เว็บไซต์นี้ใช้คุ้กกี้เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีมีประสิทธิภาพยิ่งขี้น อ่านเพิ่มเติมคลิก (Privacy Policy) และ (Cookies Policy)
Skip to content
ท่องเที่ยวสปีด 2 เดือนท้าย ปลุกมู้ดไฮซีซั่น-ตรุษจีน ’70
Business ท่องเที่ยวสปีด 2 เดือนท้าย ปลุกมู้ดไฮซีซั่น-ตรุษจีน ’70
เศรษฐกิจเวลเนสไทย โตแตะ 4.65 หมื่นล้าน USD
Business เศรษฐกิจเวลเนสไทย โตแตะ 4.65 หมื่นล้าน USD
คต.ดัน AI จัดระบบ มุ่ง Food Security สร้างมูลค่าเพิ่ม
Economic คต.ดัน AI จัดระบบ มุ่ง Food Security สร้างมูลค่าเพิ่ม
GMM MUSIC ผนึก TNY เปิดตัว บอยกรุ๊ป Gen Alpha “SLAMDUCK”
Biz Movement GMM MUSIC ผนึก TNY เปิดตัว บอยกรุ๊ป Gen Alpha “SLAMDUCK”
เจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ ทรงซ้อม นำขบวนพระบรมราชอิสริยยศ สมเด็จพระพันปีหลวงฯ
Biz Movement เจ้าฟ้าสิริวัณณวรีฯ ทรงซ้อม นำขบวนพระบรมราชอิสริยยศ สมเด็จพระพันปีหลวงฯ
สรรพากร ออกมาตรการช่วยประชาชน 7 พื้นที่ ได้รับผลกระทบจากชายแดนไทย-กัมพูชา
Finance สรรพากร ออกมาตรการช่วยประชาชน 7 พื้นที่ ได้รับผลกระทบจากชายแดนไทย-กัมพูชา
สรรพากร ออก 3 มาตรการภาษี ลดภาระประชาชนซ่อมทรัพย์สินจากอุทกภัย ปี‘68
Finance สรรพากร ออก 3 มาตรการภาษี ลดภาระประชาชนซ่อมทรัพย์สินจากอุทกภัย ปี‘68
ASP กำไร 9 เดือนพุ่ง 145% แตะ 437 ล้าน รายได้ 4 ธุรกิจโตยกแผง
Finance ASP กำไร 9 เดือนพุ่ง 145% แตะ 437 ล้าน รายได้ 4 ธุรกิจโตยกแผง
KCE ร่วงหนัก 10.62% เข้าเกณฑ์ Uptick Rule คุมขายชอร์ต 23 พ.ย.นี้
Finance KCE ร่วงหนัก 10.62% เข้าเกณฑ์ Uptick Rule คุมขายชอร์ต 23 พ.ย.นี้
“ส.ท่องเที่ยวเชียงราย” ยันโรงแรม-ร้านอาหาร-แหล่งท่องเที่ยว 14 อำเภอปลอดภัย พร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยว
Business “ส.ท่องเที่ยวเชียงราย” ยันโรงแรม-ร้านอาหาร-แหล่งท่องเที่ยว 14 อำเภอปลอดภัย พร้อมต้อนรับนักท่องเที่ยว
ดูทั้งหมด

“ไบโพลาร์” ไม่ใช่เรื่องล้อเล่น ปัญหาจิตเวชที่ต้องเข้าใจและรักษา

13 ธ.ค. 2561 | 18:46น.
 พิราภรณ์ วิทูรัตน์ : เรื่อง

“เดี๋ยวดีเดี๋ยวร้าย เป็นอะไรเนี่ย ไบโพลาร์เหรอ ?” เรามักได้ยินคำพูดในเชิงหยอกล้อเกี่ยวกับโรคไบโพลาร์ทำนองนี้ ไม่ว่าจะพูดด้วยความไม่ได้คิดมาก ไม่ได้คิดว่าจะเป็นประเด็น หรือพูดเพราะคิดว่าเป็นมุขตลกที่เรียกเสียงหัวเราะได้ รวมถึงพูดเพราะไม่ได้รู้จักและเข้าใจโรคนี้อย่างดีพอ จะด้วยเหตุผลอะไรก็ตามแต่ การนำโรคทางจิตเวชมาพูดในลักษณะดังกล่าวสร้างผลกระทบอย่างมหาศาล ทำให้เกิดความเข้าใจต่อรายละเอียดของโรคอย่างผิด ๆ ซ้ำร้ายยังทำให้ผู้ป่วยหลายรายไม่กล้าเผชิญกับโรคโดยการพบแพทย์เพราะกลัวจะเจอคำครหาว่า เป็นบ้า ประสาท หรือโรคจิต

