‘รู้ทันน้ำ รู้ทันอนาคต’ วางหมากรับมือ ‘ฝนสุดขั้ว’ เปิดทางรอดก่อนวิกฤต
ย้อนกลับไปเมื่อเดือนกันยายน 2569 ฝนที่ตกหนักต่อเนื่องในกรุงเทพฯ และปริมณฑลนาน 1-2 วัน ส่งผลให้ปริมาณน้ำสะสมสูงถึง 300 มิลลิเมตร จนหลายพื้นที่รับมือแทบไม่ทัน สะท้อนให้เห็นถึงความท้าทายจากปรากฏการณ์ ‘ฝนสุดขั้ว’ ที่กำลังกลายเป็นความเสี่ยงสำคัญของเมืองและเศรษฐกิจไทย
และถึงเวลาที่สังคมต้องช่วยกันหาคำตอบว่า ‘เมื่อโลกต้องอยู่กับน้ำ จะอยู่กับน้ำอย่างไร’
เพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับความเปลี่ยนแปลงดังกล่าว จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดย ศูนย์กันก่อนท่วม (Water Resilience Center) คณะวิศวกรรมศาสตร์ จัดงาน WATER RESILIENCE FORUM 4/2026 ภายใต้หัวข้อ THE TRUTH OF WATER “รู้ทันน้ำ รู้ทันอนาคต” และแนวคิด THE WORLD IS ADAPTING “เมื่อโลกต้องอยู่กับน้ำ เราจะอยู่กับน้ำอย่างไร” เปิดเวทีระดมความคิดเห็นจากภาครัฐ ภาคธุรกิจ และนักวิชาการ เพื่อหาแนวทางรับมือวิกฤตน้ำในอนาคต
เตรียมพร้อมเชิงรุก-ดึงสูตรสำเร็จโลก ยกระดับการจัดการน้ำ
ศ. (พิเศษ) ดร.สุรเกียรติ์ เสถียรไทย นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ประธานเปิดงาน กล่าวว่า การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การขยายตัวของเมือง และสภาพภูมิประเทศที่เปลี่ยนไป ทำให้ประเทศไทยเผชิญความเสี่ยงด้านน้ำหลากหลายรูปแบบ ทั้งฝนตกหนัก น้ำท่วมฉับพลัน น้ำทะเลหนุน และภัยแล้ง
“เหตุการณ์น้ำท่วมในหลายพื้นที่ที่ผ่านมาแสดงให้เห็นว่าการช่วยเหลือเมื่อเกิดภัยพิบัติเป็นสิ่งจำเป็น แต่สิ่งที่ต้องพัฒนาให้เข้มแข็งยิ่งขึ้นคือการเตรียมความพร้อมก่อนเกิดภัย ทั้งการบริหารจัดการน้ำ ระบบเตือนภัย แผนอพยพ การดูแลกลุ่มเปราะบาง และประสิทธิภาพของระบบระบายน้ำอย่างเป็นระบบ”

ศ. (พิเศษ) ดร.สุรเกียรติ์ เสถียรไทย นายกสภาจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
การรับมือจึงไม่ควรจำกัดอยู่เพียงการช่วยเหลือเมื่อเกิดภัยพิบัติ แต่ต้องให้ความสำคัญกับการเตรียมพร้อมล่วงหน้า ทั้งระบบบริหารจัดการน้ำ ระบบเตือนภัย แผนอพยพ การดูแลกลุ่มเปราะบาง และประสิทธิภาพของระบบระบายน้ำ
พร้อมเสนอให้ปรับมุมมองจากการจัดการน้ำในฐานะภัยพิบัติ ไปสู่การสร้างความมั่นคงและโอกาสทางเศรษฐกิจ หรือเปลี่ยนจาก Water Risk สู่ Water Economy โดยนำข้อมูลและองค์ความรู้มาสนับสนุนการตัดสินใจและการลงทุน
นอกจากนี้ ประเทศไทยควรศึกษาแนวทางจากต่างประเทศ เช่น การเปิดพื้นที่ให้แม่น้ำรองรับน้ำหลากของเนเธอร์แลนด์ อุโมงค์ระบายน้ำใต้ดินของญี่ปุ่น และแนวคิด Sponge City ของจีน โดยอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเพื่อสร้างความพร้อมในระยะยาว
