เว็บไซต์นี้ใช้คุ้กกี้เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีมีประสิทธิภาพยิ่งขี้น อ่านเพิ่มเติมคลิก (Privacy Policy) และ (Cookies Policy)
Skip to content
พระดำริของสมเด็จพี่ฯ สู่น้อง ‘Princess’s Cup Thailand 2026’
Biz Movement พระดำริของสมเด็จพี่ฯ สู่น้อง ‘Princess’s Cup Thailand 2026’
‘ปลอดประสพ’ ชง 9 ข้อแก้พิษโลหะหนักแม่น้ำสาย-รวก จี้รัฐงัดมาตรการค้าบีบจีน-ประกาศเขตมลภาวะร้ายแรง
Politics ‘ปลอดประสพ’ ชง 9 ข้อแก้พิษโลหะหนักแม่น้ำสาย-รวก จี้รัฐงัดมาตรการค้าบีบจีน-ประกาศเขตมลภาวะร้ายแรง
ART ไทย-สหรัฐฯ ปิดดีลสาระสำคัญ แต่เกมภาษียังไม่จบ
Economic ART ไทย-สหรัฐฯ ปิดดีลสาระสำคัญ แต่เกมภาษียังไม่จบ
‘ทรัมป์’ ลงนามแถลงการณ์ร่วมข้อตกลงภาษีสหรัฐ-ไทย
World ‘ทรัมป์’ ลงนามแถลงการณ์ร่วมข้อตกลงภาษีสหรัฐ-ไทย
วิทยุการบินฯ ตั้ง “เมฆินทร์ เพ็ชรพลาย” นั่ง CEO คนใหม่ เริ่มงาน 18 พ.ย.นี้
News วิทยุการบินฯ ตั้ง “เมฆินทร์ เพ็ชรพลาย” นั่ง CEO คนใหม่ เริ่มงาน 18 พ.ย.นี้
‘อนุทิน–ทรัมป์’ ลงนามแถลงการณ์ร่วม ยืนยันเจรจาการค้า ART บรรลุข้อสรุปสำคัญ
Politics ‘อนุทิน–ทรัมป์’ ลงนามแถลงการณ์ร่วม ยืนยันเจรจาการค้า ART บรรลุข้อสรุปสำคัญ
ถอดสูตร แม็คกรุ๊ป สร้างเติบโต ฝ่าสมรภูมิแฟชั่นปี ’70 แข่งราคาเดือด
Business ถอดสูตร แม็คกรุ๊ป สร้างเติบโต ฝ่าสมรภูมิแฟชั่นปี ’70 แข่งราคาเดือด
สวนดุสิตโพล เปิดผลสำรวจ หากระบบธนาคารล่ม คนไทยมีเงินสดสำรองแค่ไหน?
News สวนดุสิตโพล เปิดผลสำรวจ หากระบบธนาคารล่ม คนไทยมีเงินสดสำรองแค่ไหน?
“ไอคอนสยาม” จัดใหญ่เคานต์ดาวน์ 5 วัน 5 คืน ดึง “เนเน่ รอยัล” แจมทัพซูเปอร์สตาร์-ไอดอลกว่า 200 ชีวิต
Business “ไอคอนสยาม” จัดใหญ่เคานต์ดาวน์ 5 วัน 5 คืน ดึง “เนเน่ รอยัล” แจมทัพซูเปอร์สตาร์-ไอดอลกว่า 200 ชีวิต
เปิดสเปก ‘WULING MINI EV’  ลุ้นราคาใน “มอเตอร์เอ็กซ์โป 2026”
EV เปิดสเปก ‘WULING MINI EV’  ลุ้นราคาใน “มอเตอร์เอ็กซ์โป 2026”
ดูทั้งหมด

รัสเซีย ยูเครน : “ภาวะความเป็นชายเป็นพิษ” ของปูตินคือชนวนความขัดแย้งของสงคราม ?

