‘ปกรณ์’ ชู 4 เสา ทิศทางปฏิรูปราชการ เปลี่ยนผ่านสู่รัฐบาลดิจิทัล
รองนายกฯ ปกรณ์ ชู 4 เสาทิศทางปฏิรูประบบราชการ – บริการสาธารณะวาระเร่งด่วนชาติ ย้ำใช้เท่าที่จำเป็น-ออกแบบเปลี่ยนผ่านสู่รัฐบาลดิจิทัลที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง ลั่นรัฐบาลต้องเปลี่ยนจาก “ผู้ควบคุม” สู่ “ผู้สนับสนุน”
นายปกรณ์ นิลประพันธ์ รองนายกรัฐมนตรี ปาฐกถาพิเศษในหัวข้อ “การปฏิรูปบริการสาธารณะในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงขั้วอำนาจโลก (Public Service Reform in the Age of Global Power Shifts) ” ในการประชุมวิชาการนานาชาติด้านกิจการสาธารณะ ครั้งที่ 2 ของวิทยาลัยกิจการและนโยบายสาธารณะ (COPA) มหาวิทยาลัยขอนแก่น
ปฏิรูประบบราชการ วาระเร่งด่วนชาติ
รองนายกฯ ระบุว่า ปัจจุบันเรากำลังอยู่ในยุคแห่งการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ ทั้งด้านภูมิรัฐศาสตร์ ความผันผวนทางเศรษฐกิจ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ตลอดจนความก้าวหน้าอย่างรวดเร็วของเทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (AI) สิ่งเหล่านี้ล้วนเป็นบททดสอบความคล่องตัวและความสามารถในการรับมือกับวิกฤตของรัฐบาลทั่วโลก และส่งผลโดยตรงต่อความเชื่อมั่นของประชาชนที่มีต่อรัฐบาลในทุกประเทศ
ท่ามกลางความเปลี่ยนแปลงดังกล่าว ประชาชนคาดหวังให้ภาครัฐกำหนดนโยบายสาธารณะที่ครอบคลุมทุกกลุ่มคน ยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนทุกคน และจัดบริการสาธารณะที่มีประสิทธิภาพ รวดเร็ว โปร่งใส ทั่วถึง ตอบสนองความต้องการอย่างแท้จริง และปราศจากการทุจริต
สำหรับประเทศไทย ประชาชนต้องการเห็นการเปลี่ยนแปลงในภาครัฐ อย่างไรก็ตาม ความพยายามในการดำเนินการที่ผ่านมา ยังขาดแรงผลักดันทางการเมืองที่มุ่งมั่นจริงจัง และยังเผชิญกับแรงต้านต่อการเปลี่ยนแปลงจากบุคลากรภาครัฐเอง ส่งผลให้ความคืบหน้าเป็นไปอย่างล่าช้า กล่าวคือ มีแผนงานอยู่แล้ว แต่ยังขาดการลงมือปฏิบัติอย่างเป็นรูปธรรม
รัฐบาลชุดปัจจุบันตระหนักดีถึงความจำเป็นเร่งด่วนในการปฏิรูประบบราชการ จึงกำหนดให้เป็นวาระเร่งด่วนระดับชาติ โดยรัฐบาลกำลังทบทวนแผนงานที่มีอยู่เดิม และเริ่มขับเคลื่อนการดำเนินงานอย่างจริงจัง
รัฐบาล จาก “ผู้ควบคุม” สู่ “ผู้สนับสนุน”
เป้าหมายที่ชัดเจนของรัฐบาล คือ การปรับเปลี่ยนบทบาทของรัฐจากการเป็น “ผู้ควบคุม” (Controller) ไปสู่การเป็น “ผู้อำนวยความสะดวกและผู้สนับสนุน” (Facilitator and Enabler) พร้อมปรับโครงสร้างและทบทวนภารกิจของหน่วยงานภาครัฐให้สอดคล้องกับบทบาทใหม่และบริบทที่เปลี่ยนแปลงไป
รวมถึงเตรียมความพร้อมสำหรับอนาคต ปรับลดขั้นตอนและวิธีการทำงานของภาครัฐ นำเทคโนโลยีมาใช้ในการปฏิบัติงานและการให้บริการประชาชน ตลอดจนพัฒนาไปสู่การเป็นรัฐบาลเปิด (Open Government) ที่เปิดโอกาสให้ภาคเอกชน ประชาชน และภาคประชาสังคม เข้ามามีส่วนร่วมในการกำหนดนโยบายและดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ
4 เสา ปฏิบัติราชการ-กำลังคนรัฐ
โดยรัฐบาลในอนาคตจะต้องไม่เป็นรัฐบาลแบบ “พ่อรู้ดี” (Paternalistic Government) อีกต่อไปรัฐบาลให้ความสำคัญกับการดำเนินงานใน 4 เสาหลักสำคัญ ดังนี้
