รวมพลังองค์กร พอเพียง ยั่งยืน เพื่อโลก

“ประชากรโลกนับวันยิ่งเพิ่มมากขึ้น ขณะที่พื้นที่โลกมีเท่าเดิม จึงเป็นสาเหตุทำให้เกิดการแข่งขันแย่งชิงทรัพยากรกันจนถูกทำลายเสื่อมสภาพ น้ำที่เคยใสสะอาดกลับเน่าเสีย ผืนป่ามีจำนวนลดลงภาคธุรกิจอุตสาหกรรมที่ต้องอาศัยดิน น้ำ ลม ไฟ ต้องดำเนินกิจการในรูปแบบ survival economy ทำให้ผมเข้าใจแล้วว่าทำไม ในหลวงรัชกาลที่ 9 จึงคิดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงขึ้นมา และปฏิบัติผ่านโครงการต่าง ๆ เพราะทรงห่วงคนไทย และเตือนให้รู้จักดูแลรักษาทรัพยากรที่มีเพื่อปรับใช้อย่างเหมาะสม อันจะนำมาสู่ความยั่งยืนทุกมิติ”

คำกล่าวเบื้องต้น คือ คำพูดสำคัญของ “ดร.สุเมธ ตันติเวชกุล” เลขาธิการมูลนิธิชัยพัฒนา ในฐานะผู้ทำงานใกล้ชิดในหลวงรัชกาลที่ 9 เมื่อครั้งกล่าวในงาน Thailand Sustainability Expo 2020 มหกรรมรวมพลังองค์กร และนักพัฒนาเพื่อความยั่งยืนของไทย ที่จัดขึ้นเมื่อไม่นานที่ผ่านมา ภายใต้แนวคิด “พอเพียงยั่งยืน เพื่อโลก”

“ดร.สุเมธ” กล่าวต่อว่า ปัจจุบันประชากรไทยมีประมาณ 70 ล้านคน ขณะที่ประชากรโลกมี 7.4 พันล้านคนองค์การสหประชาชาติประกาศว่าในอีก 30 ปีข้างหน้า จะก้าวกระโดดเพิ่มเป็น 9 พันล้านคน และอีก 50 ปีข้างหน้าจะเป็นหมื่นล้านคน ดังนั้นต่อไปจะเกิดการแย่งทรัพยากรกันทุกภาคส่วน หากย้อนไปสมัยก่อนเราคนทำธุรกิจไม่ได้นึกถึงความยั่งยืนเลยแต่ยึดความเติบโตและร่ำรวยเป็นหลัก

“จนกระทั่งคำว่า sustainabilitydevelopment หรือการพัฒนาอย่างยั่งยืน เกิดขึ้นมา องค์กรหลายแห่งจึงเริ่มนำไปใช้ ซึ่งคำคำนี้ออกมาพร้อมกับเป้าหมายพัฒนายั่งยืน 17 ข้อขององค์การสหประชาชาติ น่าแปลกที่ทุกข้อล้วนสอดคล้องกับหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงของในหลวงรัชกาลที่ 9 ทั้งสิ้น ที่ครอบคลุมคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของคน สังคม สิ่งแวดล้อม ตอนนี้ผมเริ่มเข้าใจคำว่า เราจะครองแผ่นดินโดยธรรมที่พระองค์เคยตรัสเอาไว้แล้วว่า เป็นวาทกรรมที่หมายถึงการอยู่กับทรัพยากรอย่างมีความรับผิดชอบ”

“โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในฐานะประมุขของประเทศจะต้องรักษาแผ่นดินของประเทศเอาไว้ให้ได้ ฉะนั้น จึงเป็นเหตุผลที่พระองค์ทรงคิดหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงขึ้นมา ให้ทุกภาคส่วนนำไปปรับใช้ในบริบทของตนเอง จนนำมาซึ่งความยั่งยืน สำหรับผม ความยั่งยืนหมายถึงการทำอย่างไรให้เราอยู่ในยุคของเราอย่างมีความสุขสบายตามอัตภาพ และทำอย่างไรให้ลูกหลานของเราสามารถอยู่ต่อได้สบาย และต่อไปได้อย่างไม่รู้จบนี่เรียกว่าความยั่งยืน”