13 ก.ค. 2565 | 01:00น.
  • โดย เยลิซาเวตา พอดชิวาโลวา
  • บีบีซีเวิลด์เซอร์วิส

หลังจากที่บอริส จอห์นสัน นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร พูดว่าหากประธานาธิบดีวลาดิเมียร์ ปูติน เกิดเป็นผู้หญิง เขาคงไม่เริ่มสงครามในยูเครน ความขุ่นเคืองก็แผ่ทั่วรัสเซีย

นี่ไม่ใช่เรื่องน่าประหลาดใจ เมื่อพิจารณาว่าประธานาธิบดีปูตินก็ออกมาตอกย้ำภาพลักษณ์ของการเป็น “ผู้ชายตัวจริง” ตลอดเวลา นักวิเคราะห์หลายคนบอกกับบีบีซีรัสเซียว่าภาวะชายเป็นใหญ่และการเชิดชูความเป็นลูกผู้ชายยังคงมีอิทธิพลอย่างมากต่อกลุ่มผู้นำประเทศ และมีผลต่อกระแสนิยมในการรุกรานยูเครน

“ถ้าปูติเป็นผู้หญิง ซึ่งแน่นอนว่าเขาไม่ใช่ แต่ถ้าเขาเกิดมาเป็นผู้หญิง ผมไม่คิดว่าเขาจะเริ่มสงครามและความรุนแรงที่บ้าคลั่งและเต็มไปด้วยความภูมิใจแบบลูกผู้ชาย (macho) ในแบบที่เขาเป็นอยู่ตอนนี้” นายจอห์นสัน ตั้งข้อสังเกตเอาไว้ในเดือน มิ.ย.ที่ผ่านมา

“ถ้าคุณอยากได้ตัวอย่างของภาวะความเป็นชายเป็นพิษ (toxic masculinity) สิ่งที่เขาทำกับยูเครนคือตัวอย่าง”

คำพูดของนายจอห์นสันได้รับการตอกย้ำอีกครั้งจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงกลาโหมของสหราชอาณาจักร นายเบน วอลเลซ ผู้กล่าวว่าประธานาธิบดีปูตินมี “ภาวะผู้ชายตัวเล็ก” หรือ อาการที่ผู้ชายซึ่งมีส่วนสูงน้อยรู้สึกไม่มั่นใจและหันไปใช้ความรุนแรงเพื่อชดเชยส่วนสูงตรงนั้น ยังรู้จักกันในชื่อนโปเลียน คอมเพล็กซ์ และ การมองโลกแบบ “ลูกผู้ชาย” ของเขาทำให้เกิดสงครามขึ้น

วลาดีเมียร์ ปูติน

ที่มาของภาพ, AFP

หลังสหราชอาณาจักรออกมาวิจารณ์ปูตินเช่นนั้น เอกอัคราชทูตสหราชอาณาจักรประจำกรุงมอสโกถูกรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศของรัสเซียเรียกเข้าไปต่อว่าถึง “แถลงการณ์หยาบคายอย่างสิ้นเชิงจากผู้นำสหราชอาณาจักร” ด้านนายดมิทรี เพสคอฟ โฆษกรัฐบาลรัสเซีย แนะนำให้นายจอห์นสันเข้าพบกับบิดาของทฤษฎีจิตวิเคราะห์ชาวออสเตรียอย่างซิกมันด์ ฟรอยด์ (1856-1939)

ฝั่งประธานธิบดีปูตินออกมาสอนวิชาประวัติศาสตร์ว่าด้วย “ความโหดร้าย” ของนางมาร์กาเร็ต แทตเชอร์ อดีตนายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักร ระหว่างปี 1979 – 1990

หรือจริง ๆ แล้วนายจอห์นสันพูดได้แทงใจดำ จนรัสเซียต้องออกแถลงการณ์โต้กลับที่รุนแรงเช่นนี้ ?

“ผู้ชายตัวจริง“ และบรรดาศัตรูที่มีบุคลิกคล้ายหญิงของเขา

วลาดิเมียร์ ปูติน

ที่มาของภาพ, AFP

ตลอดระยะเวลาที่เขาดำรงตำแหน่งประธานาธิบดี นายปูตินพยายามสร้างความตระหนักรู้ถึงความแข็งแรงของร่างกายและความกล้าหาญของเขาสู่สังคมโลกตลอด

เขาทั้งก้าวข้ามห้วงลึกของทะเลสาบไบคาลในไซบีเรีย ร่อนนภาพร้อมฝูงนก ดำน้ำลึกเพื่อไปเก็บเหยือกสมัยกรีกโบราณบริเวณชายฝั่งไคเมีย ถ่ายรูปกับเสืออมูร์ (Amur) ที่ถูกยิงยาสลบ ที่ใกล้สูญพันธุ์ ในเขตตะวันออกไกลของรัสเซีย และภาพที่ติดตาผู้ได้พบเห็นมาที่สุด ในตอนที่เขาถ่ายรูปเปลือยอกบนหลังม้าในบริเวณรกร้างว่างเปล่า