ประการแรก : การปรับลดขนาดภาครัฐให้มีขนาดเท่าที่จำเป็น และเหมาะสมกับการปฏิบัติภารกิจในโลกยุคใหม่
เพื่อให้สามารถนำงบประมาณที่ประหยัดได้ไปใช้ในการเพิ่มค่าตอบแทนและยกระดับคุณภาพชีวิตของข้าราชการ ตลอดจนพัฒนาประเทศในด้านอื่น ๆ
รัฐบาลได้กำหนดเพดานอัตรากำลังสูงสุดไว้แล้ว และจะเริ่มดำเนินการลดจำนวนข้าราชการและบุคลากรภาครัฐ โดยโครงการเกษียณอายุก่อนกำหนด (Early Retirement) ซึ่งมีกำหนดเริ่มต้นในปีงบประมาณ 2027 ได้เตรียมพร้อมเพื่อเสนอให้คณะรัฐมนตรีพิจารณาแล้ว

ประการที่สอง : การเปลี่ยนผ่านสู่รัฐบาลดิจิทัลที่มีประชาชนเป็นศูนย์กลาง (Citizen-Centric Digital Government
โดยการออกแบบกระบวนการทำงานใหม่ ให้เหลือเฉพาะขั้นตอนที่จำเป็น การจัดทำกรอบกฎหมายที่กำหนดให้หน่วยงานภาครัฐทุกแห่งสามารถเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างกันได้ รวมถึงการนำเทคโนโลยีดิจิทัลและปัญญาประดิษฐ์ (AI) มาใช้ในการปฏิบัติงานและวิเคราะห์ข้อมูล
เป้าหมายคือ การออกแบบบริการสาธารณะ โครงการ หรือกิจกรรมต่าง ๆ ให้ตรงกับความต้องการของประชาชนแต่ละกลุ่มอย่างเฉพาะเจาะจง ไม่ใช่การใช้แนวทางเดียวกันกับทุกคน (One-size-fits-all) เพื่อให้การใช้งบประมาณที่มีอยู่อย่างจำกัดเกิดประสิทธิภาพสูงสุด
นอกจากนี้ ยังรวมถึงการพัฒนาบริการภาครัฐผ่านระบบออนไลน์ และระบบ Super Licence เพื่อลดภาระของประชาชน ลดต้นทุนของผู้ประกอบการ เพิ่มขีดความสามารถในการแข่งขัน และลดปัญหาการทุจริตคอร์รัปชัน
ประการที่สาม : การเสริมสร้างหลักธรรมาภิบาล (Good Governance)
ความเชื่อมั่นของประชาชนถือเป็นรากฐานสำคัญของการบริหารกิจการสาธารณะ ดังนั้น การพัฒนาไปสู่รัฐบาลเปิด (Open Government) การยึดมั่นในหลักความโปร่งใส การป้องกันและปราบปรามการทุจริต ตลอดจนการส่งเสริมความร่วมมืออย่างใกล้ชิดระหว่างหน่วยงานภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และภาควิชาการ ล้วนเป็นปัจจัยสำคัญต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน
ประการที่สี่ : การปรับปรุงกฎหมายให้ทันสมัย (Modernising Laws)
กฎหมายที่ล้าสมัยและขั้นตอนทางราชการที่ซับซ้อน เป็นอุปสรรคต่อขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศ และสร้างภาระให้กับประชาชน
นายปกรณ์ กล่าวย้ำว่า รัฐบาลมุ่งมั่นที่จะลดกฎระเบียบที่ไม่จำเป็น ทำให้กฎหมายมีความชัดเจน ทบทวนกฎหมายทุก ๆ 5 ปี พัฒนาช่องทางให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูลทางกฎหมายได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่าย และเปิดโอกาสให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการแสดงความคิดเห็นต่อร่างกฎหมายต่าง ๆ
อย่างไรก็ตาม ไม่มีรัฐบาลประเทศใดสามารถรับมือกับความเปลี่ยนแปลงของโลกได้เพียงลำพัง ดังนั้น เวทีวิชาการอย่าง ICPA2026 จึงมีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการเชื่อมโยงองค์ความรู้จากงานวิจัยเข้ากับการกำหนดนโยบายในทางปฏิบัติ
การแลกเปลี่ยนประสบการณ์เชิงเปรียบเทียบและนวัตกรรมระหว่างประเทศ จะช่วยให้เราร่วมกันออกแบบอนาคตของสถาบันภาครัฐ เพื่อให้สามารถตอบสนองความต้องการของสังคมได้ดียิ่งขึ้น