 

รู้จักไบโพลาร์

โรคไบโพลาร์ เป็นชื่อเรียกของอาการอารมณ์ 2 ขั้ว บางครั้งอารมณ์ดีสุด ๆ และไม่กี่ชั่วโมงต่อมาก็อาจจะโมโหร้ายและดำดิ่งได้สุด ๆ เช่นกัน แต่อาการแบบนี้ไม่ได้เกิดจากอุปนิสัยความเกรี้ยวกราดส่วนตัวดังที่หลายคนเข้าใจ

ศ.นพ.รณชัย คงสกนธ์ นายกแพทยสมาคมแห่งประเทศไทย ในพระบรมราชูปถัมภ์ ให้ข้อมูลว่า ระยะไบโพลาร์แบ่งออกเป็น 2 ขั้วได้แก่ ขั้วอารมณ์เศร้า (depressed) และขั้วอารมณ์ดีมากกว่าปกติ (mania)

ปัจจัยที่ทำให้เกิดอาการที่ว่ามีหลัก ๆ 3 ประการ ได้แก่ 1.ความผิดปกติของระบบโมเลกุลพันธุกรรมและการเปลี่ยนแปลงสารเคมีในสมอง 2.พันธุกรรม และ 3.สภาพสังคมและความเครียดส่วนตัว

“ความเครียดที่ว่ามักเกี่ยวพันกับอาการผิดหวังอย่างรุนแรง ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสารเคมีในสมอง ทำให้ผู้ป่วยเกิดภาวะซึมเศร้า ดำดิ่งไปกับความผิดหวัง บางครั้งก็เกิดสลับกับอารมณ์มีความสุขสุดขีด นี่จึงเป็นที่มาของชื่อเรียกไบโพลาร์ในภาษาไทยว่า ภาวะอารมณ์แปรปรวน หรือภาวะอารมณ์ 2 ขั้ว”

อาการของระยะ depressed จะมีอารมณ์เศร้า ซึม ความสนใจต่อการทำกิจกรรมในชีวิตประจำวันลดลง นอนไม่หลับติดต่อกันหลายคืน จนไปถึงความรู้สึกสิ้นหวัง หมดกำลังใจ ผู้ป่วยส่วนใหญ่จะเกิดภาวะคิดฆ่าตัวตายในขั้วอารมณ์นี้ ซึ่งอาการที่ว่าจะเกิดขึ้นติดต่อกันอย่างน้อย 2 สัปดาห์

ส่วนข้อสังเกตของระยะ mania ที่แม้จะเป็นขั้วอารมณ์ร่าเริงสนุกสนาน ทว่ากลับเป็นการมีความสุขที่สุดโต่งจนขาดความยับยั้งชั่งใจ หากถูกห้ามปรามหรือขัดขวางในสิ่งที่ต้องการจะเกิดอารมณ์หงุดหงิดฉุนเฉียว หรือบางรายที่รุนแรงมักมีอาการหลงผิดคิดว่าตนมีพลังวิเศษ หูแว่ว ประสาทหลอน สามารถเข้าทรง หรือติดต่อด้วยพลังจิตได้ ระยะนี้จะมีอาการคึกคักติดต่อกันอย่างน้อย 4 วัน

ศ.นพ.รณชัยบอกว่า สิ่งที่น่ากังวลสำหรับแพทย์มากที่สุดคือ ผู้ป่วยไบโพลาร์หลายรายไม่รู้ตัวและไม่กล้าเข้ารับการรักษา จากสถิติพบผู้ป่วยกว่า 1-3% ของประชากรในช่วงตลอดชีวิตหรือประมาณ 7 แสนคน แต่กลับมีผู้ป่วยเข้ารับการรักษาเพียง 7 หมื่นคนเท่านั้น บางรายมีอาการในขั้ว depressed ถึงขั้นฆ่าตัวตายสำเร็จ ซึ่งจากสถิติพบว่าคนไข้สามารถฆ่าตัวตายได้สำเร็จกว่า 1 ใน 5