ทว่าภาพลักษณ์การเป็น “ลูกผู้ชาย” ของปูตินกลายเป็นเพียงเรื่องตลกในโลกตะวันตก ในงานประชุมสุดยอดล่าสุด กลุ่มผู้นำประเทศจี7 ยังร่วมสนุกไปกับโมเมนต์โด่งดังเหล่านั้น โดยนายจอห์นสัน นายกรัฐมนตรีสหราชอาณาจักรขณะนั้นแนะให้ผู้นำคนอื่น ๆ ถอดเสื้อนอกของตัวเองออกเพื่อพิสูจน์ว่าพวกเขา “แข็งแกร่งกว่าปูติ”

ในมิติที่จริงจังกว่านั้น ความพยายามของประธานาธิบดีปูติเพื่อให้สังคมมองว่าเขาเป็นผู้รักษาคุณค่า “ทางประเพณี” และ เป็น ‘ผู้นำที่เข้มแข็ง’ ถูกเย้ยหยัน ทั้งยังถูกวิจารณ์ว่าเป็นส่วนหนึ่งของ “ภาวะความเป็นชายเป็นพิษ” ภาวะดังกล่าวมักเกี่ยวข้องกับความ แข็งกร้าว กระหายอำนาจ ไม่มีอารมณ์ร่วม รังเกียจผู้ที่ชอบเพศเดียวกัน และการดูถูกผู้หญิง

ศ.อลิซาเบธ วูด นักประวัติศาสตร์และนักวิจัยผู้เชี่ยวชาญด้านเพศศึกษา จากสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ สหรัฐอเมริกา ชี้ว่า ประธานาธิบดีปูตินมักทำให้ศัตรูของเขาดูราวกับเป็นผู้หญิงตลอดเวลา ทั้งนี้เพื่อลดสถานะของพวกเขาลง

“ก่อนเกิดสงคราม เจ้าหน้าที่จากรัสเซียมักกล่าวหาว่าโลกตะวันตกเป็นโรค ‘ฮิสทีเรีย’ [ภาวะกลัวขึ้นสมองจนราวกับคลุ้มคลั่ง] มันชัดเจนว่า ‘ฮิสทีเรีย’ เป็นคำที่ทำให้เสื่อมเสียชื่อเสียง และมักใช้กับเพศหญิง” เธอกล่าว

เพื่อโต้กลับคำล้อเลียนของกลุ่มผู้นำจี7 ประธานาธิบดีปูตินออกมากล่าวว่ามันคงเป็น “ปรากฏการณ์ที่น่าขยะแขยง” หากผู้นำโลกตะวันตกถอดเสื้อของพวกเขาออก ทั้งยังแนะนำให้พวกเขาหันไปเล่นกีฬา

ผู้ใกล้ชิดกับประธานาธิบดีปูตินใช้กลยุทธ์ใกล้เดียวกันกับปรปักษ์ของพวกเขา

ช่วงกลางเดือน มี.ค.ที่ผ่านมา นายแรมซาน คาดีรอฟ ผู้นำกลุ่มเชเชน ล้อเลียนมหาเศรษฐีอีลอน มัสก์ ด้วยการเปลี่ยนชื่อเขาเป็นเพศหญิง คือ “อีโลนา”

นายคาดีรอฟยังเชิญให้นักธุรกิจพันล้านเข้าคอสออกกำลังกายที่ ‘อัคมัต’ ค่ายฝึกเชเชน ที่ซึ่งเขากล่าวว่าจะเปลี่ยน “สตรีอ่อนโยนให้กลายเป็นชายสุดเหี้ยม”

นายมัสก์ดูจะมองการล้อเลียนนั้นเป็นเพียงเรื่องตลกและยังกล่าวว่าจะเปลี่ยนชื่อบัญชีทวิตเตอร์ของตัวเองเป็น ‘อีโลนา มัสก์’