เปิดผลวิจัย MIT – จุฬาฯ เตือนไทยมีเวลาแค่ 10-15 ปี รับมือวิกฤต ‘ฝนสุดขั้ว’
อีกหนึ่งประเด็นสำคัญของงานคือการเปิดเผยผลศึกษาความเสี่ยงจากปริมาณน้ำฝนในประเทศไทย โดย Dr. Sai Ravela, Principal Research Scientist จาก Massachusetts Institute of Technology (MIT) ระบุว่า ความเปลี่ยนแปลงที่น่ากังวลไม่ได้อยู่ที่อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกเพียงอย่างเดียว แต่คือปรากฏการณ์สภาพอากาศสุดขั้ว (Extremes) ซึ่งทำให้ข้อมูลสถิติในอดีตไม่สามารถนำมาใช้คาดการณ์อนาคตได้อย่างแม่นยำ
ทีมวิจัย MIT ร่วมกับศูนย์กันก่อนน้ำท่วม พัฒนาเทคนิคการย่อส่วนข้อมูล (Downscaling) โดยผสานหลักฟิสิกส์ สถิติ และ Machine Learning เพื่อจำลองความเสี่ยงในระดับพื้นที่ที่ละเอียดขึ้น
ผลการศึกษาพบว่า ฝนตกหนักระดับ 300-350 มิลลิเมตรต่อวัน ซึ่งเดิมเกิดขึ้นประมาณ 1 ครั้งในรอบ 100 ปี มีแนวโน้มรุนแรงขึ้นอีก 15-20% ภายในปี 2040 และอาจเพิ่มขึ้นถึง 30% หรือแตะระดับ 400-450 มิลลิเมตรต่อวันในช่วงปลายศตวรรษ ขณะที่เหตุการณ์ฝนสุดขั้วที่เคยเกิดขึ้นทุก 100 ปี อาจเกิดถี่ขึ้นเป็นทุก 20 ปี หรือแม้แต่ทุก 5 ปี ส่งผลให้ความเสี่ยงโดยรวมของประเทศไทยเพิ่มขึ้น 5-10 เท่า
ด้าน ผศ. ดร.พงษ์ศักดิ์ สุทธินนท์ หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมแหล่งน้ำ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ และกรรมการวิชาการ ศูนย์กันก่อนน้ำท่วม กล่าวว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีความสูญเสียจากน้ำท่วมและภัยแล้งเฉลี่ยปีละ 70,000-80,000 ล้านบาท หากปริมาณฝนสุดขั้วเพิ่มขึ้นอีก 30% โครงสร้างพื้นฐานที่ออกแบบจากสถิติในอดีตอาจไม่สามารถรองรับสถานการณ์ได้
โดยกรุงเทพฯ เป็นพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญที่สร้าง GDP ราว 6 ล้านล้านบาท หรือประมาณ 1 ใน 3 ของประเทศ หากเกิดฝนตกหนัก 300 มิลลิเมตร จะมีปริมาณน้ำสูงถึง 250 ล้านลูกบาศก์เมตร ขณะที่ศักยภาพการระบายน้ำของกรุงเทพฯ อยู่ที่ประมาณ 100 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อวัน จึงต้องใช้เวลามากกว่า 2 วันในการระบายน้ำออกทั้งหมด
วางหมากบริหารน้ำยุคใหม่ บทเรียนจาก ‘อมตะ’ และ ‘ไทยเบฟ’
พอเห็นตัวเลขความเสียหายที่รออยู่ตรงหน้า คำถามต่อมาคือแล้วภาคธุรกิจที่ต้องพึ่งพา ‘น้ำ’ เป็นลมหายใจต้องรับมือเรื่องนี้อย่างไร ในวงเสวนาหัวข้อ ‘เมื่อ Water Risk กลายเป็น Business Risk’ จึงฉายภาพการลงมือทำจริงของสององค์กรใหญ่ที่เปลี่ยนความเสี่ยงเรื่องน้ำให้กลายเป็นความมั่นคงทางธุรกิจ

