ผลตรวจน้องใหม่ มมส พบติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ 33% มหาสารคามเร่งคุมร้านส้มตำ

มหาสารคามเตรียมออกมาตรการคุมร้านส้มตำและร้านอาหารที่ใช้ปลาร้า หลังผลตรวจสุขภาพนิสิตใหม่ มมส. ปีการศึกษา 2569 พบติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับกว่า 33% พร้อมเตรียมติดป้ายรับรอง “ร้านนี้ปลาร้าสุก” และเร่งให้ความรู้ผู้ประกอบการ ลดความเสี่ยงมะเร็งท่อน้ำดีในอนาคต

มติชน รายงานเมื่อวันที่ 6 กรกฎาคม ระบุว่า นายชุมพิชญ์ เดชะรัฐ ผู้ว่าราชการจังหวัดมหาสารคาม เป็นประธานการประชุมเพื่อหารือการจัดงาน “มหกรรมคนอีสานรุ่นใหม่ปลอดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี” โดยมี ดร.ดนัย หวังบุญชัย ผู้จัดการแผนงานสื่อศิลปวัฒนธรรมสร้างเสริมสุขภาพ สสส. และ รศ.ดร.นิตยา วรรณกิตร์ รองอธิการบดีฝ่ายพัฒนานิสิตและภาพลักษณ์องค์กร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม (มมส) พร้อมเจ้าหน้าที่จากสำนักงานสาธารณสุขจังหวัด (สสจ.) มหาสารคาม เข้าร่วม

นายสุขสรร ศิริสุริยะสุนทร หัวหน้ากลุ่มงานควบคุมโรคติดต่อ สสจ.มหาสารคาม ได้นำเสนอถึงสถานการณ์การแพร่ระบาดของ พยาธิใบไม้ตับในพื้นที่ จ.มหาสารคาม พบว่า จากการตรวจคัดกรองประชาชนในพื้นที่ไปจำนวน 20,000 คน พบว่ามีอัตราการติดเชื้ออยู่ที่ประมาณ 11% ในขณะที่มีการตรวจคัดกรองนักศึกษาน้องใหม่ที่เข้าเรียนในปีการศึกษา 2569 โดยมีการตรวจน้องใหม่ของมหาวิทยาลัยมหาสารคาม จำนวน 12,733 คน พบว่ามีคนติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับมากถึง 4,233 คน คิดเป็น 33% ในขณะที่มีการตรวจคัดกรองน้องใหม่ของมหาวิทยาลัยราชภัฏมหาสารคาม 1,922 คน พบติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ 380 ราย หรือคิดเป็น 19%

ทำให้นายชุมพิชญ์ ผู้ว่าฯมหาสารคาม สั่งการให้ สสจ.มหาสารคาม เร่งมีมาตรการในการจัดการแก้ไขปัญหา หลังจากพบว่า เด็กรุ่นใหม่มีพฤติกรรมชอบกินส้มตำ ซึ่งใส่ปลาร้า และอาจจะเป็นปลาร้าที่ไม่ผ่านการตรวจจากสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.) โดยอาจมีการปนเปื้อนปลาร้าดิบที่มีไข่พยาธิอยู่ในปลาร้าทำให้เกิดปัญหา และไข่พยาธิเข้าไปสู่ร่างกาย ทำให้ติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับ หากปล่อยต่อไปอีก 15-20 ปี คนกลุ่มนี้จะป่วยเป็นมะเร็งท่อน้ำดี และเกิดความเสียหายต่ออนาคตของชาติได้

นายชุมพิชญ์ กล่าวเพิ่มเติมว่า จะให้มีการเชิญชวนให้ผู้ประกอบการร้านส้มตำและร้านอาหารที่มีวัตถุดิบเป็นปลาร้ามาเข้าร่วมอบรมในโครงการ “มหกรรมคนอีสานรุ่นใหม่ปลอดพยาธิใบไม้ตับและมะเร็งท่อน้ำดี” ซึ่งจะจัดขึ้นในวันที่ 3 สิงหาคม ในมหาวิทยาลัยมหาสารคาม และจะเชิญชวนให้นิสิต มมส เข้าร่วมโครงการอบรมเพื่อจะได้รู้เท่าทันในเรื่องการกินอาหารที่ปลอดพยาธิ รวมถึงการปฏิบัติตัวในการป้องกันไม่ให้เกิดการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับจากปลาน้ำจืดที่มีเกล็ดในวงปลาตะเพียนด้วย