ความ “สุดโต่ง” ที่ไม่ควรปล่อยผ่าน

ถ้าพูดถึงความสุดโต่งของไบโพลาร์แล้วหลายท่านอาจจะนึกถึงพฤติกรรมโลดโผนดังที่เคยเห็นกันตามหน้าข่าว แต่แท้จริงแล้วพฤติกรรมในชีวิตประจำวันเพียงเล็ก ๆ น้อย ๆ ที่เราไม่ทันสังเกตก็นับว่าเป็นสัญญาณบ่งชี้ให้เฝ้าระวังคนใกล้ชิดได้เป็นอย่างดี

ศ.นพ.รณชัยกล่าวว่า เด็กหลายคนมีพฤติกรรมซุกซน ก้าวร้าว และฉุนเฉียวง่าย แต่พ่อแม่ผู้ปกครองกลับคิดว่าคงเป็นนิสัยก้าวร้าวทั่วไปของวัยรุ่นจึงปล่อยไปเรื่อย ๆ ยิ่งไปกว่านั้นเด็กหลายคนที่เรียนหนังสือเก่งมาก มีความเป็นระเบียบเคร่งครัดอย่างสุดโต่งก็เป็นอีกหนึ่งสัญญาณของโรคเช่นเดียวกัน ทำให้โดยเฉลี่ยแล้วไบโพลาร์มีการวินิจฉัยล่าช้าไปถึง 11 ปี นับว่าเป็นปัญหาใหญ่ของโรคนี้เลยก็ว่าได้

รศ.นพ.ชวนันท์ ชาญศิลป์ นายกสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ยังให้ข้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า แม้แต่ในวงวิชาการจิตแพทย์ อาการไบโพลาร์ในวัยรุ่นก็ถือเป็นเคสที่วินิจฉัยยากพอสมควร ตรงกับที่ผู้ปกครองหลายท่านคิดว่า พฤติกรรมฉุนเฉียวของลูกอาจเป็นไปด้วยอายุ ทำให้การวินิจฉัยในวัยผู้ใหญ่ที่มีภาวะทางอารมณ์คงที่กว่าวัยรุ่นเมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงทั้งตัวผู้ป่วยและคนรอบข้างจึงสามารถสังเกตพฤติกรรมที่เปลี่ยนไปได้ง่าย

ไบโพลาร์ก็เหมือนหวัด เป็นได้-รักษาได้

ศ.นพ.รณชัยให้ข้อมูลว่า โรคไบโพลาร์สามารถรักษาได้หากได้รับการติดตามและดูแลอย่างเหมาะสม ในขณะเดียวกันก็สามารถกลับมาเป็นซ้ำได้ถึงร้อยละ 80-90 โดยมีหลายปัจจัยเป็นตัวกระตุ้น เช่น เหตุการณ์สะเทือนใจ เหตุการณ์พลิกผันในชีวิต ภาวะเครียดรุมเร้า รวมถึงการใช้สารเสพติด ดังนั้นการรักษาโดยการทานยาอย่างต่อเนื่องจึงสำคัญที่สุด

สำหรับขั้นตอนการรักษา รศ.นพ.ชวนันท์บอกว่า ต้องใช้การกินยาเป็นหลักควบคู่ไปกับการเยียวยารักษาทางจิตใจ โดยแพทย์เจ้าของไข้จะให้การบ้านง่าย ๆ สำหรับผู้ป่วย อย่างการออกไปเดินเล่น ปลูกผักสวนครัว หากิจกรรมที่ช่วยให้ผู้ป่วยผ่อนคลาย บวกกับการมี support system หรือการเชื่อมโยงกับคนรอบข้างที่ดีโดยเฉพาะคนในครอบครัวที่ต้องเรียนรู้และทำความเข้าใจกับโรคไปพร้อม ๆ กับผู้ป่วยด้วย

