6 นาฬิกาตรง เช้าตรู่วันที่ 24 มิถุนายน 2475 คณะราษฎรปฏิบัติการสายฟ้าแลบ เปลี่ยนแปลงการปกครองจากสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มาเป็นการปกครองในระบอบประชาธิปไตยนับเป็น “เบื้องแรกของประชาธิปไตย”
แต่เบื้องหลัง 2475 ที่ไม่ค่อยมีการ “บันทึก” ลงในตำราประวัติศาสตร์ คือเบื้องหลังการวางแผนของผู้ก่อการ 7 คน ประกอบด้วย ปรีดี พนมยงค์, ร.ท.ประยูร ภมรมนตรี, ร.ท.แปลก ขีตตะสังคะ (จอมพล ป. พิบูลสงคราม) ร.ต.ทัศนัย มิตรภักดี, ตั้ว ลพานุกรม, หลวงสิริราชไมตรี และแนบ พหลโยธิน ประชุม 5 วัน 5 คืนที่หอพัก RUE DU SOMMERARD ที่ประเทศฝรั่งเศส
รายละเอียดที่ปลีกย่อยที่สุด แต่สำคัญที่สุดคือการแบ่งสายหาสมัครพรรคพวกเริ่มก่อการปฏิวัติ ทำอย่างไรเพื่อไม่ให้ซ้ำบทเรียน เหตุการณ์กบฏ ร.ศ. 130 ที่มีการชักชวนสมาชิกก่อการแต่ไม่รัดกุม ความลับรั่วไหลทำให้ทุกอย่างพังพินาศ เป็น “กฎเหล็ก” ที่ “ปรีดี” บันทึกความทรงจำไว้เป็นลายลักษณ์อักษร
“ผู้ที่เข้าร่วมประชุมครั้งแรกเป็นกรรมการกลางของคณะราษฎรไปพลางก่อน กรรมการแต่ละคนเป็นหัวหน้าแต่ละสายที่จะต้องเลือกเฟ้นผู้ที่ไว้วางใจได้ตามระเบียบพิจารณาตัวบุคคลแล้วนำมาเสนอกรรมการกลางของคณะราษฎร ซึ่งจะรับเข้าเป็นสมาชิกคณะราษฎรได้โดยมติเป็นเอกฉันท์เท่านั้น ในชั้นแรกให้หัวหน้าสายหาสมาชิกเพิ่มเติมเพียงสายละ 2 คนก่อน แล้วก็แยกเป็นหัวหน้าสายย่อยใหญ่น้อยแตกกิ่งก้านสาขาออกไป”
“การเลือกเฟ้นสมาชิกคณะราษฎรเพิ่มเติมนั้น ต้องคำนึงถึงความเสียสละเพื่อชาติอย่างจริงจัง ความกล้าหาญ ความสามารถในการรักษาความลับ จึงแบ่งบุคคลที่ต้องการเปลี่ยนแปลงระบบการปกครองออกเป็น 3 กลุ่ม”
ดี 1 ได้แก่ บุคคลที่สมควรได้รับคำชักชวนให้เข้าร่วมเป็นสมาชิกคณะราษฎรก่อนวันลงมือยึดอำนาจ แต่บุคคลประเภทนี้ก็ต้องแยกแยะออกไปอีกว่า ผู้ใดควรได้รับคำชักชวนไว้ตั้งแต่เนิ่น ๆ หรือชวนต่อเมื่อใกล้เวลาที่จะลงมือทำการยึดอำนาจ มิให้ถือเพียงแต่ว่าบุคคลใดเป็นเพื่อนเที่ยวด้วยกัน กินด้วยกัน แล้วก็จะชวนเข้าเป็นสมาชิกในคณะราษฎรได้ทุกคนในทันทีทันใด ถ้าเพื่อนคนนั้นชอบพูดตลกเกินไปก็ย่อมเอาเรื่องที่จริงบ้างไม่จริงบ้างมาพูดเพียงแค่จะให้ผู้ฟังขบขันเป็นการตลกและอาจเอาเรื่องลับของคณะไปแย้มพรายเพื่อการตลก เพื่อนบางคนมีลักษณะดีหลายอย่าง แต่เวลากินเหล้าเข้าไปแล้วกุมสติไม่อยู่แล้วพูดเลอะเทอะก็อาจพลั้งพลาดเอาเรื่องของคณะไปพูดในเวลาเมา จึงมิได้ชวนเข้าร่วมในคณะราษฎรก่อนลงมือยึดอำนาจ แต่เมื่อยึดอำนาจได้ในวันที่ 24 มิถุนายนแล้วไม่มีความลับที่จะปิดบังจึงชวนให้ร่วมมือได้
