พระวิสัยทัศน์อันยาวไกล ทรงเชื่อมโยง ป่า-น้ำ-อาหาร แก่นหลักของชีวิตที่มั่นคง

“โครงการป่ารักน้ำ” สะท้อนถึงความอัจฉริยภาพด้านความมั่นคงทางอาหารของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ที่ทรงมีพระปรีชาสามารถและพระวิสัยทัศน์อันยาวไกล ในการวางรากฐานให้พสกนิกรของพระองค์ มีความมั่นคงทางอาหารอย่างยั่งยืน ทรงตระหนักว่า อาหารคือรากฐานของชีวิต ทรงเชื่อมโยง ป่า-น้ำ-อาหาร-ชีวิต ไว้ด้วยกันอย่างลงตัว

“ป่าและน้ำ” จึงเป็นแก่นของความมั่นคงทางอาหาร ที่ทำให้ชีวิตดำรงอยู่ได้ พระราชดำรัสพระบรมราชชนนีพันปีหลวงที่บ่งบอกถึงแนวคิดอันแหลมคมเกี่ยวกับความมั่นคงทางอาหาร

“ถ้าป่าดี น้ำก็ดี เมื่อมีน้ำ คนก็อยู่ได้ มีอาหาร มีชีวิตที่มั่นคง”

เมื่อครั้งที่พระองค์ตามเสด็จล้นเกล้า รัชกาลที่ 9 ทรงเยี่ยมราษฎร พบว่าภาคเหนือ และอีสาน ป่าไม้ถูกทำลายอย่างรุนแรง ส่งผลให้เกิดความแห้งแล้ง ดินเสื่อมโทรม และชาวบ้านขาดน้ำทำการเกษตร จนขาดแคลนอาหาร ความหิวโหยจึงเกิดขึ้น มีผลกระทบต่อภาวะทุพโภชนาการของประชาชน โดยเฉพาะในกลุ่มเด็ก ในที่สุดคุณภาพชีวิตของพสกนิกรก็ไม่ดี

ด้วยเหตุนี้ จึงมีพระราชดำริให้ฟื้นฟูผืนป่าและต้นน้ำลำธาร ภายใต้โครงการที่ชื่อว่า “ป่ารักน้ำ” เพื่อปลุกจิตสำนึกให้พสกนิกรรักและหวงแหนทรัพยากรธรรมชาติ เน้นให้ปลูกป่า รักษาป่าและแหล่งน้ำ ปลูกไม้เศรษฐกิจ พืชสมุนไพร

พร้อมจัดตั้งพื้นที่และหมู่บ้าน “ป่ารักน้ำ” ที่จังหวัดแพร่ น่าน เชียงใหม่ แม่ฮ่องสอน โดยสร้างฝายชะลอน้ำ แหล่งเก็บน้ำขนาดเล็ก และระบบน้ำหยดที่เอื้อต่อการเกษตร จัดพื้นที่ให้ราษฎรมีที่ทำกินทำเกษตรที่เหมาะสม เพื่อไม่ให้รุกล้ำป่าไม้และต้นน้ำ

พสกนิกรของพระองค์ตระหนักดีว่า “ป่า” เป็นต้นกำเนิดของแหล่งน้ำ ป่าเป็นโรงเก็บน้ำตามธรรมชาติ เป็นตัวช่วยไม่ให้ดินพังทลายดิน เมื่อป่าหาย น้ำจะเหือดแห้ง แผ่นดินจะแล้ง และไม่มีอาหารยังชีพ

ในที่สุดคนก็อยู่ไม่ได้ อาหารที่อุดมสมบูรณ์ คือ ผลลัพธ์ของผืนป่าและแหล่งน้ำ

ซึ่งพอสรุปได้ว่า ชีวิตดีได้ เพราะมีอาหารดีและพอเพียง อาหารจะดีได้ เพราะมีน้ำและป่าดี นี่คือ “ความจริง” ที่วิทยาศาสตร์ทั่วโลกพิสูจน์ได้และยอมรับ

โครงการป่ารักน้ำ สร้างความมั่นคงทางอาหารใน 3 มิติ คือ 1.เมื่อผืนป่าถูกฟื้นฟู แหล่งน้ำก็กลับมาอย่างเพียงพอที่จะทำการเกษตร ระบบนิเวศหวนคืน ระบบห่วงโซ่อาหารเริ่มกลับมาสู่วิถีผู้คน 2.เมื่อผืนป่าได้รับการฟื้นฟู ดินจะอุดมสมบูรณ์ ป่าจะช่วยรักษาหน้าดิน เพิ่มความชุ่มชื้น และ 3.ชุมชนได้ประโยชน์จากการเกษตร มีอาหารพอเพียงเลี้ยงชีพและมีรายได้ คุณภาพชีวิตจะดีขึ้น