หากถามว่า เมื่ออาการทุเลาลงแล้วสามารถหยุดกินยาได้หรือไม่ คุณหมอบอกว่า การกินยาเป็นตัวช่วยในการประคับประคองไม่ให้อาการของโรคปะทุหรือกลับมาเป็นซ้ำ ก็เหมือนกับอาการป่วยโรคอื่นอย่างเบาหวานหรือความดันที่ต้องอาศัยการกินยาเพื่อควบคุมให้ร่างกายอยู่ในระดับปกติเท่านั้นเอง

“อย่างคนที่เป็นโรคเบาหวาน จากเดิมที่มีภาวะน้ำตาลสูง 200 กว่ากินยาแล้วเหลือต่ำกว่า 110 ก็เท่ากับว่าคุมเบาหวานได้ดี แต่ต้องกินยาเพื่อให้คงความปกติไว้ สำหรับคนป่วยเมื่อได้รับยาร่างกายต้องตอบสนองกับยาก่อนจึงไปสู่ระดับอาการที่ดีขึ้น แต่สิ่งที่น่ากลัวคือ การกลับมาเป็นใหม่ เพราะระหว่างทางสามารถกลับมาเป็นซ้ำได้อีก โดยเฉพาะไบโพลาร์ที่มันจะกลับมาโจมตีในวันที่เราอ่อนแอเสมอ”

นอกจากนี้ รศ.นพ.ชวนันท์ยังให้ข้อมูลเพิ่มเติมอีกว่า เหล้าหรือบรรดาเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ยังเป็นอีกปัจจัยที่ทำให้อาการของไบโพลาร์รุนแรงขึ้น มีฤทธิ์ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงของสารเคมีบางตัวในสมองทำให้การตอบสนองต่อยาลดลง ส่วนคนทั่วไปถ้ามีเรื่องกรรมพันธุ์มาเกี่ยวข้องแอลกอฮอล์ก็สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการของโรคได้เช่นกัน

สิทธิ-ความคุ้มครองที่เสียไป ในวันที่สังคมยังไม่เข้าใจไบโพลาร์

“ประเทศนี้อนุญาตให้คนบ้าได้แค่ 15 วัน” ศ.นพ.รณชัยกล่าวถึงเงื่อนไขการรักษาพยาบาลในประเทศไทย ซึ่งครั้งหนึ่งคุณหมอเองเคยร่วมเดินขบวนประท้วงเกี่ยวกับข้อกำหนดสิทธิการรักษาประกันสังคมและประกันสุขภาพถ้วนหน้าแก่บุคคลที่มีอาการป่วยทางจิตที่ได้ระบุไว้ว่า หากพ้นกำหนด 15 วัน ผู้ป่วยจะต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายเองทั้งหมด

นอกจากนี้บริษัทประกันภัยเองก็ไม่รับลูกค้าที่มีประวัติหรือกำลังรักษาตัวด้วยอาการป่วยทางจิตทั้งไบโพลาร์หรือโรคซึมเศร้า รวมไปถึงตัวบทกฎหมายที่ไม่มีการคุ้มครองผู้ป่วย ยกตัวอย่างกรณีดังของเสกสรรค์ ศุขพิมาย หรือเสก โลโซได้รับตัดสินโทษทั้งจากพระราชบัญญัติอาวุธปืน ขัดขืนการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ และการมีสารเสพติดไว้ในครอบครอง ซึ่งเหตุการณ์ทั้งหมดเกิดขึ้นในระยะ mania ของโรคไบโพลาร์ทั้งสิ้น

หากเรามาลองดูตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 65 ที่เกี่ยวข้องกับความรับผิดในทางอาญาได้ระบุไว้ดังนี้

“มาตรา 65 ผู้ใดกระทำความผิดในขณะไม่สามารถรู้ผิดชอบ หรือไม่สามารถบังคับตนเองได้เพราะมีจิตบกพร่อง โรคจิต หรือจิตฟั่นเฟือนผู้นั้นไม่ต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น แต่ถ้าผู้กระทำความผิดยังสามารถรู้ผิดชอบอยู่บ้าง หรือยังสามารถบังคับตนเองได้บ้าง ผู้นั้นต้องรับโทษสำหรับความผิดนั้น แต่ศาลจะลงโทษน้อยกว่าที่กฎหมายกำหนดไว้สำหรับความผิดนั้นเพียงใดก็ได้”

