วัดใจ กกต.-ศาลรัฐธรรมนูญ เดินเกมเสี่ยง เผชิญหน้า ตุลาการภิวัฒน์

คอลัมน์ : Politics policy people forum

เป็นการเดิมพันครั้งใหญ่ของฝ่ายสีน้ำเงิน ที่เปิดเกมทะลวงเข้าไปที่ใจกลางอำนาจฝ่ายตุลาการ 

ผลที่ตามมาอาจส่งผลสะเทือนกลายเป็นนิติสงคราม บานปลายกว่าที่คาด และอาจกลายเป็น “จุดเปลี่ยน” คดีฮั้ว สว.ที่มีเครือข่ายสีน้ำเงิน-พรรคภูมิใจไทย เป็นตัวละครสำคัญในฐานะผู้ถูกกล่าวหา

จากผลพวงมติ 5 ต่อ 2 ของคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ให้ยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อขอให้วินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของ กกต. ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา 210 วรรคหนึ่ง (2) ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการจัดให้มีการเลือกสมาชิกวุฒิสภา (สว.)

ภายหลังศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งมีคำสั่งรับคำร้อง 3 คดี ที่อดีตผู้สมัคร สว.ในฐานะผู้ร้องขอให้ตรวจสอบคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้สมัครรับเลือก สว. 5 ราย ซึ่งผู้ร้องกล่าวหาว่าผู้สมัครกลุ่มนี้สมัครผิดกลุ่ม และเป็นคนของฝ่ายสีน้ำเงิน ซึ่งก่อนหน้านี้ กกต.ได้ยกคำร้องประเด็นดังกล่าว จึงขอให้ศาลทบทวนคำวินิจฉัยของ กกต.ด้วย

ศึก กกต. VS ศาลฎีกา 

เมื่อศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งมีคำสั่งรับคำร้อง ประธาน กกต.จึงนำร่างคำร้องขอมติที่ประชุม กกต.เพื่อส่งไปให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยอำนาจในการพิจารณาคดี สว.ของศาลฎีกาทันที

ประเด็นแรก ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า ในกรณีที่ผู้อํานวยการเลือกระดับอําเภอ ระดับจังหวัด และระดับประเทศ มีคําสั่งให้รับสมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครซึ่งมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้าม คําสั่งรับสมัครผู้สมัครและประกาศรายชื่อผู้สมัครซึ่งมีคุณสมบัติและไม่มีลักษณะต้องห้ามดังกล่าว “มีความเป็นที่สุด ไม่อาจถูกตรวจสอบได้อีก”

ประเด็นที่สอง ขอให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่า ในกรณีที่ กกต.ได้มีคําวินิจฉัยลบชื่อผู้สมัคร หรือไม่รับสมัครผู้ใด  ให้คําวินิจฉัยของ กกต. “เป็นที่สุด” ไม่อาจมีการตรวจสอบหรือทบทวนคําวินิจฉัยของคณะกรรมการการเลือกตั้งได้

หลังจาก กกต.มีมติให้ส่งเรื่องถึงศาลรัฐธรรมนูญเช่นนี้ กกต.ก็ทำเรื่องไปที่ศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้ง โดยขอเลื่อนการพิจารณา โดยให้รอศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย เมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน แต่กลับปรากฏว่า ศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้งได้ตีตกคำร้องของ กกต. ทันที 

“ศาลพิเคราะห์แล้วเห็นว่า ผู้ร้องมีเพียงมติให้ยื่นปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย โดยยังไม่ปรากฏมีการยื่นเรื่องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัย ในชั้นนี้จึงไม่มีเหตุให้เลื่อนคดี ตามที่ผู้ร้องอ้างคำร้องขอเลื่อนคดี”

นี่คือการเผชิญหน้ายกแรก ระหว่าง กกต. กับศาลฎีกา

5 กกต.เสียงข้างมากมีเสียว 

ยกต่อมา วันต่อมา 6 พฤศจิกายน “วิธูร คลองมีคุณ” ประธานศาลอุทธรณ์ ได้วินิจฉัยตอบคำขอของศาลจังหวัดนนทบุรี หลังมีผู้สมัคร สว. ร้องเอาผิดเลขาธิการ กกต. กับพวก โดยศาลชั้นต้นได้ถามถึงอำนาจในการพิจารณาคดี 

