ความเป็นไปได้ของ “เปโตรหยวน” ที่จะมากำหนด “ราคาน้ำมัน”
คอลัมน์ : ชีพจรเศรษฐกิจโลก ผู้เขียน : นงนุช สิงหเดชะ
ความเปลี่ยนแปลงในตะวันออกกลางที่เกิดขึ้นภายหลังจากซาอุดีอาระเบียพี่ใหญ่ของกลุ่มโอเปก พันธมิตรเก่าแก่ของสหรัฐอเมริกาหันไปสร้างสัมพันธ์ใกล้ชิดกับจีนมากขึ้น เพราะเกิดความบาดหมางกับสหรัฐอเมริกา
นอกจากจะช่วยขับเน้นกระแสที่ว่า “เงินหยวน” มีแนวโน้มจะผงาดขึ้นเป็นสกุลเงินหลักของโลกแทนดอลลาร์สหรัฐแล้ว ก็ยังเกิดการคาดหมายอื้ออึงว่าถึงยุคของ “เปโตรหยวน” และอวสานของ “เปโตรดอลลาร์” (petrodollar) อันหมายถึงการกำหนดราคาน้ำมันด้วยเงินหยวน แทนการกำหนดด้วยดอลลาร์ที่ดำเนินมาตั้งแต่ปี 1973
ความพยายามของจีนที่จะผลักดันให้เงินหยวนขึ้นมามีบทบาทสำคัญในระดับโลกเกิดขึ้นนานแล้ว รวมทั้งเรื่องเปโตรหยวน อย่างไรก็ตาม การที่ประธานาธิบดี สี จิ้นผิง ไปเยือนซาอุฯ เมื่อเดือนธันวาคมปีที่แล้ว และได้รับการต้อนรับอย่างอลังการ ทำให้เรื่องเปโตรหยวนโดดเด่นขึ้นมาอีกครั้ง เมื่อผู้นำจีนเรียกร้องให้ชาติตะวันออกกลางยอมรับการชำระค่าน้ำมันด้วยเงินหยวน
ปฏิกิริยาตอบสนองของซาอุฯ ในที่สาธารณะก็คือ ยินดีเปิดกว้างให้กับเงินสกุลอื่น โดย “โมฮัมเหม็ด อัล-เจดาน” รัฐมนตรีคลังของซาอุฯ บอกว่า เปิดกว้างต่อการดีเบตในเรื่องนี้ ไม่ว่าจะชำระด้วยดอลลาร์ ยูโร หรืออื่น ๆ แต่ทานี อัล เซยูดี รัฐมนตรีการค้าของสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ (ยูเออี) กลับพูดชัดว่า ยูเออีพร้อมจะหารือถึงการชำระทางการค้าด้วยเงินสกุลอื่นนอกเหนือ จากดอลลาร์ แต่จะต้องเป็นข้อตกลงการค้าอื่น ๆ ที่ “ไม่ใช่น้ำมัน” เท่านั้น
บลูมเบิร์กชี้ว่า แม้ภายนอกชาติอาหรับเหล่านี้จะดูเหมือนเปิดกว้างให้กับเปโตรหยวน แต่หลังฉากลึก ๆ แล้ว ไม่ว่าจะเป็นซาอุฯ ยูเออี คูเวต กาตาร์ ความเห็นที่เป็นเอกฉันท์ก็คือ “เปโตรดอลลาร์” จะยังคงอยู่ต่อไป และไม่มีความสนใจจะขายด้วยเงินหยวน
