คอลัมน์ : สามัญสำนึก ผู้เขียน : ถวัลย์ศักดิ์ สมรรคะบุตร
ท่ามกลางความไม่แน่นอนในการเจรจากับสหรัฐเพื่อขอลดภาษีตอบโต้ (Reciprocal Tariffs) ซึ่งประเทศไทยถูกเรียกเก็บภาษีนำเข้าในอัตราสูงถึง 36% นั้น สำนักงานผู้แทนทางการค้าสหรัฐ (USTR) ก็ได้เผยแพร่รายงาน 2025 National Trade Estimate Report on Foreign Trade Barriers เมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา โดยรายงานการประเมินการกีดกันทางการค้าของประเทศคู่ค้าสหรัฐฉบับดังกล่าวในส่วนของประเทศไทย ได้แบ่งการกีดกันทางการค้าที่สหรัฐเห็นว่า “ถูกกระทำ” ออกเป็น 4 หัวข้อ มีสาระสำคัญดังต่อไปนี้
นโยบายการนำเข้า (Import Policies) ระบุ ไทยมีอัตราภาษีศุลกากร MFN เฉลี่ยอยู่ที่ 9.8% สินค้าเกษตร 27% และสินค้าที่มีใช่การเกษตร 7.1% มีการใช้ระบบ “ใบอนุญาต” นำเข้า “เอทานอล” ในแผนพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือก (AEDP) แต่ไม่มีการนำเข้ามาตั้งแต่ปี 2548 โดยระบบใบอนุญาตนี้ยังถูกนำมาใช้กับสินค้าไม้ ปิโตรเลียม เครื่องจักร สิ่งทอ ยา เครื่องสำอาง และอาหาร รวมทั้งพืชบางรายการ เมล็ดพันธุ์ (Seeds) เนื้อสัตว์แปรรูป และเกลือ มีการใช้ระบบโควตาภาษี (TRQs) กับสินค้ากาแฟ ชา มันฝรั่ง ข้าวโพด ถั่วเหลือง กากถั่วเหลือง
นอกจากนี้ ในกระบวนการพิธีศุลกากร ไทยยังนำเอาระบบการสร้างแรงจูงใจ (สินบน) ในการตรวจจับสินค้าที่หลีกเลี่ยงหรือทำผิดกฎหมายศุลกากร ซึ่งสหรัฐเห็นว่า ระบบนี้มีความเสี่ยงที่จะเกิดการทุจริตและขาดความโปร่งใส ยกตัวอย่าง สินบนนำจับ 20% ของราคาขาย
อุปสรรคทางเทคนิคต่อการค้าและสุขอนามัย ไทยได้แจ้งกับ WTO ว่า ได้มีการออกข้อบังคับใหม่ ซึ่งเป็นการ “จำกัด” การทำตลาดอาหารสำหรับเด็กเล็ก ส่งผลต่อการส่งออกผลิตภัณฑ์นม (Dairy Products) ของสหรัฐ นอกจากนี้ กรมปศุสัตว์ ยังมีการระบุให้มีการตรวจสอบโรงงานผู้ผลิตผลิตภัณฑ์จากสัตว์จากประเทศผู้ส่งออก การห้ามนำเข้าเครื่องในวัวที่มีการใช้สาร Bata-agonists การห้ามนำเข้าเนื้อหมูที่มีการใช้สาร Ractopamine ซึ่งสหรัฐเห็นว่า เป็นการจำกัดการนำเข้าที่มากกว่าข้อกำหนดของ Codex และยังมีห้ามนำเข้าสัตว์ปีกจากสหรัฐ จากการตรวจพบการระบาดของไข้หวัดนก เป็นระยะ ๆ แทนที่จะห้ามนำเข้าในระดับภูมิภาค รวมถึงห้ามนำเข้าเนื้อไก่งวงด้วย
การคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา ไทยยังคงติดอยู่ในบัญชีประเทศที่ถูกเฝ้ามอง (Watch List : WL) ภายใต้มาตรา 301 มาอย่างต่อเนื่องยาวนาน แม้จะมีความก้าวหน้าในการบังคับใช้กฎหมาย แต่ก็ยังมีสินค้าละเมิดลิขสิทธิ์ สินค้าลอกเลียนแบบ จำหน่ายผ่านช่องทางออนไลน์สามารถซื้อหาได้ง่าย มีสินค้าลอกเลียนแบบวางจำหน่ายอย่างโจ่งแจ้ง (Notorious Market) ในศูนย์การค้า MBK รวมไปถึง การละเมิดโดยใช้อุปกรณ์และแอปพลิเคชั่นที่ให้ผู้ใช้ Stream ดาวน์โหลดโดยไม่ได้รับอนุญาต ข้อจำกัดในการนำเข้าภาพยนตร์ต่างประเทศ ข้อจำกัดในเรื่องของผู้รับอนุญาต ตาม พ.ร.บ.ประกอบกิจการกระจายเสียงและโทรคมนาคมจะต้องมีสัญชาติไทย จำกัดสิทธิในการลงทุนของคนต่างด้าวไว้ที่ 25%
ภาคบริการทางการเงิน ไทยยังคงมีการจำกัด ใบอนุญาตประกอบกิจการธนาคาร-สาขาต่างประเทศ ข้อจำกัดในเรื่องของการชำระเงินผ่านบัตร Debit Cards ที่ต้องออกในประเทศไทยเท่านั้น ส่งผลให้ผู้ให้บริการชำระเงินผ่านระบบอิเล็กทรอนิกส์ไม่สามารถให้บริการข้ามพรมแดนได้มีการจำกัดการถือหุ้นของคนต่างชาติในบริษัทประกันภัย จากข้อบังคับต่าง ๆ การควบคุมการให้บริการออนไลน์ภายใต้ พ.ร.บ.การกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ ที่มีขอบเขตการตีความที่กว้างขวาง ส่งผลกระทบต่อการคุ้มครองทรัพย์สินทางปัญญา หากมีการให้บริการผ่านระบบออนไลน์ที่มีปัญหาเกี่ยวกับเนื้อหาที่ลง
และประเทศไทยยังมีข้อจำกัดในการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวที่ยังไม่ได้รับการแก้ไขภายใต้ พ.ร.บ.การประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวที่ห้ามถือหุ้นเกินไปกว่าที่กำหนดในกิจการโทรคมนาคม การขนส่ง ภาคการธนาคาร การเกษตรกรรม และธุรกิจที่สงวนไว้สำหรับคนไทย