คพ. เผยแม่น้ำกกยังพบสารหนู เตรียมจับมือญี่ปุ่นเร่งแก้ปัญหาข้ามแดน

กรมควบคุมมลพิษลงพื้นที่จังหวัดเชียงราย ตรวจสารหนูในแม่น้ำกก  พบสารหนูส่วนใหญ่ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน ยังทำกิจกรรม-บริโภคได้ เผยเตรียมร่วมมือประเทศญี่ปุ่นเร่งขอตรวจดินตะกอนในเขตเมียนมา

นายสุรินทร์ วรกิจธำรง อธิบดีกรมควบคุมมลพิษ เปิดเผยว่า นายสุชาติ ชมกลิ่น รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้ติดตามปัญหาการปนเปื้อนโลหะหนักในแม่น้ำแม่กก ลำน้ำสาขา แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำโขง ครอบคลุมพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่และเชียงราย มอบหมาย คพ. ในการติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำ และตะกอนดิน พร้อมให้แจ้งผลตรวจคุณภาพน้ำ การให้คำแนะนำเกี่ยวกับการใช้น้ำอย่างปลอดภัย การให้ข้อมูลผลกระทบต่อพืชผลทางการเกษตร ปลา และสัตว์น้ำ รวมทั้งการประสานจัดหาแหล่งน้ำสำรองในพื้นที่เสี่ยง เพื่อให้ประชาชนมีความปลอดภัยในการดำรงชีวิต

คพ. ได้ดำเนินการตรวจติดตามคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่องรวม 15 ครั้ง ตั้งแต่เดือนมีนาคม 2568 จนถึงปัจจุบัน โดยผลการตรวจครั้งล่าสุด (13–16 มกราคม 2569) ซึ่งครอบคลุม ตั้งแต่อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ถึงอำเภอเชียงแสน จังหวัดเชียงราย พบว่าค่าสารหนูส่วนใหญ่ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน คือไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร ยกเว้นในบางจุดยังมีค่าสารหนูเกินมาตรฐาน ในบริเวณสะพานท่าตอนและบ้านแม่นาวาง อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งมีค่าอยู่ระหว่าง 0.011–0.012 มิลลิกรัมต่อลิตร (เกินมาตรฐานที่ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร เล็กน้อย) และค่าโลหะหนักอื่นๆ ได้แก่ แคดเมียม ทองแดง นิกเกิล โครเมียม สังกะสี และปรอท ยังคงอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานฯ

คพ. ติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำและตะกอนดินอย่างต่อเนื่อง เพื่อประเมินแนวโน้มการปนเปื้อน และใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานประกอบการกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหา ทั้งได้สื่อสารข้อมูลคุณภาพน้ำและข้อควรระวังกับประชาชนรับทราบอย่างต่อเนื่อง พร้อมกันนี้ ได้ดำเนินงานเชิงรุก โดยจัดหน่วยเฝ้าระวังเคลื่อนที่ลงพื้นที่ เพื่อสื่อสารข้อมูลและสร้างความเข้าใจแก่ประชาชนโดยตรง

“ยืนยันว่าสามารถพายเรือเล่น เดินเล่น หรือปางช้างสามารถทำกิจกรรมได้เช่นกัน แต่ย้ำว่ายังไม่สามารถว่ายน้ำได้หรือผู้ที่มีบาดแผลควรเลี่ยงการสัมผัสน้ำ เพื่อป้องกันการติดเชื่อ ทั้งนี้ยังสามารถนำน้ำไปอุปโภคบริโภคได้โดยต้องผ่านกระบวนการกรองและปรับปรุงคุณภาพน้ำ ขณะที่การบริโภคเนื้อปลายังสามารถทำได้ปกติ แต่งดบริโภคส่วนหัวและตับปลาเพื่อความปลอดภัย” นายสุรินทร์กล่าว