“พระองค์เคยรับสั่งด้วยว่า ไม่ว่าจะทำอะไรขอให้ใช้หลักเศรษฐกิจพอเพียงได้หรือไม่ เช่น จะลงทุนอุตสาหกรรมใหญ่ให้คิดขั้นตอน 3 ประการ คือ 1.เริ่มจากพอประมาณ ทำอะไรให้ประมาณตน อย่าเกินตัว ดูตนเองก่อนว่าทุนของตนเองมีอะไร เพราะเกินเมื่อไหร่จะแบกรับไม่ได้ 2.ให้ใช้เหตุผลเป็นเครื่องนำทาง ถ้าไม่มีเหตุผลจะขาดสติปัญญา เกิดเป็นกิเลสตัณหา ที่สำคัญ อย่าประมาท ให้สร้างภูมิคุ้มกันตลอดเวลาด้วย และ 3.ต้องนำไปบริหารได้ทุกภาคส่วน และอย่าโกงขอให้ซื่อสัตย์สุจริต”

อันสอดคล้องกับแนวทางยั่งยืนของ 3 องค์กรเอกชนยักษ์ใหญ่ที่นำหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง และเป้าหมายการพัฒนายั่งยืน 17 ข้อ มาเป็นแนวทางกำหนดเป้าหมายในการดำเนินธุรกิจ เพื่อรับมือกับการเปลี่ยนแปลงทางด้านสิ่งแวดล้อม เศรษฐกิจ และสังคม ที่กำลังเผชิญอยู่

นอกจากนี้ทั้ง 3 องค์กรยังนำเสนอมุมมองในประเด็นที่แตกต่างกัน อย่างไทยเบฟฯมองว่าทุกภาคส่วนจะต้องร่วมมือกันเพื่อให้เกิดความยั่งยืนในการดำเนินธุรกิจ

“ฐาปน สิริวัฒนภักดี” กรรมการผู้อำนวยการใหญ่ บริษัท ไทยเบฟเวอเรจ จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า องค์กรเอกชนหลายแห่งดำเนินการเรื่องความยั่งยืนมานานพอสมควรแล้ว เพราะทุกคนเข้าใจว่าเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องทำ แม้จะเป็นการลงทุนระยะยาวที่ไม่สามารถรับผลตอบแทนอย่างทันที แต่ต้องทำต่อเนื่องเพื่อให้เกิดผลสำเร็จ แต่เดิมภาคเอกชนต่างคนต่างทำในด้านใดด้านหนึ่ง

เช่น บางรายทำเรื่องสิ่งแวดล้อม ขยะ ชุมชน การศึกษาแต่เป็นการทำด้วยตัวคนเดียว ดังนั้น ตอนนี้มองว่าเรามีโอกาสคุยกันมากขึ้น และสามารถทำความเข้าใจได้ว่า ผู้บริหารหลายองค์กรที่รวมกันอยู่ใน Thailand supply chain network กำลังสนใจทำเรื่องอะไรอยู่ แล้วก็เอาประเด็นต่าง ๆ มาเป็น key agenda เพื่อเริ่มเดินไปข้างหน้าด้วยกัน

“บางทีเรามองว่าธุรกิจคือการแข่งขัน แต่อยากจะให้มองในมุมสร้างสรรค์ ที่ไม่ใช่แข่งขันกันแล้วก็ไปแก่งแย่งลูกค้า อย่างไทยเบฟฯทำธุรกิจเครื่องดื่ม เราไม่ได้มีความสามารถหรือชำนาญการในการผลิตทุกอย่าง เรามีซัพพลายเออร์หลากหลายที่เกี่ยวข้องกับเครื่องจักร และแพ็กเกจ รวมถึงเรามีการนำเรื่องเศรษฐกิจพอเพียงไปใช้ในการทำงานร่วมกับชุมชน เรื่องเกษตรแปรรูป และท่องเที่ยวก็ถือเป็นจุดเด่นที่ได้ทำงานใกล้ชิดกับชุมชน ฉะนั้น เราจะนำจุดเด่นแต่ละองค์กรมารวมพลังกันอย่างไรที่จะทำให้ธุรกิจเติบโต และเดินหน้าไปด้วยกัน”

