กาแฟดอยมณีพฤกษ์ จ.น่าน รางวัลสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทย ปี 2566

Thailand Coffee Fest 2023

กาแฟจากแหล่งปลูก “บ้านมณีพฤกษ์” อ.ทุ่งช้าง จ.น่าน สุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทย ปี 2566 มูลค่าประมูลเมล็ดสูงถึง 1 หมื่นบาทต่อกิโลกรัม ยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกร ดันคุณภาพเมล็ดกาแฟพิเศษไทยเทียบมาตรฐานสากล

การประกวดสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทย “Thai Specialty Coffee Awards 2023” ได้สิ้นสุดไปเมื่อวันที่ 9 พ.ค. 66 ที่ผ่านมา โดยเป็นการคัดเมล็ดกาแฟพันธุ์อาราบิก้าใน 3 กระบวนการผลิต ได้แก่ แบบเปียก (Washed Process) แบบแห้ง (Natural Process) และแบบกึ่งเปียกกึ่งแห้ง (Honey Process)

ความน่าสนใจคือผู้ชนะทั้ง 3 กระบวนการมีแหล่งปลูกกาแฟที่ “บ้านมณีพฤกษ์” ตำบลงอบ อำเภอทุ่งช้าง จังหวัดน่าน ทั้งหมด ได้แก่ “คุณวิชัย กำเนิดมงคล” ในการผลิตแบบเปียกด้วย Cupping Score 91.63 “คุณนภาพร กำเนิดมงคล” ในกระบวนการผลิตแบบแห้ง ด้วย Cupping Score 91.23 และ “คุณสรพงษ์ จิรนันทนุกุล” ในแบบกึ่งเปียกกึ่งแห้งด้วย Cupping Score 89.42

Thailand Coffee Fest 2023

บ้านมณีพฤกษ์ ชุมชนเกษตรกรกาแฟ

นภาพร กำเนิดมงคล หนึ่งในผู้ชนะเลิศสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทย ประจำปี 2023 เผยว่า ในฐานะตัวแทนผู้ชนะการประกวดสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทยจากบ้านมณีพฤกษ์ เรารู้สึกภูมิใจและดีใจที่มีคนให้ความสำคัญกับเกษตรกรต้นน้ำ ยกระดับคุณภาพชีวิตเกษตรกรไทย และทำให้คุณภาพเมล็ดกาแฟสามารถแข่งขันในระดับสากลได้

จากจุดเริ่มต้นเมื่อ 10 ปีที่แล้ว ครอบครัวเราเดินทางมาไกลมาก เดิมทีเราและคนในชุมชนปลูกพืชสมุนไพรทางการเกษตรซึ่งสร้างรายได้ไม่มากนัก แต่ด้วยการสั่งสมองค์ความรู้จากภาครัฐที่เข้ามาทำให้เห็นศักยภาพของการปลูกกาแฟ ว่าจะช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตของเกษตรกรให้ดีขึ้นได้อย่างไร เราจึงหันมาปลูกกาแฟนับแต่นั้น

Thailand Coffee Fest 2023
กาแฟเดอม้ง

แหล่งปลูกบ้านมณีพฤกษ์มีการรวมตัวกันเป็นวิสาหกิจชุมชนอย่างเข้มเเข้ง เพื่อแลกเปลี่ยนความรู้ด้านการเพาะปลูกและการโปรเซสกาแฟโดยเฉพาะ ซึ่งช่วยผลักดันให้แหล่งปลูกบ้านมณีพฤกษ์ได้รับรางวัลชนะเลิศการประกวดสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทยทั้ง 3 กระบวนการผลิต เชื่อว่าจะทำให้แหล่งปลูกบ้านมณีพฤกษ์ได้รับความสนใจมากขึ้น

“เราคิดว่าว่ากาแฟที่ดีต้องเริ่มจากต้นน้ำที่ดูแลใส่ใจต้นกาแฟเป็นพิเศษเพื่อส่งต่อไปยังปลายน้ำ วันนี้เมล็ดกาแฟของ ฟาร์มกาแฟเดอม้ง จากบ้านมณีพฤกษ์ ชนะการประมูลสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทย ด้วยมูลค่าสูงถึง 10,010 บาทต่อกิโลกรัม นับเป็นรางวัลแห่งความสำเร็จจากครอบครัวเกษตรกรต้นน้ำ เราจะรักษาคุณภาพนี้ต่อไปเพื่อชุมชนและที่สำคัญคือเพื่อให้ผู้บริโภคได้ดื่มด่ำกับกาแฟพิเศษจากแหล่งปลูกบ้านมณีพฤกษ์” นภาพร กล่าว

