การยกระดับยาไทยสู่มาตรฐานสากล

ประเทศไทยเป็นหนึ่งในดินแดนที่อุดมไปด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ พืชพรรณหลากหลายชนิดไม่เพียงแต่นำมาเป็นอาหารหล่อเลี้ยงชีวิตได้เท่านั้น แต่ยังถูกใช้เป็นยาเพื่อรักษาโรคมาตั้งแต่สมัยโบราณ ภูมิปัญญาดั้งเดิมเหล่านี้ถูกถ่ายทอดผ่านตำรายาไทยและการแพทย์แผนไทยของแต่ละท้องถิ่น

จนถึงปัจจุบันที่ผู้คนหันมาสนใจการดูแลสุขภาพโดยแพทย์ทางเลือกมากยิ่งขึ้น ทำให้ยาแผนไทยซึ่งมีรากฐานจากภูมิปัญญาโบราณเริ่มได้รับความสนใจจากทั่วโลก แต่การจะก้าวเข้าสู่ตลาดสากลได้ ยาไทยจะต้องผ่านกระบวนการพัฒนา เพื่อให้ได้มาตรฐานที่ยอมรับในระดับโลกด้วย จังหวัดน่านได้กลายเป็นต้นแบบที่สำคัญของการผสานภูมิปัญญาและนวัตกรรมเพื่อเป้าหมายนี้

จากภูมิปัญญาพื้นบ้านสู่การพัฒนาในระดับประเทศ

อย่างที่หลายคนทราบกันว่า ยาไทยหลายชนิดมีจุดเริ่มต้นจากภูมิปัญญาพื้นบ้านที่สั่งสมมาอย่างยาวนาน โดยเฉพาะในพื้นที่อย่างจังหวัดน่านที่ความรู้ถูกถ่ายทอดผ่านหมอเมืองและบันทึกสูตรยาโบราณในปั๊บสา ว่ามีการใช้พืชในการรักษาโรค เช่น ฟ้าทะลายโจร ขมิ้นชัน ไพล มะขามป้อม เมื่อองค์ความรู้เหล่านี้ถูกนำมาบันทึกไว้ในตำรายาโบราณ จึงเป็นรากฐานสำคัญในการพัฒนาสูตรยา วิธีการรักษาสำหรับการแพทย์แผนไทยในปัจจุบัน

องค์การเภสัชกรรม (GPO) ได้ร่วมมือกับภาคเอกชนเพื่อวิจัยและพัฒนาผลิตภัณฑ์จากพืชที่มีสรรพคุณทางยาหลากหลายชนิด โดยเน้นการสร้างผลิตภัณฑ์ยาจากนวัตกรรมใหม่ ๆ โดยเริ่มจาก

• การวิจัยและพัฒนา (R&D) ที่ได้มาตรฐาน

หัวใจสำคัญของการยกระดับคือการนำพืชที่มีสรรพคุณทางยามาวิจัยอย่างเป็นระบบ เพื่อศึกษาองค์ประกอบทางเคมี กลไกการออกฤทธิ์ ประสิทธิภาพและความปลอดภัยในการนำไปใช้ ที่สำคัญการศึกษาและค้นคว้าวิจัยจึงต้องมีระเบียบวิธีที่ชัดเจนและสามารถตรวจสอบได้

• การควบคุมคุณภาพวัตถุดิบ

ยาที่ดีต้องมาจากวัตถุดิบที่ดี โดยต้องควบคุมคุณภาพตั้งแต่การปลูกพืชด้วยวิธีที่ปราศจากสารปนเปื้อน การเก็บเกี่ยวในช่วงเวลาที่เหมาะสม ไปจนถึงกระบวนการสกัดสารสำคัญที่จะได้ฤทธิ์ทางยาที่สมบูรณ์

• มาตรฐานการผลิตที่ดี (GMP)

โรงงานผลิตยาไทยต้องปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ การปฏิบัติที่ดีในการผลิตยา (Good Manufacturing Practice – GMP) ที่กำหนดโดยกระทรวงสาธารณสุข เพื่อให้มั่นใจว่ากระบวนการผลิตสะอาด ปลอดภัย และได้ผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพสม่ำเสมอในทุกขั้นตอน

• การขึ้นทะเบียนยาที่ชัดเจน

ยาไทยจะต้องผ่านกระบวนการขึ้นทะเบียนกับสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) อย่างถูกต้อง ซึ่งรวมถึงการยื่นเอกสารผลการวิจัยทางคลินิกเพื่อยืนยันประสิทธิผลและความปลอดภัย