วิกรม กรมดิษฐ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท อมตะ คอร์ปอเรชัน จำกัด (มหาชน)
วิกรม กรมดิษฐ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท อมตะ คอร์ปอเรชัน จำกัด (มหาชน) และประธานมูลนิธิอมตะ กล่าวว่า น้ำเป็นหัวใจสำคัญของภาคอุตสาหกรรม โดยเฉพาะนิคมอุตสาหกรรมอมตะ จ.ชลบุรี ที่มีโรงงานกว่า 900 แห่ง หากขาดน้ำเพียงวันเดียวอาจส่งผลให้ธุรกิจหยุดชะงัก
วิกรม เล่าว่า ในพื้นที่นิคมอมตะจึงพัฒนาระบบกักเก็บน้ำและแก้มลิงบนพื้นที่เกือบ 800 ไร่ ปัจจุบันสำรองน้ำได้ประมาณ 42 ล้านลูกบาศก์เมตร เพียงพอต่อการใช้งานได้นานถึง 1 ปีครึ่ง และมีแผนขยายความจุเป็น 100 ล้านลูกบาศก์เมตร
ขยับมาดูมุมมองของบริษัทยักษ์ใหญ่แห่งวงการเครื่องดื่มไทยอย่าง ต้องใจ ธนะชานันท์ รองกรรมการผู้อำนวยการใหญ่ ผู้บริหารสูงสุดกลุ่มงานความยั่งยืนและกลยุทธ์ บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) สะท้อนว่า สำหรับธุรกิจเครื่องดื่ม ความเสี่ยงด้านน้ำมีความซับซ้อนมากกว่าแค่เรื่องปริมาณ แต่ครอบคลุมทั้งความเสี่ยงทางตรง อย่างภัยแล้ง น้ำท่วม น้ำเค็มรุกล้ำ และการปนเปื้อน รวมถึงความเสี่ยงทางอ้อม ตั้งแต่ต้นทุนวัตถุดิบทางการเกษตรที่พุ่งสูงขึ้น การขนส่งหยุดชะงัก ไปจนถึงความขัดแย้งในการแย่งชิงทรัพยากรน้ำกับชุมชน
จากการประเมินความเสี่ยงร่วมกับสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) (สสน.) พบว่า โรงงานของไทยเบฟฯ 31 แห่งจาก 80 แห่งทั่วโลก ซึ่งรวมถึงพื้นที่ในประเทศไทยทั้งหมด ตั้งอยู่ในเขตที่มีความเครียดด้านน้ำ (Water Stress) ระดับสูงถึงสูงมาก
ไทยเบฟจึงวางกลยุทธ์รับมือทั้งภายในโรงงานด้วยการกักเก็บน้ำฝนและใช้หลัก 3R เพื่อลดการใช้น้ำ ควบคู่กับการออกไปดูแล ‘ระดับต้นน้ำ’ ร่วมกับชุมชนและเครือข่าย อาทิ โครงการสร้างฝายชะลอน้ำและจัดตั้งกองทุนน้ำกับมูลนิธิแม่ฟ้าหลวง รวมถึงการติดตั้งสถานีโทรมาตรร่วมกับ สสน. ไปแล้ว 103 แห่งทั่วประเทศเพื่อยกระดับระบบเตือนภัยให้แม่นยำยิ่งขึ้น
“เป้าหมายของเราคือการคืนน้ำกลับสู่ธรรมชาติให้ได้ครบ 100% ของปริมาณน้ำในผลิตภัณฑ์ที่เราจำหน่ายภายในปี 2040 เพราะในที่สุดแล้วหากต้นน้ำมีปัญหา ธุรกิจและชุมชนก็ได้รับผลกระทบไม่ต่างกัน การจับมือกับชุมชนดูแลแหล่งน้ำ จึงเป็นเรื่องของการสร้างความมั่นคงให้ทั้งสังคมและธุรกิจอยู่ร่วมกันได้ ตามพระราชดำรัสที่ว่า ‘ถ้ามีน้ำก็มีชีวิต’”
เปลี่ยนงบเยียวยาเป็นลงทุนโครงสร้างหลัก ยกระดับแผนรับมือน้ำท่วม
ลำพังเพียงแค่ภาคธุรกิจลุกขึ้นมาปรับตัวคงยังไม่พอ โจทย์ใหญ่ที่ชี้ชะตาประเทศจึงอยู่ที่ภาครัฐและเมืองหลวงอย่างกรุงเทพฯ กำลังวางหมากรับมือเรื่องนี้อย่างไร อีกช่วงของเวทีเสวนาจึงเป็นการระดมสมองในหัวข้อ ‘เมื่อรู้ความจริง ประเทศไทยต้องเปลี่ยนอะไร’ เพื่อหาจุดเปลี่ยนสำคัญในการผลักดันแผนระดับชาติให้เกิดขึ้นจริง