Thailand Coffee Fest 2023
กรณ์ สงวนแก้ว อุปนายกสมาคมกาแฟพิเศษไทย

“กรณ์ สงวนแก้ว” อุปนายกสมาคมกาแฟพิเศษไทย เล่าว่า แหล่งปลูกกาแฟที่ดีของไทยจะอยู่ทางภาคเหนือ เพราะกาแฟต้องปลูกในที่สูง 1,000 เมตรเหนือระดับน้ำทะเลขึ้นไป อากาศต้องเย็นกาแฟถึงออกดอกได้

บ้านมณีพฤกษ์ อยู่บนภูเขาสูงประมาณ 1,550 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล สูงที่สุดที่สามารถปลูกกาแฟได้ในประเทศไทย ยิ่งกาแฟปลูกในที่เย็น กระบวนการตั้งแต่ติดเม็ดจนสุกเป็นสีแดงจะช้าลง ทำให้เมล็ดมีความหนาแน่นของเซลล์เยอะขึ้น นำไปสู่การมีแร่ธาตุเยอะขึ้น และทำให้รสชาติเป็นเอกลักษณ์มากขึ้น “ยิ่งสูง ยิ่งหนาว ยิ่งอร่อย”

Thailand Coffee Fest 2023

เอกลักษณ์อีกอย่างของแหล่งปลูกบ้านมณีพฤกษ์ คือ มีมิชชันนารี ชื่อ “เคเลบ จอร์แดน” เกษตรกรชาวอเมริกันที่ปลูกกาแฟบนดอยนี้มานานกว่า 15 ปี และส่งเสริมให้ชาวบ้านเปลี่ยนจากการปลูกขิงในสมัยก่อนมาเป็นกาแฟ แม้ผลตอบแทนของขิงจะมากแต่สร้างความเสียหายในระยะยาวต่อธรรมชาติ เพราะหน้าดินจะพังไปหลายปี

เคเลบ จอร์แดน จึงให้คนในชุมชนหันมาปลูกพืชที่อยู่กับป่าได้ คือ กาแฟ พร้อมทำโรงงานรับซื้อและแปรรูปกาแฟ ในแบรนด์ “Gem forest coffee” ด้วย

Thailand Coffee Fest 2023

กาแฟพิเศษ เพราะ รสชาติพิเศษ

อุปนายกสมาคมกาแฟพิเศษไทย เผยว่า เราอยากผลักดันให้คนไทยได้เข้าถึงกาแฟดี ๆ ไม่ใช่เเค่กับผู้บริโภคเท่านั้น แต่รวมถึงเกษตรกรทั้งภาคเหนือและภาคใต้ด้วย เพื่อผลิตกาแฟพิเศษให้คนได้ดื่มกันมากขึ้น

สิ่งที่เราทำอย่างต่อเนื่องคือการผลิตสุดยอดเมล็ดกาแฟพิเศษไทย ครั้งเเรก ๆ ของการประกวดมีเกษตรกรร่วมส่งผลงานเพียง 60 ตัวอย่างเท่านั้น แต่ปีล่าสุดมีเกษตรกรทั้งหมด 210 คนและมีเมล็ดกาแฟมากถึง 300 ตัวอย่าง โดยคณะกรรมการจะคอมเมนต์กลับไปว่ากาแฟของเกษตรกรควรพัฒนาอย่างไรบ้าง ทำให้วงการกาแฟของไทยยกระดับขึ้นทุกปี ตั้งแต่ปี 2015 มูลค่าการประมูลเมล็ดกาแฟพิเศษของผู้ชนะสูงกว่า 17.7 ล้านบาท และปีล่าสุดก็มีมูลค่าถึง 3.7 ล้านบาท

