณะเดียวกันต้องพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่มีความแตกต่างและเป็นสินค้าในกลุ่ม Specialty เพื่อเพิ่มมูลค่าและสร้างความได้เปรียบด้านเทคโนโลยี การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวจำเป็นต้องได้รับการสนับสนุนจากภาครัฐ ทั้งด้านนวัตกรรม เทคโนโลยี และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ใหม่ที่ตลาดโลกมีความต้องการ อุตสาหกรรมปิโตรเคมียังเผชิญความเสี่ยงจากวิกฤตตะวันออกกลาง

ซึ่งส่งผลต่อการจัดหาวัตถุดิบ โดยเฉพาะแนฟทาที่ใช้ในกระบวนการผลิตปิโตรเคมี หากไม่สามารถจัดหาแนฟทาได้โรงงานโอเลฟินส์ก็อาจต้องหยุดดำเนินการ ถือเป็นอีกปัจจัยที่ซ้ำเติมอุตสาหกรรมอยู่แล้ว

ภาคเอกชนจึงต้องการสื่อสารกับรัฐบาลว่า ไม่ได้คัดค้านการเปิดเสรีทางการค้า และเข้าใจว่าการเจรจาต้องคำนึงถึงประโยชน์ในภาพรวม แต่การเปิดตลาดต้องพิจารณาอย่างรอบคอบ และมีมาตรการให้ผู้ประกอบการไทยสามารถปรับตัวได้ไม่ใช่เปิดตลาดทันทีจนกระทบต่ออุตสาหกรรมต้นน้ำและห่วงโซ่การผลิตทั้งระบบ