ดี 2 บุคคลที่จะได้รับคำชักชวนต่อเมื่อได้ลงมือปฏิบัติในการยึดอำนาจแล้ว ซึ่งเขาย่อมมีบทบาทเป็นกำลังให้คณะราษฎรได้
ดี 3 บุคคลที่จะได้รับคำชักชวนในวันลงมือปฏิบัติการยึดอำนาจนั่นเอง แต่ภายหลังที่การยึดอำนาจได้มีทีท่าแสดงว่าจะเป็นผลสำเร็จมากกว่าความไม่สำเร็จ
“ที่ประชุมได้พิจารณาเผื่อไว้ว่า ถ้าการกระทำของคณะราษฎรเมื่อถูกปราบปรามหรือพ่ายแพ้ก็ให้มีเพื่อนหัวหน้าสายคนหนึ่งที่เรากันไว้มิให้แสดงออกนอกหน้าว่าเป็นสมาชิกคณะราษฎร โดยไม่ต้องมาประชุมคณะกรรมการหัวหน้าสายบ่อยครั้ง ไม่ว่าจะในฝรั่งเศสหรือเมื่อกลับสยามแล้ว โดยบำเพ็ญตนประดุจเป็นคนอยู่ในบ้านอย่างสงบเงียบ ผู้นี้มีหน้าที่ดำเนินกิจการของคณะราษฎรที่อาจถูกปราบปรามหรือแพ้นั้นต่อไปให้สำเร็จ”
“พร้อมทั้งให้มีหน้าที่ดูแลช่วยเหลือครอบครัวของเพื่อนที่ถูกติดคุกหรือถึงแก่ความตาย ที่ประชุมเห็นพ้องกันมอบหน้าที่นี้แนบ พหลโยธิน ซึ่งเป็นผู้มีทรัพย์สินมาก ได้รับมรดกจากบิดา”
ในที่สุดการเปลี่ยนแปลงการปกครองเกิดขึ้นโดยคณะบุคคล 3 สาย ประกอบด้วย สายทหารบก สายทหารเรือ และสายพลเรือน ทว่า ประชาธิปไตยไทยผ่านร้อนผ่านหนาว กำลังเข้าสู่ปีที่ 87
เกิดการปฏิวัติฉีกรัฐธรรมนูญ 13 ครั้ง ทำให้มีนายกฯที่มาจากการรัฐประหาร 11 คน 1.พระยาพหลพลพยุหเสนา 2.ควง อภัยวงศ์ 3.จอมพล ป. พิบูลสงคราม 4.พจน์ สารสิน 5.จอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ 6.จอมพลถนอม กิตติขจร 7.ธานินทร์ กรัยวิเชียร 8.พล.อ.เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ 9.อานันท์ ปันยารชุน 10.พล.อ.สุรยุทธ์ จุลานนท์ 11.พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา
มีผู้นำทหารที่เปิดให้มีการเลือกตั้งและตัวเองได้รับเลือกกลับมาเป็นนายกฯสมัยที่ 2 ถึง 4 คน คือ พระยาพหลพลพยุหเสนา ที่ยึดอำนาจจากพระยามโนปกรณ์นิติธาดา และเปิดให้มีการเลือกตั้งในปี 2476 จอมพล ป. พิบูลสงคราม ที่ยึดอำนาจตัวเองในปี 2494 เปิดการเลือกตั้งใหม่ปี 2495 และจอมพลถนอม กิตติขจร ที่เปิดการเลือกตั้งปี 2511 ได้กลับมาเป็นนายกฯอีกครั้ง รวมถึง พล.อ.ประยุทธ์และมีรัฐธรรมนูญมากถึง 20 ฉบับ ผ่านเหตุการณ์นองเลือดใหญ่อย่างน้อย 4 ครั้ง เหตุการณ์ 14 ตุลา 16 เหตุการณ์ 6 ตุลา 19 พฤษภาทมิฬ 35 และพฤษภาคมปี 2553
87 ปี ประชาธิปไตยไทย ยังคงไม่ตั้งมั่น…