ขณะที่ “ดร.คงกะพัน อินทรแจ้ง” ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท พีทีทีโกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือจีซี กล่าวถึงความยั่งยืนองค์กรว่า เราให้ความสำคัญกับการลดผลกระทบทางด้านสิ่งแวดล้อม โดยมีความเชื่อเป็นจุดเริ่มต้น ทั้งองค์กร ผู้บริหารทีมงาน ต้องมีความเชื่อว่า ความยั่งยืน หรือ sustainability เป็นเรื่องสำคัญ และทำให้เป็นส่วนหนึ่งของธุรกิจ ไม่ใช่แค่ CSR ซึ่งจีซีทำมานานประมาณ10 กว่าปีแล้ว

“โดยสร้างเป็นวัฒนธรรมองค์กรในเรื่องการเห็นประโยชน์ส่วนรวมมากกว่าส่วนตน และสร้างความสมดุลระหว่างเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อม ทั้งนั้นการสร้างความยั่งยืนส่งผลให้จีซีสามารถลดต้นทุนและสร้างโอกาสให้ธุรกิจ เช่น การลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก ซึ่งสุดท้ายช่วยเราลดค่าใช้จ่าย และการปล่อยของเสีย กระบวนการผลิตมีประสิทธิภาพมากขึ้น รวมถึงสร้างโอกาสให้จีซีสามารถเปิดตลาดใหม่สำหรับลูกค้า และนักลงทุนที่สนใจในเรื่องนี้”

“ทุกวันนี้เรามองเห็นเทรนด์ว่า เวลาลูกค้ามาซื้อสินค้าจะมีคนถามว่า บริษัทนี้ให้ความสำคัญกับ sustainability มากน้อยแค่ไหน ตอนนี้ในแวดวงซัพพลายเชน โดยเฉพาะบริษัทข้ามชาติจะให้ความสนใจในเรื่องนี้มาก ยิ่งพวกเราเป็นบริษัทในตลาดหลักทรัพย์ฯด้วย นักลงทุนที่จะมาลงทุนจะมองว่าบริษัทให้ความสำคัญ หรือได้มาตรฐานด้านความยั่งยืนมากแค่ไหน

อย่างไรก็ตาม 10 ปีก่อน ความยั่งยืนอาจเป็นทางเลือก แต่ตอนนี้เป็นสิ่งที่ต้องทำ ต้องมองว่าเป็นส่วนหนึ่งในความสามารถทางการแข่งขัน แต่การทำเรื่องเหล่านี้เป็นเส้นทางยาวไกลไม่มีที่สิ้นสุด ผมจึงเชื่อว่ายิ่งทำมากยิ่งได้ประโยชน์ที่ดีกับองค์กร และจะเกิดผลดีต่อคนรุ่นใหม่ในอนาคต”

สำหรับ “ธีรพงศ์ จันศิริ” ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท ไทยยูเนี่ยน กรุ๊ปจำกัด (มหาชน) ให้มุมมองว่า บริษัทไทยในตลาดโลกมีศักยภาพค่อนข้างมาก เพราะมีแนวทางพัฒนายั่งยืนเข้มแข็ง พร้อมกับดำเนินธุรกิจแบบพอเพียง และให้ความสำคัญกับการทำธุรกิจอย่างมีความรับผิดชอบ

สำหรับไทยยูเนี่ยนมองว่า ในช่วงเวลา 5-6 ปีผ่านมา สภาวะแวดล้อม โดยเฉพาะผู้บริโภคมีการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมค่อนข้างมาก และปัจจุบันพวกเขาไม่สนใจเฉพาะเรื่องคุณภาพ ราคา แต่สนใจถึงแหล่งที่มาของสินค้า กระบวนการผลิตของสินค้ามาด้วยความถูกต้องหรือไม่ ผู้ผลิตดูแลรักษาพนักงานอย่างถูกต้องหรือไม่เช่นกันฉะนั้น สิ่งเหล่านี้เป็นสิ่งที่ผู้ประกอบการไม่สามารถจะหลีกเลี่ยงได้อีกแล้ว