ประธานศาลอุทธรณ์จึงวินิจฉัย เปิดช่องให้ประชาชนยื่นฟ้อง กกต.ได้โดยตรง ต่อศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ โดยระบุทั้งเจตนารมณ์ของรัฐธรรมนูญ และข้อกฎหมายมาการันตี 

“รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540, 2550 และ 2560 มาตรา 3 วรรคหนึ่ง ความว่า “อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย พระมหากษัตริย์ผู้ทรงเป็นพระประมุขทรงใช้อำนาจนั้นทางรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และศาล ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ”

“ฉะนั้นหากมีบุคคลหรือกลุ่มบุคคลใดกระทำการทุจริตประพฤติมิชอบเพื่อให้การได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา มิได้เป็นไปโดยสุจริตและเที่ยงธรรม (หรือที่เรียกกันโดยทั่วไปว่าฮั้วหรือโกงการเลือกสมาชิกวุฒิสภา) อันเป็นความผิดต่อพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 32, 58, 69 ตามฟ้อง ย่อมเป็นการพรากอำนาจอธิปไตยไปจากปวงชนชาวไทย ประชาชนทุกคนย่อมเป็นผู้เสียหายและมีอำนาจฟ้องบุคคลหรือกลุ่มบุคคลนั้นต่อศาลชั้นต้นที่มีเขตอำนาจได้โดยตรงตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 2 (4) และ 28 (2)” 

นอกจากนี้ คำวินิจฉัยของประธานศาลอุทธรณ์ยังระบุว่า พระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการได้มาซึ่งสมาชิกวุฒิสภา พ.ศ. 2561 มาตรา 32, 58, 69, 88 ซึ่งพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยคณะกรรมการการเลือกตั้ง พ.ศ. 2560 มาตรา 35 กำหนดว่า การปฏิบัติหน้าที่ของจำเลยทั้งแปด (เลขาธิการ กกต. และเจ้าหน้าที่ กกต.) ให้ถือว่าเป็นเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา และ “เจ้าพนักงานของรัฐ” ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 มาตรา 4 

“ดังนั้น คดีนี้จึงเป็นคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ อยู่ในเขตอำนาจของศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 มาตรา 3 วรรคหนึ่ง (1)”

การกลับคำวินิจฉัยดังกล่าวของประธานศาลอุทธรณ์คนปัจจุบัน ย่อมทำให้ กกต.โดยเฉพาะ 5 คน ที่มีมติเสียงข้างมาก 5 ต่อ 2 เสียง ในหลายกรณีจนถูกตั้งข้อสงสัยจากหลายฝ่ายว่าตัดสินเอื้อสีน้ำเงิน ย่อมต้องเสียวสันหลังแน่นอน เพราะหากมีการชงคดีฮั้ว สว.เข้าสู่ศาลอาญาคดีทุจริตฯ

เกมวัดใจ 9 ตุลาการ

นอกจากนี้ ยังต้องวัดใจ 9 ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ ว่าจะรับคำร้องของ กกต.ไว้พิจารณาหรือไม่ ซึ่งยังมีข้อถกเถียงถึงอำนาจในการรับไว้พิจารณา ตามรัฐธรรมนูญ มาตรา  210 (2) ระบุว่า ศาลรัฐธรรมนูญมีหน้าที่และอำนาจพิจารณาวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับหน้าที่และอำนาจของสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา รัฐสภา คณะรัฐมนตรี หรือองค์กรอิสระ ซึ่งในกรณีนี้ไม่มีช่องให้ศาลรัฐธรรมนูญตีความอำนาจของศาลฎีกา หรือศาลยุติธรรม 

แต่จุดที่น่าห่วงสำหรับศาลรัฐธรรมนูญ คือ ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการป้องกันและปราบปรามการทุจริต พ.ศ. 2561 มาตรา 4 ได้ระบุ “ตุลาการศาลรัฐธรรมนูญ” เป็น “เจ้าพนักงานของรัฐ” เช่น เดียวกับ กกต. และองค์กรอิสระอื่น ๆ 

ดังนั้น การที่ กกต.จะส่งคำร้องให้ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยอำนาจของศาลฎีกาแผนกคดีเลือกตั้ง ย่อมทำให้ศาลรัฐธรรมนูญอาจปะทะกับศาลฎีกา ยังทำให้ศาลรัฐธรรมนูญตกอยู่ในความเสี่ยง

นาทีนี้จึงวัดใจทั้ง กกต. และศาลรัฐธรรมนูญ