นายสุรินทร์ กล่าวต่อว่า ในบางพื้นที่ของจังหวัดเชียงราย มีการใช้น้ำบาดาลเป็นแหล่งน้ำดิบในการผลิตน้ำประปาหมู่บ้าน ซึ่งบางแห่งตั้งอยู่ใกล้แม่น้ำกกและได้รับผลกระทบจากเหตุการณ์น้ำท่วมในช่วงฤดูน้ำหลากที่ผ่านมา จากการตรวจสอบพบว่า มีระบบประปาหมู่บ้านจำนวน 4 แห่ง ในจังหวัดเชียงราย

ได้แก่ 1) เทศบาลตำบลดอยฮาง 2) บ้านป่ายางมน ต.รอบเวียง 3) บ้านเมืองงิม ต.ริมกก อ.เมือง และ 4) บ้านสันต้นแหน ต.เวียงเหนือ อ.เวียงชัย ที่เดิมพบน้ำบาดาลมีค่าสารหนูเกินเกณฑ์มาตรฐาน คพ.ได้ประสานกรมทรัพยากรน้ำบาดาล ลงพื้นที่ดำเนินการเป่าล้างบ่อบาดาลที่ใช้เป็นแหล่งน้ำดิบ เมื่อช่วงเดือนตุลาคม 2568 และจากการทดสอบคุณภาพน้ำหลังเป่าล้างบ่อพบว่าระบบประปาหมู่บ้านทุกแห่งคุณภาพน้ำกลับมาไม่เกินมาตรฐาน สะอาด ปลอดภัย ชาวบ้านสามารถกลับมาใช้น้ำได้ปกติแล้ว

เพื่อให้การแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืน คณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ได้แต่งตั้ง “คณะอนุกรรมการขับเคลื่อนการแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน” เพื่อขับเคลื่อนเพื่อแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามแดนในระดับประเทศ ซึ่งมีรองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม นายสุชาติ ชมกลิ่น เป็นประธาน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเป็นอนุกรรมการ และอธิบดี คพ.เป็นอนุกรรมการและเลขานุการร่วม โดยมุ่งเน้นมาตรการแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดนใน 4 ด้าน ดังนี้

การจัดการที่แหล่งกำเนิด การแก้ไขการปนเปื้อน การเฝ้าระวังสุขภาพ และการบริหารจัดการ ผ่านกลไกการเจรจาทางการทูต ทั้งในแบบทวิภาคีกับประเทศเมียนมา ความร่วมมือระหว่างประเทศภายใต้คณะกรรมาธิการแม่น้ำโขง (MRC) กรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง (MLC) รวมถึงการจัดตั้งคณะทำงานฯ ภายใต้คณะอนุกรรมการฯ จำนวน 3 คณะ เพื่อประสานความร่วมมือระหว่างประเทศ ติดตามผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อม สุขภาพประชาชนในพื้นที่ลุ่มน้ำสำคัญ อาทิ แม่น้ำสาย แม่น้ำกก แม่น้ำโขง และแม่น้ำสาละวิน พร้อมทั้งศึกษาแนวทางบริหารจัดการแหล่งน้ำทดแทน

คพ. ได้จัดตั้งคณะทำงานด้านวิชาการร่วม (Joint Technical Working Group) กับประเทศเพื่อนบ้าน เพื่อให้การสนับสนุนข้อมูลทางวิชาการ แลกเปลี่ยนข้อมูลคุณภาพสิ่งแวดล้อม การลงพื้นที่ติดตามตรวจสอบร่วมกัน และการแสวงหาการสนับสนุนจากองค์กรระหว่างประเทศ

อย่างไรก็ตาม คพ. ยังได้เตรียมประสานกรมกิจการชายแดนทหาร และประเทศญี่ปุ่น เพื่อขอเข้าเก็บตัวอย่างน้ำและตะกอนดินที่บ้านท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ซึ่งเป็นพื้นที่ต้นทางแม่น้ำกกในเขตชายแดนเมียนมาเพื่อวิเคราะห์ถึงแหล่งกำเนิดสารหนูในแม่น้ำกก โดยในสัปดาห์นี้จะมีการประชุมเพื่อกำหนดกรอบการทำงาานและท่าทีของไทย ก่อนจะไปสู่การยกระดับการหารือร่วมกับไทย เมียนมา และญี่ปุ่นภายในเดือนมีนาคมนี้