สาเหตุสำคัญที่สุดที่ทำให้ชาติอาหรับผู้ส่งออกน้ำมันเหล่านี้ไม่อยากเปลี่ยนไปเป็นเปโตรหยวนก็คือ “ความน่าเชื่อถือ” ของเงินหยวนเมื่อเทียบกับดอลลาร์ โดยดอลลาร์นั้นมีความเสรีและสภาพคล่องสูง สามารถเปลี่ยนไปเป็นเงินสกุลอื่นได้ทุกเมื่ออย่างไม่มีข้อจำกัด ด้วยอัตราแลกเปลี่ยนใด ๆ ก็ตาม ณ เวลาที่ต้องการ เคลื่อนย้ายเข้า-ออกได้อย่างเสรีและสะดวก แต่เงินหยวนนั้นตรงกันข้าม
กล่าวคือจำกัดการเปลี่ยนไปเป็นเงินสกุลอื่น จะเปลี่ยนไปเป็นเงินสกุลอื่นได้เต็มที่เฉพาะจุดประสงค์บางอย่างที่จีนอนุญาตเท่านั้น อีกทั้งยังควบคุมอัตราแลกเปลี่ยนอีกด้วย
ปัจจัยสำคัญที่จะดึงดูดนักลงทุน หรือใครก็ตามให้อยากถือครองเงินสกุลใดสกุลหนึ่ง คือความโปร่งใสของรัฐบาล สร้างความลื่นไหลให้กับการใช้เงิน และเข้าถึงเงินนั้น ๆ ได้สะดวก ปล่อยให้พลังตลาดเป็นผู้ขับเคลื่อน แต่ของจีนนั้น รัฐบาลเป็นผู้ควบคุมกลไกเบื้องหลังเกือบทุกอย่าง จึงทำให้นักลงทุนมองว่ามีความเสี่ยง ไม่น่าไว้ใจ
ถึงแม้จีนจะเป็นลูกค้าน้ำมันรายใหญ่ที่สุดของซาอุฯ คือประมาณ 26% ของน้ำมันที่ซาอุฯส่งออกทั้งหมด แต่ถ้าหากรวมลูกค้าที่เป็นขั้วพันธมิตรของอเมริกาเข้าด้วยกัน ทั้งญี่ปุ่น เกาหลีใต้ มีสัดส่วน 28% ซึ่งมากกว่าจีน ยิ่งหากรวมไต้หวันเข้าด้วยแล้วก็คิดเป็น 1 ใน 3 ของน้ำมันที่ซาอุฯส่งขายทั้งหมด ดังนั้น หากซาอุฯเปิดไฟเขียวให้เปโตรหยวน แล้วจะกล้าปฏิเสธเปโตรเยน หรือเปโตรวอนได้อย่างไร
ขณะเดียวกัน ชาติผู้ส่งออกน้ำมันเหล่านี้กำลังจับตามองจีนอย่างใกล้ชิดในความพยายามที่จะเข้ามามีอิทธิพลควบคุมบงการราคาสินค้าโภคภัณฑ์ในท้องถิ่น เช่น สินแร่ ฝ้าย ถ่านหิน ธัญพืช สิ่งที่พวกเขาถามตัวเองคือ กลุ่มโอเปกที่ยิ่งใหญ่ที่ใช้เวลาสร้างถึง 60 ปี ทำไมจะต้องยอมมอบอำนาจการกำหนดราคาให้กับจีน
นอกจากข้อจำกัดดังกล่าวของเงินหยวนแล้ว อีกปัจจัยที่ทำให้ชาติอาหรับเหล่านี้ต้องยึดมั่นในดอลลาร์ต่อไป ก็คือส่วนใหญ่แล้วพวกเขาผูกติดค่าเงินไว้กับดอลลาร์ และเงินทุนสำรองระหว่างประเทศก็เป็นดอลลาร์
มีผู้สังเกตการณ์บางคนกล่าวเอาไว้อย่างน่าสนใจว่า เรื่องโลกจะหันหลังให้เปโตรดอลลาร์หรือไม่นั้น อาจไม่สำคัญเท่ากับว่า โลกอาจหันหลังให้กับน้ำมัน ก่อนที่น้ำมันจะหันหลังให้ดอลลาร์เสียอีก เพราะว่าแนวโน้มของอนาคตคือการหันไปใช้พลังงานสะอาดแทนน้ำมัน