Thailand Coffee Fest 2023

“กาแฟพิเศษคืออะไร ตรงตัวเลยคือมีรสชาติพิเศษ สายพันธุ์พิเศษ มีเรื่องราว เวลาเรากินกาแฟสำเร็จรูปหรือกาแฟกระป๋องเราไม่รู้เลยว่าเมล็ดกาแฟมันมาจากไหน แต่ถ้าเข้าไปในร้านที่ขายกาแฟพิเศษ เราจะรู้ว่ามันมาจากบราซิล กัวเตมาลา เอธิโอเปีย หรือ จังหวัดต่าง ๆ ในประเทศไทย”

“สมาคมกาแฟพิเศษโลก” จึงให้นิยามกาแฟพิเศษ ว่า เป็นกาแฟที่มีรสชาติพิเศษจากเมล็ดกาแฟพิเศษ ซึ่งมีคุณค่ามากกว่ากาแฟปกติในตลาดทั่วไป สาเหตุที่ต้องให้เครดิตว่าเมล็ดกาแฟเหล่านั้นมาจากที่ใดเพราะรสชาติมีความพิเศษจริง ๆ บางตัวเหมือนผลไม้ ดอกไม้ หรือน้ำผึ้ง ซึ่งล้วนเกิดจากแหล่งปลูก ดิน และ กรณ์ กล่าว

Thailand Coffee Fest 2023

ประเทศที่มีวัฒนธรรมคาเฟ่เข้มข้นอย่างสหรัฐอเมริกา ออสเตรเลีย หรือ เกาหลี ไม่ได้ปลูกกาแฟเอง แต่ประเทศที่ขึ้นชื่อเรื่องการปลูกอย่างเอธิโอเปีย หรือ เคนย่า กลับไม่มีคาเฟ่แบบนั้น ความพิเศษของประเทศไทยคือมีทั้งหมด ซึ่งเป็นความสัมพันธ์ระหว่างคนต้นน้ำถึงปลายน้ำ คนไทยรู้เรื่องกาแฟและมีประสบการณ์ตรงกับเกษตรกรผู้ผลิตมากกว่าบาริสต้าต่างประเทศเสียอีกที่ไม่มีแหล่งต้นน้ำเหมือนเรา

หากพูดถึงข้อได้เปรียบ เกษตรกรกาแฟในอเมริกากลางและอเมริกาใต้ส่วนมากมีอายุมากถึง 70 ปี และไม่มีรุ่นลูกสานต่อ ส่วนเกษตรกรไทยอายุเฉลี่ย 37 ปีเท่านั้น เราจึงมีความยั่งยืนอยู่มาก กล้าพูดว่าคุณภาพชีวิตของเกษตรกาแฟไทยดีที่สุดในโลก กรณ์ กล่าว

ด้านคุณภาพ กาแฟไทยพันธุ์อาราบิก้าที่ปลูกกัน กว่า 70% อยู่ที่ระดับ 80 จาก 100 คะแนน ถือว่าองค์รวมของเราดีกว่าในหลายประเทศ เช่น ฮาวาย ปานามา บราซิล เป็นต้น แต่เมล็ดกาแฟตัวท็อปของประเทศเรามีจำนวนน้อยมากเพียงหลัก 10 กิโลกรัม และตลาดกาแฟที่เสิร์ฟเป็นกาแฟพิเศษอาจจะมีแค่ประมาณ 10% เท่านั้น “ไทยสร้างกาแฟให้อร่อยได้เก่งมากแต่ยังขาดสายพันธุ์ที่ดี”

Thailand Coffee Fest 2023

ต้องยอมรับว่ากาแฟต่างประเทศมีความหลากหลายกว่าของไทยมาก อย่าง เคนยา เหมือนน้ำกระเจ๊ยบ เอธิโอเปีย เหมือนบูลเบอร์รี่ เพราะสารตั้งต้นในดินและกระบวนการคั่วทำให้เกิดกลิ่นและรสชาติต่าง ๆ กาแฟพิเศษไทยดีไหม ดี แต่ความหลากหลายทางรถชาติของต่างประเทศจะเยอะกว่ามาก