การสร้างชาติและ “ความเป็นชายแบบใหม่ของรัสเซีย“

วลาดิเมียร์ ปูติน

ที่มาของภาพ, Getty Images

ภาวะความเป็นชายเป็นพิษนี้ไม่ได้หยุดอยู่แค่นายปูตินและนายคาดีรอฟ ผู้เชี่ยวชาญจำนวนมากกล่าวว่าโครงสร้างอำนาจของรัสเซียถูกสร้างขึ้นจากแนวคิดความเป็นลูกผู้ชาย

ณ ตอนที่ปูตินกำลังเริ่มเปลี่ยนผ่านสู่ “ความเป็นชายแบบใหม่ของรัสเซีย” ภาพลักษณ์ของประเทศรัสเซียเองก็เปลี่ยนแปลเช่นเดียวกัน ศ.เอลีนา กาโปวา อาจารย์ด้านสังคมวิทยา มหาวิทยาลัยมิชิแกนตะวันตกกล่าว

“[ผู้ชายแบบใหม่] ไม่ใช่ผู้ทรงภูมิสวมแว่นตาจากภาพยนตร์รอมคอมยุคโซเวียต ปี 1980 ซึ่งกำลังหลงอยู่ในความคิดของตนเองขณะเดินทางท่องไปในย่านชานเมืองบนรถไฟมอสโกอีกต่อไปแล้ว เขาคือชายที่เย็นชาและยึดในอุดมคติที่ชัดเจน เป็นภาพแทนของผู้จัดการซึ่งเน้นผลลัพธ์เป็นที่ตั้ง” เธออธิบาย

ในช่วงต้นศตวรรษที่ 20 วลาดิเมียร์ โรซานอฟ นักปรัชญา นิยามรัสเซียว่าเป็น “ผู้หญิงที่ตามหาคู่หมั้นของตัวเองตลอดไป” ในต้นศตวรรษที่ 21 นักร้องเพลงป็อปคนหนึ่งส่งเพลง “บางคนที่ราวกับปูติน” ขึ้นชาร์ตอันดับหนึ่ง เนื้อเพลงยังคงบรรยายถึงผู้หญิงคนหนึ่งที่ตามหาคู่หมั้นของเธอ เว้นเพียงแต่ว่า ในกรณีของหญิงสาวคนนี้นั้น เธอต้องการให้คู่หมั้นของตนราวกับเป็นประธานาธิบดีปูติน

“รัสเซียต้องการมองว่าตนเองเหมือนปูติน” ศ.กาโปว่า อธิบาย “คำอุปมาว่า “รัสเซียลุกขึ้นจากการคุกเข่า” ถือกำเนิดขึ้นมา และอุดมคติแห่งความเป็นชายซึ่งมีปูติและคณะของเขาเป็นผู้ปฏิบัติก็ปรากฏขึ้น ในเวลาเดียวกัน ช่วงปี 2010 กระบวนการสร้างประเทศดำเนินไปโดยเน้นพลังทรงอำนาจรวมศูนย์ ความเชื่อมโยงของสิ่งเหล่านี้ฉายภาพความพยายามสร้างประเทศที่เข้มแข็งและบรรทัดฐานของภาวะชายเป็นใหญ่ก็เห็นได้ชัดเจน”

จ่าฝูงตลอดไป

เสื้อยืดที่มีหน้าปูติน "เคารพอำนาจของฉัน"

ที่มาของภาพ, Getty Images

แม้แต่ในสภาพแวดล้อมที่มีแต่ผู้ชายเท่านั้น ประธานาธิบดีปูติยังต้องการเป็นจ่าฝูง ตามคำบอกเล่าของ ศ.อลิซาเบธ วูด การตกย้ำความเป็นชายตรงนี้ของเขาคือช่องทางแสดงอำนาจ

“ในทางหนึ่งเขาพยายามสร้างภาพการเป็นบุคคลที่มีเหตุผลและปฏิบัติงานได้จริง ผ่านการพูดจาตรงประเด็นและสามารถตอบคำถามทางเทคนิคได้” เธอกล่าว “แต่ในอีกทางหนึ่ง เขาแสดงความก้าวร้าวตลอด”

วูดยกเหตุการณ์โด่งดังในปี 2009 ขึ้นมา ตอนนั้นประธานาธิบดีปูตินเดินทางไปเยือนเมืองพิคัลโยโว ที่ซึ่งแรงงานท้องถิ่นออกมาประท้วงหลังจากมีการปิดลงโรงงานลง ศ.วูด กล่าวว่า “ปูตินบินไปด้วยเฮลิคอปเตอร์และตำหนิทุกคนอย่างรุนแรง เขาตำหนิคนงานและผู้จัดการ ทว่าเขาตำหนิ (นักธุรกิจโอเล็ก) เดริปาสกา โดยเฉพาะ”

