สังคมไทยกำลังก้าวเข้าสู่ยุคแห่งการรับรู้และเข้าใจความหลากหลายทางสมองมากขึ้น โดยเฉพาะภาวะสมาธิสั้นซึ่งไม่ใช่เพียงความซนตามที่หลายคนเข้าใจ แต่เป็นความผิดปกติทางสมองที่ส่งผลต่อการควบคุมตนเองและการจดจ่อ
งาน “เปิดหัวใจ เข้าใจสมาธิสั้น ปลดล็อกศักยภาพที่แท้จริง” ที่จัดขึ้นโดย 10 ภาคีเครือข่ายในประเทศไทยเพื่อเสริมสร้างความตระหนักรู้และเข้าใจในโรคสมาธิสั้น โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นการให้ข้อมูล ประกอบด้วย แพทยสมาคมแห่งประเทศไทยฯ สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ชมรมจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นแห่งประเทศไทย สมาคมพัฒนาการและพฤติกรรมเด็ก สมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย กรุงเทพมหานคร บริษัท ทรู ดิจิทัล กรุ๊ป จำกัด บริษัท ยูนิชาร์ม (ประเทศไทย) จำกัด บริษัท การ์ตูน คลับ มีเดีย จำกัด และบริษัท ทาเคดา (ประเทศไทย) จำกัด ร่วมเปิดมุมมองใหม่ให้สังคมเห็นว่าภาวะสมาธิสั้นไม่ใช่ข้อจำกัด
ศาสตราจารย์เกียรติคุณ นายแพทย์รณชัย คงสกนธ์ อดีตนายกแพทยสมาคมแห่งประเทศไทยฯ เผยว่า อัตราการป่วยด้วยโรคสมาธิสั้นในคนไทยสูงถึง 5-8% เกือบสูงสุดเมื่อเทียบกับนานาประเทศ เฉลี่ยแล้วห้องเรียน 1 ห้อง จะมีเด็กสมาธิสั้น 1-2 คน แต่ผู้ปกครองหลายคนไม่อยากพาบุตรหลานมาพบแพทย์ เพราะกังวลว่าจะถูกมองว่าเป็นโรคจิตเวช ซึ่งความจริงแล้ว โรคนี้เกี่ยวข้องกับการทำงานผิดปกติของสมอง
โดยมีปัจจัยจากกรรมพันธุ์ถึง 75% ซึ่งหากไม่รักษาจะทำให้เด็กไม่สามารถใช้ศักยภาพของตนเองได้เต็มที่ เสมือนขับรถที่ติดเบรกมือไว้ หลายเคสเมื่อหายแล้วสามารถเรียนได้ดีและสอบได้ทุนตามศักยภาพของเขา ในทางกลับกัน ผู้ป่วยที่มีพฤติกรรมหุนหันพลันแล่นที่ไม่ได้รักษาอาจก่อให้เกิดความสูญเสียโดยเฉพาะการทะเลาะวิวาททำร้ายกัน ดังนั้น ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือกันสร้างการรับรู้ สังเกตและแนะนำให้ผู้ป่วยเข้ารับการดูแลอย่างถูกต้อง เพื่อเป็นการปลดล็อกให้พวกเขาได้พัฒนาตนเองได้เต็มที่ และเป็นกำลังที่สำคัญของประเทศต่อไป
ขณะที่ แพทย์หญิงศุภรา เชาว์ปรีชา ตัวแทนนายกสมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย อธิบายว่าการแสดงออกของโรคแตกต่างกันตามพัฒนาการในแต่ละช่วงวัย ในวัยเด็กจะมีการเคลื่อนไหวทางกายมากกว่าปกติ หุนหันพลันแล่น
ส่วนวัยผู้ใหญ่แม้พัฒนาการจะช่วยปรับปรุงพฤติกรรมได้ดีขึ้น แต่ร่องรอยของความหุนหันพลันแล่นยังคงอยู่และส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ โดยเฉพาะปัญหาจากความใจร้อน อารมณ์หงุดหงิดพุ่งเร็ว มีปากเสียงง่าย
ด้าน รองศาสตราจารย์ นายแพทย์ณัทธร พิทยรัตน์เสถียร ประธานชมรมจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นแห่งประเทศไทย กล่าวเสริมว่า ผู้ปกครองมีบทบาทสำคัญในกระบวนการรักษา เพราะข้อมูลจากผู้ปกครองจะนำไปสู่การวินิจฉัยที่แม่นยำ แนวทางการรักษาจะเริ่มจากการปรับพฤติกรรมโดยจัดระบบการดูแลและลดสิ่งเร้าในสภาพแวดล้อม ซึ่งในบางรายการปรับการดูแลที่ดีจะทำให้อาการดีขึ้นอย่างเห็นได้ชัด