“ในส่วนของไทยยูเนี่ยน อยู่ในธุรกิจอาหารทะเลมากว่า 43 ปี ก่อนหน้านั้นยังไม่รู้จักคำว่า sustainability รู้แต่เพียงว่าการทำธุรกิจจะต้องมีความซื่อสัตย์ มีจริยธรรม จะต้องดูแลพนักงานของเราให้ดี รวมถึงผู้บริโภคให้ดี แต่พอปี 2014 ประเทศไทยถูกกล่าวหาจากทั่วโลกว่าเป็นประเทศที่ใช้แรงงานผิดกฎหมายเป็นประเทศที่ทำเรื่องของ humantrafficking เรื่องการใช้แรงงานเด็ก

รวมถึงประมงผิดกฎหมาย สหรัฐอเมริกาได้ลดอันดับประเทศไทยจากระดับ tier 2 watch list ลงไปที่ระดับ tier 3 เรื่องของ human trafficking ในระดับ tier 3 ประเทศที่เคยอยู่ก่อน คือ เกาหลีเหนือ, คิวบา, อิหร่าน ไม่น่าเชื่อว่าที่ผ่านมาไทยจะถูกลดอันดับไปอยู่ระดับนั้นด้วย ในช่วงเวลาเดียวกัน ยุโรปก็ออกใบเหลือง (yellow card) ให้กับประเทศไทย เรื่องของการทำประมงที่ผิดกฎหมาย”

“ถือเป็นครั้งแรกที่เราเรียนรู้ว่า แม้ภายในองค์กรจะทำถูกต้องแล้ว แต่ยังไม่เพียงพอ ผู้ประกอบการจะต้องทำให้เกิดความมั่นใจว่า ทั้งกระบวนการซัพพลายเชนทำถูกต้องทุกเรื่อง หมายความว่าเราไม่ได้เป็นเจ้าของเรือจับปลา แต่เราก็ต้องไปดูแลเรือจับปลาว่าเขาทำถูกต้องหรือไม่ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการปฏิบัติต่อลูกเรือ การจับในพื้นที่ที่ได้รับอนุญาต

รวมถึงการใช้อุปกรณ์ที่ถูกต้องด้วย ในเรื่องที่กล่าวมานี้ ทำให้เราได้ทำงานร่วมกับรัฐบาล จนทำให้ต่อจากนั้นอีก 3 ปี ประเทศไทยสามารถหลุดจาก tier 3 ขึ้นมา tier 2 ขณะที่ยุโรปก็เปลี่ยนสถานะเราจาก yellow card เป็น green card”

“นอกจากนี้ ไทยยูเนี่ยนมีการช่วยชุมชนประมง ประเทศไทยส่วนใหญ่เป็นประมงพื้นบ้าน ผู้ประกอบการยังมีความรู้ไม่เพียงพอ ส่วนที่เราเข้าไปช่วยคือทำเรือต้นแบบที่ถูกต้อง นอกจากนั้นจะทำอย่างไรให้คนเชื่อว่า เราทำการประมงถูกกฎหมาย และดูแลพนักงาน โดยเฉพาะสิทธิเสรีภาพเขาได้อย่างครบถ้วน สิ่งที่เราทำคือนำเทคโนโลยีเข้ามา

เช่น จีพีเอสติดบนเรือเพื่อให้รู้ว่าเรืออยู่ที่ไหน เพราะส่วนใหญ่เรือจะมีใบอนุญาตให้จับในพื้นที่ที่จับได้ แต่บ่อยครั้งที่ทำผิดกฎหมายเพราะออกนอกพื้นที่ เราจึงนำเทคโนโลยีมาทำงานควบคู่กับจีพีเอส จนทำให้เกิดอินเทอร์เน็ตภายในเรือ แม้พวกเขาจะออกไปไกลก็สามารถติดต่อกลับได้ตลอด เพราะเราทำให้พวกเขาเกิดความมั่นใจว่าทุกชีวิตที่ออกไปทำงานจะได้รับความปลอดภัยเมื่อกลับสู่พื้นดิน”

อันเป็นสิ่งที่ทุกคนเรียนรู้จากคำว่า พอเพียง ยั่งยืน เพื่อโลก ทั้งสิ้น