อย่างไรก็ตาม ไม่ว่ากาแฟจะพิเศษขนาดไหน ถ้าคนดื่มไม่รู้ว่าอันไหนดีไม่ดีก็จบเช่นกัน จุดนี้เป็นเรื่องของการให้ความรู้คนชิมกาแฟที่ปลายน้ำ เมื่อเขาเลือกเป็นก็จะย้อนกลับไปสู่การผลิตว่าต้องทำให้ดี เพราะผู้บริโภครู้แล้ว ถ้าไม่ดีเขาไม่กิน

Thailand Coffee Fest 2023

ตลาดกาแฟพิเศษไทย

ประเทศไทยมีดีมานด์การซื่อกาแฟมากกว่าซัพพลาย และนำเข้ากาแฟเยอะกว่าที่ผลิตได้ ฤดูกาลเก็บเกี่ยวปี 2565-2566 (เดือนพฤศจิกายน-มีนาคม) ที่ผ่านมามีปริมาณการผลิตเมล็ดกาแฟดิบเพียง 3,500-4,000 ตัน จากปกติประมาณ 10,000 ตันต่อปี เนื่องจากสภาพอากาศที่เปลี่ยนแปลงภาคเหนือมีฝนตกช่วงกาแฟกำลังออกดอกพอดี

ความนิยมบริโภคกาแฟของคนไทยสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ปัจจุบันการดื่มกาแฟกลายเป็นไลฟ์สไตล์ไปแล้ว สถิติเผยว่าคนไทยบริโภคกาแฟเพิ่มสูงขึ้นเท่าตัว จาก 180 แก้วต่อคนต่อปี เป็น 300 แก้วต่อคนต่อปี แต่ยังน้อยมากเมื่อเทียบกับประเทศในยุโรปที่ดื่มกาแฟกันมากถึง 600 แก้วต่อคนต่อปี

อุปนายกสมาคมกาแฟพิเศษไทย ชี้ว่า ตลาดกาแฟในประเทศไทยยังสามารถเติบโตได้อีก และเทรนด์ความนิยมกาแฟพิเศษก็เพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่องทุกปีเช่นกัน ปัจจุบันภาพรวมตลาดกาแฟอยู่ที่ 60,000 ล้านบาท เป็นกาแฟพรีเมี่ยม 20,000 ล้านบาท และคิดเป็นกาแฟพิเศษประมาณ 2,000 ล้านบาท

นอกจากนี้ ตลาดกาแฟพิเศษไม่ผันผวนตามราคาโลกเหมือนกาแฟธรรมดา เพราะกาแฟพิเศษมีมูลค่าในตัว การซื้อขายเกิดขึ้นโดยตรงกับเกษตรกรต้นน้ำ เกิดการตกลงราคาร่วมกันทำให้ราคากาแฟพิเศษผันผวนน้อยมาก ไม่ขึ้นสุดลงสุดเหมือนกาแฟธรรมดา

Thailand Coffee Fest 2023

ปัจจุบันกลุ่มผู้บริโภคหลักของกาแฟพิเศษมีอายุน้อยลงเรื่อย ๆ ตั้งแต่ เจนวาย ถึง มิลเลนเนียล เป็นนักศึกษามหาวิทยาลัยและวัยจบใหม่แต่ไม่ค่อยได้รับความนิยมในคนอายุมากที่เคยชินกับกาแฟรสชาติ

สำหรับราคากาแฟต่อแก้วที่สูง อุปนายกสมาคมกาแฟพิเศษไทยมองว่า เป็นการแลกกับคุณภาพชีวิตเกษตรกรที่ดีขึ่น เราไม่ต้องกินทุกวันก็ได้ แต่เมื่อมีโอกาสและยอมจ่าย โดยเฉพาะถ้าเป็นกาแฟพิเศษไทย ราคา 100 บาท มันส่งเสริมให้อี eco system ยั่งยืนเกิดขึ้น


พบกับเมล็ดกาแฟพิเศษและกิจกรรมอื่น ๆ อีกมากมายเกี่ยวกับกาแฟได้ใน “Thailand Coffee Fest 2023” เทศกาลเพื่อคนรักกาแฟที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยสมาคมกาแฟพิเศษไทยร่วมกับ The Cloud ภายใต้แนวคิด “Good Coffee for Everyone” ระหว่างวันที่ 13-16 กรกฎาคม 2566 ณ อิมแพ็ค เอ็กซิบิชั่น ฮอลล์ 5-8 เมืองทองธานี