เครือข่ายงดเหล้า ชูโมเดลจัดงานศพ ไม่บานปลาย เน้น ‘งดเลี้ยงเหล้าเบียร์’ จัดสรรเงินค่าอาหาร ลดปัญหา ตลอดจนลดหนี้สิน
นายธีระ วัชรปราณี ผู้อำนวยการเครือข่ายงดเหล้า กล่าวถึงกรณีกระแสวิพากษ์วิจารณ์จัดงานศพเลี้ยงอาหาร เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ จนครอบครัวต้องสูญเสียเงินจัดงานจำนวนมาก ว่า เครือข่ายงดเหล้าเล็งเห็นปัญหาของค่าใช้จ่ายและความเหมาะสมของประเพณี จึงได้ทำมีโครงการงานศพปลอดเหล้าเคารพผู้วายชนม์ โดยมีตัวอย่างของบ้านสามขา อ.แม่ทะ จ.ลำปาง ที่เริ่มต้นจากโครงการวิจัยเพื่อท้องถิ่น ของสำนักงานกองทุนสนับสนุนงานวิจัย (สกว.) โดยขยายแนวคิดจากงานศพปลอดเหล้าเพื่อลดค่าใช้จ่าย ลดปัญหา ตลอดจนลดหนี้สินเพิ่มคุณภาพชีวิตเป็นชุมชนคนสู้เหล้าครบวงจร
ซึ่งพบว่าการจัดงานศพมีค่าใช้จ่ายแบ่งเป็น 4 ก้อนหลัก คือ 1.ค่าพิธีกรรม ได้แก่ พิธีสงฆ์ พิธีเฉพาะในท้องถิ่น เช่น พิธีส่งดวงวิญญาณมีการซื้อเครื่องใช้ไม้สอยต่าง ๆ เพื่อให้คนตายได้นำไปใช้ในโลกหน้า พิธีจัดการศพโดยสัปเหร่อ 2.ค่าโลง ดอกไม้หน้าโลง ตกแต่งไฟ จิปาถะ 3.ค่าอาหาร ค่าเครื่องดื่ม และ 4.ค่าจัดการสถานที่โต๊ะ เต็นท์ และดูแลอำนวยความสะดวกจอดรถ
“ค่าใช้จ่ายที่สามารถลดลงได้ คือไม่เลี้ยงเหล้าเบียร์ในงาน และการจัดการค่าอาหาร เปลี่ยนสถานที่จัดงานไปจัดในวัดแทน และต้องมีการปรึกษาหารือกับคณะสงฆ์ในเรื่องการถวายซองพระในการสวดศพ จำนวนพระที่จะขึ้นสวดศพที่เหมาะสม ซึ่งหากทำได้สามารถลดค่าใช้จ่ายและตอบโจทย์งานศพที่เป็นการเคารพผู้วายชนม์ คนตายไม่ได้ขายคนเป็น ปัญหาสำคัญคือรูปแบบการจัดงานจะสามารถลดค่าใช้จ่ายได้ ต้องได้รับการยอมรับเป็นมติของสังคม กระบวนการชุมชนที่จะตกลงกันเป็นมติชุมชนในรูปของมติชุมชน ธรรมนูญตำบล ข้อบัญญัติท้องถิ่น หรือนโยบายของคณะสงฆ์ จะสามารถทำให้เกิดเป็นธรรมเนียมของชุมชนได้จริง” นายธีระกล่าว
นายธีระกล่าวว่า นอกจากนี้ ยังมีกรณีศึกษาหมู่ 6 บ้านหม้อ ต.สันโป่ง อ.แม่ริม จ.เชียงใหม่ โดยผู้ใหญ่สมเพชร หงษ์ทอง ซึ่งเริ่มทำในปี 2552 โดยผู้ใหญ่บ้านและคณะกรรมการหมู่บ้านได้เห็นปัญหาสังคมจากการจัดงานศพ จึงนำเอาตัวอย่างงานศพปลอดเหล้าที่ จ.พะเยา มาหารือ ระดมความเห็น และทำเป็นข้อตกลงร่วมกันว่าต้องมีการปรับเปลี่ยนให้คนในชุมชนมีความสุข ร่วมกันคิด ร่วมทำสร้างบรรทัดฐานทางสังคมให้เข้มแข็ง สร้างความร่วมมือ จริงใจในการช่วยเหลือเกื้อกูลกัน โดยการลดค่าใช้จ่ายในการจัดงานศพปลอดเหล้า เพราะเป็นงานที่เจ้าภาพต้องเสียค่าใช้จ่ายในส่วนนี้กว่า 20,000-40,000 บาท/ต่องาน ซึ่งสูงกว่าเงินทำบุญและค่าอาหารในการจัดงานอีก
นายธีระกล่าวว่า ในการประชาคมหมู่บ้านจึงมีมติให้สร้าง “เครือข่ายชุมชนลดการดื่มสุรา และอันตรายจากการดื่มสุรา” เริ่มจากงานศพเพื่อไม่ให้ผู้สูญเสียต้องเป็นไปกู้หนี้ยืมสินมาจัดงาน ซึ่งมีกติกากำหนดให้ปฏิบัติร่วมกัน แต่หากเจ้าภาพไม่ปฏิบัติตาม ก็จะมีการดำเนินการดังนี้ 1.พระสงฆ์จะไม่รับกิจนิมนต์ ในพิธีการทางศาสนา 2.สมาคมงดจ่ายเงินฌาปนกิจสงเคราะห์และเงินช่วยเหลือทุกอย่าง และ 3.ไม่ให้ยืมข้าวของส่วนกลางของหมู่บ้าน โดยการจัดงานศพทุกงานจะตั้งศพบำเพ็ญกุศลไว้ ณ ศาลาอิ่มบุญ อุ่นใจ ในวัดกุมภประดิษฐ์ (บ้านหม้อ) ชาวชุมชนจะช่วยเหลือกันจนงานเสร็จ ซึ่งช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายให้เจ้าภาพ เพราะไม่ต้องเสียค่าธรรมเนียม ค่าเช่าบำรุงของกลุ่มต่าง ๆ ไม่ต้องใช้รถ ใช้คนในการจัดการขนเก็บอุปกรณ์ข้าวของเครื่องใช้เป็นต้น ปัจจุบันชุมชนบ้านหม้อเป็นต้นแบบและตัวอย่างให้กับชุมชนอื่น ๆ ได้เป็นตัวอย่างในการสร้างข้อตกลงในชุมชน
“เครือข่ายงดเหล้า มีชุมชนที่มีมติชุมชนเพื่อแก้ปัญหาจากปัจจัยเสี่ยงสุขภาพ เพื่อลดหนี้สิน ลดค่าใช้จ่าย สร้างเสริมสุขภาพเป็นกรณีตัวอย่างกว่า 51 แห่ง และหากชุมชนใดสนใจสามารถติดต่อได้ทางเพจ “เครือข่ายงดเหล้า” เพื่อขอได้พูดคุยกับผู้นำชุมชนตัวจริงที่ทำเรื่องนี้เป็นที่ปรึกษาได้” นายธีระกล่าว