ทั้งหมดคือ ความมั่นคงทางอาหารแบบยั่งยืน พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ยังมีพระราชกรณียกิจอื่นอีกมากมายที่สร้างความมั่นคงทางอาหารให้กับแผ่นดินไทยไว้

อาทิ โครงการพัฒนาอาหารและโภชนาการในถิ่นทุรกันดาร มีพระราชดำริให้จัดตั้งศูนย์พัฒนาโครงการหลวงในพื้นที่ต่าง ๆ เพื่อถ่ายทอดความรู้ทางการเกษตร ปศุสัตว์ ประมง ส่งเสริมปลูกพืชผักที่เหมาะสมกับพื้นถิ่น แทนการปลูกฝิ่น เช่น ชา กาแฟ ไม้เมืองหนาว ซึ่งเป็นการเพิ่มรายได้ และสำคัญเหนือสิ่งอื่นใดทำให้เกิดความมั่นคงทางอาหาร

ทรงส่งเสริมให้มีการพัฒนาอาหารพื้นบ้านและใช้ภูมิปัญญาพื้นถิ่นมาสร้างความมั่นคงทางอาหาร นำผลผลิตทางการเกษตรมาแปรรูป ถนอมอาหาร สร้างผลิตภัณฑ์ชุมชน อันเป็นการเก็บอาหารไว้กินในฤดูที่ขาดแคลน และเป็นการเสริมรายได้อีกด้วย นอกจากนี้ ยังได้จัดตั้งโครงการอาชีพตามแนวพระราชดำริ ทรงตั้งมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ เพื่อส่งเสริมให้ประชาชนอนุรักษ์ภูมิปัญญาและสร้างรายได้ อบรมชาวบ้านเพาะเห็ด พืชผักสวนครัวรั้วกินได้ เพิ่มแหล่งโปรตีนจากการเลี้ยงปลา ไก่ เป็ด เป็นต้น

“พระเจ้าอยู่หัวเป็นน้ำ ฉันจะเป็นป่า ป่าที่ถวายความจงรักภักดีต่อน้ำ พระเจ้าอยู่หัวสร้างอ่างเก็บน้ำ ฉันจะสร้างป่า” พระราชดำรัสของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ในโครงการ “ป่ารักน้ำ” มาจวบจนถึงวันนี้ ได้กลับกลายเป็นมรดกอันทรงคุณค่า ที่ตกทอดสู่พสกนิกรไทยในปัจจุบัน ได้มีความมั่นคงทางอาหาร อยู่ร่มเย็นเป็นสุขตลอดมา

ข้าพระพุทธเจ้า นายสง่า ดามาพงษ์ ผู้เชี่ยวชาญด้านโภชนาการ นายสิทธิชัย สืบสหการ อุปนายกสมาคมเจ็ตสกีแห่งประเทศไทย ในพระอุปภัมภ์ นายปราโมทย์ พรหมรักษ์ กรรมการผู้จัดการ บริษัท อี ซี จี คอร์ปอเรชั่น จำกัด นายปรัสถา สิโรรส นายกสมาคมคณะกรรมการและสมาชิกสมาคมนิสิตเก่าอุตสาหกรรมเกษตร มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ และพันธมิตรด้านโภชนาการ บริษัท ไฮคิว ผลิตภัณฑ์อาหาร จำกัด แบรนด์ “โรซ่า” บริษัท เอ็นเอสแอล ฟู้ดส์ จำกัด (มหาชน) บริษัท ธนากร ผลิตภัณฑ์น้ำมันพืช จำกัด แบรนด์ “น้ำมันพืชกุ๊ก” และบริษัท เบทาโกร จำกัด (มหาชน) ขอน้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณเป็นล้นพ้นอันหาที่สุดมิได้ สำนึกในพระเมตตาและพระราชปณิธานอันยิ่งใหญ่ ที่จะยังคงเป็นแรงบันดาลใจให้ข้าพระพุทธเจ้ารักษาป่า รักษาน้ำ และดำรงไว้ซึ่งความร่มเย็นของแผ่นดินไทยตราบนิจนิรันดร์