ผู้เชี่ยวชาญเชื่อมโยงเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น 13 ปีที่แล้ว กับกรณีล่าสุดในเดือน ก.พ.ที่ผ่านมา ระหว่างการประชุมคณะมนตรีความมั่นคงแห่งชาติไม่กี่วันก่อนการรุกรานยูเครน ประธานาธิบดีปูตินตำหนิหัวหน้าหน่วยข่าวกรองต่างประเทศอย่างเซอร์กี แนริชกิน อย่างหนักในที่สาธารณะ นายแนริสกินมีประสบการณ์ในหน่วยข่าวกรองหลายทศวรรษ และถูกจัดอยู่ในกลุ่มผู้ใกล้ชิดนายปูติน

“เขาเรียกร้องคำตอบอย่างรุนแรง ใช่หรือไม่ นั่นคือวิธีที่เขาใช้ในย้ำว่าตนเองยังเป็น ‘จ่าฝูง’ ในสถานการณ์ทั้งหมดอยู่ การ ‘ข่มขู่’ ยังเป็นอีกหนึ่งลักษณะสำคัญของภาวะความเป็นลูกผู้ชาย”

แล้วถ้าปูตินเป็นผู้หญิงล่ะ ?

Vladimir Putin

ที่มาของภาพ, Getty Images

จากการพูดคุยกับผู้เชี่ยวชาญ สิ่งหนึ่งที่พวกเขาเห็นตรงกันคือ คำแนะนำว่าหากนายปูตินเป็นผู้หญิงจะไม่นำไปสู่สงครามเชื่อมโยงกับภาพจำบางอย่าง

“คำพูดของนายจอห์นสันควรถูกมองเป็นคำอุปมา” ศ.เอลีนา กาโปวา กล่าว “มันมีความเชื่อที่สืบกันมาว่าผู้หญิงก้าวร้าวน้อยกว่าและมีความเห็นอกเห็นใจมากกว่าผู้ชาย แต่นี่เป็นเพราะผู้หญิงมักไม่ได้อยู่ในตำแหน่งทางสังคมที่สามารถเริ่มสงครามหรือการตัดสินใจครั้งใหญ่ ๆ ได้”

ตามคำสัมภาษณ์ของ ศ.กาโปวา คำแนะนำว่าสงครามหรือการปฏิวัติทั้งหมดเกิดได้จากภาวะชายเป็นใหญ่ และประวัติศาสตร์จะแตกต่างออกไปหากผู้หญิงขึ้นสู่อำนาจ เป็นเพียงการคาดเดาเท่านั้น

เป็นเรื่องจริงที่นายจอห์นสันใช้ภาพจำของผู้หญิงที่สืบทอดกันมาว่าผู้หญิงเจรจาได้ง่ายกว่า หรือแสดงออกถึงความอ่อนแอหรืออารมณ์ แต่เขาใช้มันเพื่อโต้กลับนายปูตินที่มีภาพจำของความเป็นลูกผู้ชาย นักจิตวิทยามารินา ทราโควา กล่าว

“สำหรับผู้หญิง (พวกเธอจะ) ไม่ถูกประณามในการ ‘กลับคำ’ หรือ ‘ขอโทษ’ (หรืออย่างน้อยก็น้อยกว่าผู้ชาย)” เธออธิบาย

“มากไปกว่านั้นคือความเป็นลูกผู้ชายมักถูกเชื่อมโยงกับการเป็นฮีโร่ แนวคิดของการสละชีพเพื่อชาติ แทนการใช้ชีวิตอยู่กับลูก ๆ ของพวกเขาและเป็นพ่อที่ใกล้ชิด ขณะเดียวกัน ผู้หญิงมักเกี่ยวข้องกับลูก ๆ ของพวกเธอ พวกเขาไม่ได้สนับสนุนฮีโร่แบบนั้น และในมิตินั้น ฉันคิดว่าคำพูดของบอริส จอห์นสันมีน้ำหนัก”

……

ข่าว บีบีซี ไทย ที่เผยแพร่ในเว็บไซต์ ประชาชาติธุรกิจ เป็นความร่วมมือของสององค์กรข่าว