ญี่ปุ่นขาดแคลนข้าวด้วยปัจจัยระยะสั้น นักท่องเที่ยวเยอะ-แผ่นดินไหวรุนแรง

ข้าวญี่ปุ่นมีอุปสงค์ภายในประเทศโต 1.6% เมื่อเทียบกับปีก่อน (YOY) เพิ่มเป็นครั้งแรกในรอบ 10 ปี จากปัจจัยระยะสั้น ทั้งจำนวนนักท่องเที่ยวที่มากเป็นประวัติการณ์ และครัวเรือนที่ตื่นตระหนกจากแผ่นดินไหวจนกักตุนสินค้า ทำให้ญี่ปุ่นประสบภาวะขาดแคลนข้าว รัฐบาลระบุจะคลี่คลายลงในเดือนกันยายนนี้

วันที่ 6 กันยายน 2024 นิกเคอิ เอเชีย (Nikkei Asia) รายงานว่า ญี่ปุ่นมีอุปสงค์ข้าวในประเทศเพิ่มขึ้นเป็นครั้งแรกในรอบ 10 ปี จากปัจจัยระยะสั้นหลายประการ ทั้งจำนวนนักท่องเที่ยวที่มากเป็นประวัติการณ์ และการกว้านซื้อกักตุนอย่างตื่นตระหนก (Panic Buy) นำไปสู่ภาวะขาดแคลนข้าวในญี่ปุ่น จนต้องจำกัดจำนวนการซื้อในซูเปอร์มาร์เก็ตบางแห่ง

ตั้งแต่ปี 2014 เป็นต้นมา ญี่ปุ่นมีการบริโภคข้าวภายในประเทศลดลงโดยเฉลี่ยประมาณปีละ 100,000 ตัน เนื่องจากมีจำนวนประชากรที่ลดลง แต่สำหรับปีสถิติล่าสุด ซึ่งเริ่มต้นในเดือนกรกฎาคม 2023 และสิ้นสุดในเดือนมิถุนายน 2024 พบว่าญี่ปุ่นมีความต้องการข้าวภายในประเทศเพิ่มขึ้น 110,000 ตัน หรือ 1.6% เมื่อเทียบกับปีก่อนเป็น 7.02 ล้านตัน

ความต้องการที่เพิ่มขึ้นนี้ เป็นผลจากหลายปัจจัยระยะสั้น เช่น จำนวนนักท่องเที่ยวที่ทำลายสถิติ ความต้องการภายในประเทศที่เติบโต จากการกว้านซื้อสินค้าอย่างตื่นตระหนกเพราะแผ่นดินไหว แม้ว่าราคาสินค้ายืนพื้น (Staple Goods) อื่น ๆ จะเพิ่มสูงขึ้น 

ข้าวเป็นสินค้ายืนพื้นไม่กี่อย่างที่ญี่ปุ่นพึ่งพาตนเองเกือบ 100% ในแต่ละปี รัฐบาลจะคาดการณ์อุปสงค์สินค้ายืนพื้นไว้ และแนะนำให้เกษตรกรปลูกพืชตามที่กำหนด 

อย่างไรก็ตาม คลื่นความร้อน (Heat Wave) ส่งผลกระทบต่อคุณภาพและปริมาณผลผลิตข้าวในปีก่อนอย่างมาก จำเป็นต้องใช้ข้าวเปลือกจำนวนมากขึ้น จึงจะผลิตข้าวขาวได้ตามปริมาณที่กำหนด 

ซึ่งความคลาดเคลื่อนที่เกิดขึ้น ทั้งจากจำนวนท่องเที่ยวและคลื่นความร้อน อาจทำให้ญี่ปุ่นประสบภาวะขาดแคลนอาหาร และทำให้ราคาพุ่งสูงขึ้นได้

กระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมง (Ministry of Agriculture, Forestry, and Fisheries) ของญี่ปุ่น ระบุว่าสต๊อกข้าวของภาคเอกชนในเดือนมิถุนายน 2024 ลดลง 21% เมื่อเทียบกับปีก่อน เหลือ 1.56 ล้านตัน ต่ำสุดนับตั้งแต่ปี 1999 

ส่วนราคาข้าวในปี 2023 เพิ่มขึ้นเป็น 15,865 เยน (ประมาณ 3,600 บาท) ต่อ 60 กิโลกรัม สูงสุดในรอบ 11 ปี ราคาข้าวในเดือนกรกฎาคม 2024 เพิ่มขึ้น 17% เมื่อเทียบกับปีก่อน 

ระหว่างเดือนมกราคมถึงกรกฎาคม ญี่ปุ่นมีจำนวนนักท่องเที่ยวเพิ่มขึ้นแตะระดับสูงสุดใหม่ที่ 21 ล้านคน จากการยกเลิกข้อจำกัดโควิด-19 และเงินเยนที่อ่อนค่าลง ทำให้ความต้องการอาหารญี่ปุ่นเพิ่มขึ้นอย่างมาก กระทรวงคาดว่าอุปสงค์ข้าวของนักท่องเที่ยวต่างชาติอาจคิดเป็น 51,000 ตันต่อปี หากบริโภคข้าวโดยเฉลี่ยสองมื้อต่อวัน 

นอกเหนือจากปัจจัยด้านการท่องเที่ยวแล้ว อุปสงค์ข้าวในประเทศเองยังเพิ่มขึ้นอีกด้วย โยอิจิ อุจิคาวะ (Youichi Uchikawa) รองผู้จัดการทั่วไปฝ่ายขายของบริษัทค้าส่งข้าวรายใหญ่ชินเมอิกล่าวว่า ยอดขายข้าวญี่ปุ่นไว้บริโภคในครัวเรือนของผู้ค้าส่งในเดือนเมษายน 2024 เพิ่มขึ้น 10% เมื่อเทียบกับปีก่อน

เนื่องจากราคาข้าวค่อนข้างคงที่เมื่อเทียบกับสินค้ายืนพื้นอื่น ๆ ตามดัชนีราคาผู้บริโภค (CPI) ราคาข้าวเพิ่มขึ้นเพียง 3.8% ในปี 2023 ในขณะที่ราคาขนมปังเพิ่มขึ้น 8.1% และเส้นบะหมี่เพิ่มขึ้น 11.1%

กระทรวงเกษตรคาดว่าปัญหาการขาดแคลนข้าวจะบรรเทาลง เนื่องจากมีพืชผลเข้าสู่ตลาดมากขึ้นในเดือนกันยายนนี้