ในโอกาสนี้ ศาสตราจารย์ นายแพทย์วิฐารณ บุญสิทธิ ราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย ชี้ถึงอุปสรรคใหญ่สองประการ คือความไม่รู้และความกลัว ผู้ปกครองส่วนใหญ่เข้าใจผิดว่าอาการซนหรือการทำงานสะเพร่าเป็นเพียงความซน ดูจอมากเกินไป หรือขี้เกียจ ขณะที่บางส่วนกลัวว่าเป็นโรคที่น่ากลัวจึงไม่พามาพบแพทย์
ความจริงแล้วโรคนี้มียาจำเพาะที่ใช้มานานเกือบ 80 ปี มีประสิทธิภาพและปลอดภัย การรักษาไม่เพียงแต่ลดอาการ แต่ยังป้องกันผลกระทบระยะยาวทั้งด้านการเรียน สภาพจิตใจ และความสัมพันธ์กับผู้อื่น
ชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร กล่าวถึงบทบาทของกรุงเทพมหานครในการดูแลผู้ที่มีภาวะสมาธิสั้นว่า การดูแลควรทำแบบองค์รวม ต้องอาศัยความร่วมมือที่เข้มแข็งระหว่างบ้าน โรงเรียน สาธารณสุข ในส่วนของพ่อแม่ต้องเข้าใจอาการเบื้องต้นที่เกิดกับลูก ส่วนครูเป็นคนที่อยู่ใกล้ชิดกับเด็ก หากครูเข้าใจอาการจะทำให้เด็กได้รับการดูแลได้ดีขึ้น
ทางด้านสาธารณสุข ปัจจุบันกรุงเทพมหานครมีศูนย์สาธารณสุขทั่วกรุงเทพฯ ที่สามารถช่วยดูแลโดยทำงานร่วมกับโรงเรียนในสังกัดกรุงเทพมหานคร สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ ความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้องของผู้ปกครอง และขอให้ผู้ปกครองอย่ากลัวที่จะเปิดเผยหรือพาบุตรหลานมาตรวจ ถ้ารู้เร็วยิ่งดี เพราะจะนำไปสู่การแก้ไขที่เหมาะสมได้ทันเวลา
ท้ายนี้ นาวาอากาศเอกพิเศษ นายแพทย์ไพศาล จันทรพิทักษ์ ประธานฝ่ายแพทย์ สมาคมกีฬาฟุตบอลแห่งประเทศไทย กล่าวว่า กีฬาเป็นเครื่องมือบำบัดและฝึกสมาธิที่มีประสิทธิภาพสำหรับผู้ที่มีภาวะสมาธิสั้น เพราะกีฬาทุกประเภทต้องอาศัยสมาธิเป็นพื้นฐาน และมีกฎ กติกา ระเบียบที่ชัดเจน เด็กที่มาเล่นกีฬานอกจากจะได้เรื่องสุขภาพแล้ว ยังต้องปฏิบัติตามกฎกติกา ซึ่งจะช่วยปรับพฤติกรรม มีการควบคุมตนเอง และสามารถฝึกสมาธิให้ดีขึ้นได้
การที่สมาคมกีฬารวมทั้งอะคาเดมีแต่ละแห่งมีการฝึกสอนกีฬาประเภทต่าง ๆ นับว่ามีบทบาทสำคัญที่จะช่วยให้เด็ก ๆ ได้ปรับตัวให้เข้ากับผู้อื่น และเป็นการสนับสนุนผู้เล่นที่มีภาวะสมาธิสั้นให้ได้แสดงศักยภาพออกมา
กีฬาเป็นเครื่องมือบำบัดและฝึกสมาธิที่มีประสิทธิภาพสำหรับผู้ที่มีภาวะสมาธิสั้น เพราะกีฬาทุกประเภทต้องอาศัยสมาธิเป็นพื้นฐาน และมีกฎ กติกา ระเบียบที่ชัดเจน เด็กที่มาเล่นกีฬานอกจากจะได้เรื่องสุขภาพแล้ว ยังต้องปฏิบัติตามกฎกติกา ซึ่งจะช่วยปรับพฤติกรรม มีการควบคุมตนเอง และสามารถฝึกสมาธิให้ดีขึ้นได้ การที่สมาคมกีฬารวมทั้งอะคาเดมีแต่ละแห่งมีการฝึกสอนกีฬาประเภทต่าง ๆ นับว่ามีบทบาทสำคัญที่จะช่วยให้เด็ก ๆ ได้ปรับตัวให้เข้ากับผู้อื่น และเป็นการสนับสนุนผู้เล่นที่มีภาวะสมาธิสั้นให้ได้แสดงศักยภาพออกมา
งานนี้ยังมีกิจกรรมสร้างแรงบันดาลใจและแลกเปลี่ยนความรู้หลากหลาย ทั้งการเสวนาสร้างความเข้าใจที่ถูกต้อง การแบ่งปันประสบการณ์จริงจากแพทย์ ผู้ป่วย และนักเขียน รวมถึงการพูดคุยกับบุคคลต้นแบบจากหลายแวดวง
เป็นอีกหนึ่งก้าวสำคัญที่ขับเคลื่อนสังคมไทยให้ก้าวข้ามความเข้าใจผิดในอดีต และหันมามองภาวะสมาธิสั้นด้วยความเข้าใจ เพื่อให้ผู้ที่มีภาวะนี้สามารถเข้าถึงศักยภาพสูงสุดของตนเองและเติบโตอย่างมีคุณภาพและมีความสุข