“เรื่องนี้เป็นเรื่องใหญ่ที่จะปล่อยเอาไว้ไม่ได้ เพราะจากตัวเลขของนิสิตที่มีการตรวจคัดกรองพบว่ามีการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับมากขนาดนี้ ซึ่งต้องหาต้นเหตุที่ทำให้ติดพยาธิ ก็คือมาจากอาหารที่กินเข้าไป หากพบว่าเกิดจากปลาร้าดิบก็จะต้องออกมาตรการควบคุมเรื่องการผลิตปลาร้าให้ถูกสุขอนามัย และปรุงสุกเพื่อที่จะปลอดพยาธิได้ และจะให้ สสจ.ออกไปตรวจสอบร้านอาหาร โดยเฉพาะร้านส้มตำ เพื่อให้ความรู้ และหากร้านไหนใช้ปลาร้าสุกก็จะได้ให้ขึ้นป้ายว่า ‘ร้านนี้ปลาร้าสุก’ ปลอดภัยเพื่อจะให้เป็นทางเลือกกับนิสิต นักศึกษา และประชาชนทั่วไปในการเลือกรับประทานอาหาร โดยเฉพาะร้านส้มตำที่ใส่ปลาร้าสุก” นายชุมพิชญ์กล่าว

ขณะที่ รศ.ดร.นิตยา กล่าวว่า รู้สึกตกใจกับข้อมูลที่ สสจ.ให้มา ถือเป็นตัวเลขที่สูงมากเพราะไม่คิดว่าน้องใหม่ที่เพิ่งเข้ามาเรียนในปีการศึกษา 2569 จะมีคนติดพยาธิใบไม้ตับสูงขนาดนี้ อยากจะให้มีการคัดกรองนิสิตทุกคนที่เรียนอยู่ในมหาวิทยาลัย พร้อมกับบุคลากรซึ่งมีกว่า 50,000 คน เนื่องจากทุกคนน่าจะเสี่ยงต่อการติดเชื้อพยาธิใบไม้ตับแทบทั้งหมด เนื่องจากส่วนใหญ่เป็นคนอีสาน มีพฤติกรรมการกินส้มตำที่ใส่ปลาร้าและไม่รู้ว่าปลาร้าที่ใส่นั้นเป็นปลาร้าที่ผ่านการต้มให้สุก หรือได้มาตรฐาน อย.หรือไม่

รวมถึงต้องหามาตรการเร่งด่วน ด้วยการเชิญชวนให้ผู้ประกอบการร้านอาหารในตลาดน้อยและโรงอาหารของมหาวิทยาลัยมาเข้าร่วมอบรมเพื่อจะได้รู้ว่าการทำอาหาร โดยเฉพาะปลาร้าดิบนั้นมีการเสี่ยงปนเปื้อนกับพยาธิใบไม้ ซึ่งจะทำให้นิสิตติดเชื้อ และอาจจะป่วยเป็นมะเร็งในอนาคต ซึ่งจะทำให้เสียชีวิตได้

รู้จัก “โรคพยาธิใบไม้ตับ”

กรมควบคุมโรค ให้ข้อมูลเกี่ยวกับโรคพยาธิใบไม้ตับ (Opisthorchiasis) ระบุว่า โรคดังกล่าว เกิดจากพยาธิใบไม้ตับ และเป็นสาเหตุหลักของโรคมะเร็งท่อน้ำดีในคนไทย โดยอาการที่เกิดขึ้น แบ่งได้ 3 ระยะ คือ

ระยะเริ่มแรก

ผู้ป่วยมักมีอาการแน่นท้อง ท้องอืด ท้องเฟ้อ และอาหารไม่ย่อย

นอกจากนี้ ยังอาจมีอาการปวดหลัง อ่อนเพลีย ผอมลง เบื่ออาหาร รวมถึงเจ็บในท้องบริเวณใต้ชายโครงหรือใต้ลิ้นปี่ และรู้สึกออกร้อนที่บริเวณหน้าท้อง ชายโครงขวาและหลัง

ระยะปานกลาง

อวัยวะภายในจะเริ่มได้รับผลกระทบ ทำให้ตับโตและถุงน้ำดีโต รวมถึงมีภาวะดีซ่าน ซึ่งสังเกตได้จากอาการตัวเหลืองและตาเหลือง

ระยะรุนแรง

ผู้ป่วยจะมีไข้ น้ำหนักลด ท้องมาน เท้าบวม ตับโตและกดเจ็บ ตัวและตาเหลืองชัดเจนขึ้น อุจจาระมีสีซีดหรือเทา และปัสสาวะมีสีเข้ม

ในระยะนี้ทางเดินท่อน้ำดีอาจโป่งพอง ทำให้เกิดมะเร็งท่อน้ำดี หรืออาจมีเชื้อโรคจากท่อน้ำดีเข้าสู่กระแสเลือด ซึ่งเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้เสียชีวิตได้

แนวปฏิบัติเพื่อการป้องกัน สามารถทำได้ 5 เรื่องหลัก คือ กินอาหารปรุงสุก ล้างมือให้สะอาด ขับถ่ายให้ถูกสุขลักษณะ ตรวจคัดกรองความเสี่ยง หากตรวจพบว่าติดโรคพยาธิให้กินยารักษา และที่สำคัญคือต้องเลิกกินปลาดิบ หรือปลาที่ปรุงแบบสุกๆ ดิบๆ