ศ.นพ.รณชัยอธิบายเพิ่มเติมว่า เมื่ออ้างอิงตามมาตรา 65 ไบโพลาร์จึงถูกตีตกไปเพราะผู้ป่วยยังสามารถพูดคุยซักถามรู้เรื่อง ศาลจึงพิจารณาตัดสินให้รับโทษจำคุกตามการกระทำผิด

“นี่คือสิ่งที่กฎหมายยังไม่เข้าใจโรคนี้ ในฐานะที่เขียนตำราเรื่องจิตเวชผมย้ำเสมอว่า ทนายความต้องอ่านหนังสือเล่มนี้เวลาบอกศาลจะได้บอกถูกว่า ขณะกระทำเป็นไบโพลาร์และมีอาการถึงขั้นโรคจิตแล้ว ศาลจึงจะเข้าใจตัดสินตามมาตรา 65 ซึ่งขณะนี้ยังมีผู้ป่วยไบโพลาร์อยู่ในคุกอีกมากมาย”

ไบโพลาร์ไม่ใช่เรื่องตลก

อีกประเด็นที่ควรเฝ้าระวังคือ การนำคำว่า “ไบโพลาร์” มาพูดเล่นเชิงติดตลก จะเห็นได้ตามสื่อละครหรือรายการโทรทัศน์ที่มักจะนำส่วนหนึ่งของอาการมาพูดเล่นออกอากาศบ่อยครั้ง รวมถึงในระดับบุคคลทั่วไปที่การใช้คำและอาการ “ไบโพลาร์” มาเปรียบเปรยหรือล้อเล่น นับเป็นการสร้างความเข้าใจผิด ๆ ให้แก่ผู้รับสื่อ

รศ.นพ.ชวนันท์ยกตัวอย่าง “การทดลองของพาฟลอฟ” ของอีวาน เปโตรวิช พาฟลอฟ นักจิตวิทยาชาวรัสเซียที่นำไปสู่ทฤษฎีการวางเงื่อนไขแบบคลาสสิก ซึ่งคุณหมอมองว่า การที่สื่อหยิบคำว่าไบโพลาร์ไปพูดในความหมายที่บิดพลิ้วให้ความรู้สึกคล้ายกับการทดลองการสั่นกระดิ่งกับสุนัขของพาฟลอฟ

“การทดลองของพาฟลอฟทำให้เกิดการตอบสนองต่อสิ่งเร้าโดยมีเงื่อนไขหรือสร้างสถานการณ์ให้เกิดขึ้น เช่นเดียวกับการนำโรคไบโพลาร์ไปพูดเล่นในสื่อ เรากำลังเทรนด์คนดูให้เกิดความรู้สึกด้านลบกับโรค ทำให้คนดูคิดว่าไบโพลาร์เป็นแบบนั้นแบบนี้ คนที่ป่วยจริง ๆ ก็จะยิ่งรู้สึกกลัวไม่กล้าไปพบแพทย์”

ด้าน ศ.นพ.รณชัยเห็นว่า นอกจากจะทำให้ผู้ป่วยไม่กล้าเปิดเผยตัวเองแล้วยังทำให้เกิดความรู้สึกเป็นสิ่งแปลกปลอมของสังคม ในความเป็นจริงไบโพลาร์ก็คือโรคชนิดหนึ่งไม่ต่างจากการป่วยไข้ เป็นหวัด หรือโรคความดัน-เบาหวาน

จากจำนวนตัวเลขผู้ป่วยที่มีความผกผันกับจำนวนผู้เข้ารับการรักษา รวมถึงสถานการณ์ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคในปัจจุบันก็นับว่าเป็นอีกประเด็นสำคัญที่น่าเป็นห่วง ไม่เฉพาะเพียงไบโพลาร์เท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงโรคซึมเศร้าและโรคทางจิตเวชอื่น ๆ ที่ถูกตีตราจากสังคมไม่ต่างกัน

แท็กที่เกี่ยวข้อง

สุขภาพจิต โรคไบโพลาร์