แนวคิดหนึ่งที่น่าสนใจคือ หญ้ายา (YAYA ) ของจังหวัดน่าน ซึ่งหมายถึงพืชที่มีสรรพคุณทางยาที่ถูกนำมาสกัดเอาเฉพาะสารออกฤทธิ์เพื่อใช้เป็นยา โดยการนำภูมิปัญญาการใช้ยาโบราณในป่าต้นน้ำน่าน ซึ่งเป็นแหล่งที่อุดมสมบูรณ์ทางชีวภาพและมีตำรับยาโบราณที่บันทึกไว้ มาผนวกเข้ากับเทคโนโลยีสมัยใหม่ ทั้งด้านการเกษตร วิทยาศาสตร์ และเภสัชศาสตร์ เพื่อพัฒนาเป็นยาจากพืชที่มีประสิทธิภาพและความปลอดภัยเทียบเท่ายาเคมีสังเคราะห์ ซึ่งเป็นการเพิ่มคุณค่าและมูลค่าให้กับพืชของไทย

การยกระดับยาไทยสู่มาตรฐานสากล

เมื่อยาไทยมีรากฐานที่มั่นคงภายในประเทศแล้ว การผลักดันให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากลนั้นต้องอาศัยความร่วมมือของหลายฝ่ายยิ่งกว่า โดยกระทรวงสาธารณสุขได้ตั้งเป้าเพิ่มมูลค่าการส่งออกพืชที่มีสรรพคุณทางยาของไทยไม่น้อยกว่า 100,000 ล้านบาทภายในปี 2570 ผ่านยุทธศาสตร์ที่ครอบคลุมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ ตั้งแต่การเริ่มปลูก การจัดตั้งโรงงานผลิตและแปรรูป ไปจนถึงการส่งออก โดยผ่านขั้นตอนต่าง ๆ

1. การวิจัยเชิงลึกเพื่อพิสูจน์ประสิทธิภาพ : ยาไทยต้องผ่านการทดลองทางคลินิก (Clinical Trial) ในมนุษย์อย่างเป็นระบบและเป็นไปตามหลักการสากล โดยบุคลากรที่มีความเชี่ยวชาญสูง เพื่อพิสูจน์ประสิทธิผลและความปลอดภัย

2. การจดสิทธิบัตรและคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา : เพื่อป้องกันการลอกเลียนแบบ การจดสิทธิบัตรตำรับยา กระบวนการผลิต หรือสารสกัดสำคัญจะช่วยปกป้องภูมิปัญญาอันเก่าแก่ของไทยและสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ได้เป็นอย่างดี

3. การสร้างความน่าเชื่อถือ : สร้างภาพลักษณ์ของยาไทยให้เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีคุณภาพและได้มาตรฐานสากล อาจทำได้โดยการเข้าร่วมงานด้านการแพทย์นานาชาติ การเผยแพร่งานวิจัยในวารสารระดับโลก และการสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับนานาชาติ

4. การผลักดันสู่การยอมรับจากองค์การอนามัยโลก (WHO) : ผลักดันให้ยาไทยถูกบรรจุอยู่ในบัญชียาหลักแห่งชาติของประเทศต่าง ๆ สิ่งนี้จะเป็นกุญแจสำคัญที่ทำให้ยาไทยสามารถเข้าถึงตลาดและผู้คนทั่วโลกได้มากขึ้น หรือส่งเสริมภูมิปัญญาไทยอย่างการนวดแผนไทยและสปา ก็เป็นอีกหนึ่งช่องทางในการทำให้สมุนไพรไทยเป็นที่รู้จักและยอมรับในระดับสากลได้

การยกระดับยาไทยสู่มาตรฐานสากลไม่ใช่เรื่องง่าย แต่เป็นไปได้ด้วยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และสถาบันการศึกษา การเดินทางนี้คือการนำ “พืชที่มีสรรพคุณทางยา” อันเป็นภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมา มาผสานกับความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และการวิจัยที่ทันสมัย เพื่อให้ยาไทยไม่ได้เป็นเพียงยาพื้นบ้าน แต่เป็นผลิตภัณฑ์ยาที่มีคุณภาพ ประสิทธิผล และความปลอดภัยที่ได้รับการยอมรับในระดับโลก

ข้อมูลอ้างอิง

https://www.youtube.com/watch?v=6eMWl2bE-m8

https://so05.tci-thaijo.org/index.php/ratthapirak/article/view/263608

https://suraphanclinic.com/blogs/1

https://www.beartai.com/life/health/1203555

YAYA Medicinal Grass