ดนุชา พิชยนันท์ เลขาธิการสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ (สศช.) ชี้ให้เห็นว่า ปัจจุบันประเทศไทยมีแผนแม่บทการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำ 20 ปี รวมถึงโครงการขนาดใหญ่ที่วางไว้เพื่อป้องกันพื้นที่เศรษฐกิจหลัก เช่น โครงการผันน้ำเจ้าพระยาฝั่งตะวันออก หรือโครงการในลุ่มน้ำชัยนาท-ป่าสัก แต่หัวใจสำคัญอยู่ที่การนำแผนไปสู่การปฏิบัติจริง ซึ่งต้องแก้โจทย์เรื่องการใช้ที่ดินและผังเมืองที่ยังขาดการบังคับใช้อย่างจริงจัง รวมถึงการสร้างความเข้าใจกับประชาชนในพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบควบคู่กันไป

ผศ. ดร.พงษ์ศักดิ์ สุทธินนท์ กรรมการวิชาการ ศูนย์กันก่อนน้ำท่วม (ซ้าย)
ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าฯ กทม. (กลาง) ดนุชา พิชยนันท์ เลขาฯ สภาพัฒน์ฯ (ขวา)
สอดรับกับมุมมองของ ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ที่สะท้อนภาพความท้าทายของเมืองหลวงใน 5 มิติหลัก เริ่มจากสภาพภูมิอากาศสุดขั้วที่ฝนตกหนักทะลุ 300 มิลลิเมตรในเวลาเพียง 3 วัน และการขยายตัวของเมืองไปสู่พื้นที่รับน้ำฝั่งตะวันออกอย่างหนองจอก ลาดกระบัง และมีนบุรี ส่งผลให้ประชาชนจำนวนมากต้องอาศัยอยู่ในพื้นที่เสี่ยง ขณะที่โครงสร้างพื้นฐานเดิมทั้งของภาครัฐและโครงการที่อยู่อาศัยของเอกชนบางส่วนยังไม่เพียงพอ รวมถึงปัญหาบ้านรุกล้ำริมคลองหลักที่ต้องจัดหาที่อยู่อาศัยใหม่รองรับควบคู่กับการขุดลอกคลอง
ซึ่งทางออกสำคัญของเรื่องนี้ ผู้ว่าฯ กทม. ระบุว่า การระบายน้ำในกรุงเทพฯ ต้องอาศัยการบูรณาการร่วมกับกรมชลประทานและจังหวัดข้างเคียง เพราะน้ำไม่ได้รู้จักเขตการปกครอง อีกทั้งยังต้องกล้าเปลี่ยนวิธีคิดด้านงบประมาณ จากเดิมที่ กทม. ยึดหลักงบประมาณสมดุลและค่อยๆ ทยอยสร้างอุโมงค์ระบายน้ำตามกำลังทรัพย์ จนใช้เวลาถึง 27 ปี แต่สร้างได้เพียง 5 แห่งจากแผนทั้งหมด 13 แห่ง
ฟังเรื่องราวทั้งหมดบนเวที WATER RESILIENCE FORUM 4/2026 จบแล้ว คำถามตั้งแต่ต้นเรื่องที่ว่า ‘เมื่อโลกต้องอยู่กับน้ำ จะอยู่กับน้ำอย่างไร’ ก็มีคำตอบที่จับต้องได้มากขึ้น เพราะลำพังแค่ฝ่ายเดียวคงเอาไม่อยู่ งานวิจัยช่วยเตือนภัยล่วงหน้า ภาคธุรกิจขยับสร้างเกราะป้องกัน ส่วนภาครัฐก็ต้องกล้าเปลี่ยนวิธีคิดและเร่งลงทุนโครงสร้างใหญ่ สุดท้ายแล้ว การปรับตัวและหันมาช่วยกันตั้งแต่วันนี้ คงเป็นทางรอดเดียวที่จะทำให้เมือง เศรษฐกิจ และผู้คนเดินหน้าต่อได้โดยไม่ต้องลุ้นระทึกทุกครั้งที่ฝนตั้งเค้า