ญี่ปุ่นยื่นประท้วงและเรียกร้องให้จีนยกเลิกมาตรการห้ามส่งออกสินค้าสองวัตถุประสงค์ ที่สามารถนำไปใช้ในทางการทหารได้ไปยังญี่ปุ่น นักวิเคราะห์มองอาจกระทบแรร์เอิร์ทเป็นหลัก หากนาน 3 เดือน ความเสียหายทางเศรษฐกิจของญี่ปุ่นจะอยู่ที่ราว 1.31 แสนล้านบาท ยกระดับความขัดแย้งกรณีไต้หวัน
บลูมเบิร์ก (Bloomberg) รายงานว่า ญี่ปุ่นคัดค้านการประกาศของจีน เรื่องการควบคุมการส่งออกสินค้าที่อาจใช้ทางการทหารไปยังญี่ปุ่น โดยอาจส่งผลกระทบต่อสินค้ามากกว่า 40% ตามการประเมินครั้งที่ 1 นับเป็นการยกระดับความตึงเครียดทางการทูตครั้งล่าสุดระหว่างสองชาติเอเชีย ในข้อพิพาทวาทะเกี่ยวกับไต้หวัน
วันนี้ (7 มกราคม 2026) นายมาซาอากิ คานาอิ ผู้อำนวยการสำนักกิจการเอเชียและโอเชียเนีย ภายใต้กระทรวงการต่างประเทศญี่ปุ่น (Asian and Oceanian Affairs Bureau at Japan’s Foreign Ministry) ยื่นประท้วงและเรียกร้องให้จีนยกเลิก “มาตรการห้ามส่งออกสินค้าสองวัตถุประสงค์ (dual-use items) ที่สามารถนำไปใช้ในทางการทหารได้ไปยังญี่ปุ่น” ไปยังนายชื่อ หยง รองหัวหน้าคณะผู้แทนการค้าจีน (Chinese Deputy Chief of Mission) ไม่กี่ชั่วโมงหลังจากที่กระทรวงพาณิชย์จีนประกาศมาตรการเมื่อวันที่ 6 มกราคม 2026 ตามเวลาท้องถิ่น โดยมีผลบังคับใช้ทันที
ตามมาตรการสินค้าสองวัตถุประสงค์ ได้แก่ สินค้าซอฟต์แวร์หรือเทคโนโลยีที่มีการใช้งานทั้งในทางพลเรือนและทางทหาร รวมถึงแร่หายากบางชนิดที่จำเป็นต่อการผลิตโดรนและชิป
นายมินารุ คิฮาระ หัวหน้าเลขาธิการคณะรัฐมนตรีของญี่ปุ่นกล่าวกับผู้สื่อข่าวว่า มาตรการเหล่านี้มุ่งเป้าไปที่ญี่ปุ่นเพียงประเทศเดียว และเบี่ยงเบนไปจากแนวปฏิบัติสากลอย่างมาก เป็นสิ่งที่ยอมรับไม่ได้โดยสิ้นเชิง โดยญี่ปุ่นตั้งใจที่จะตรวจสอบและวิเคราะห์รายละเอียดอย่างรอบคอบ และพิจารณามาตรการตอบโต้ที่จำเป็น
แม้รายละเอียดต่าง ๆ ในมาตรการจะยังไม่ชัดเจน แต่การดำเนินการดังกล่าวอาจส่งผลกระทบอย่างมากต่อการนำเข้าจากจีน ซึ่งเป็นคู่ค้าที่ใหญ่ที่สุดของญี่ปุ่น โดยเมื่อถูกถามว่า มาตรการนี้จะส่งผลกระทบต่อการค้าแร่หายาก (แรร์เอิร์ท) ของญี่ปุ่นกับจีนหรือไม่ นายคิฮาระกล่าวว่ารัฐบาลยังอยู่ระหว่างการประเมินในรายละเอียด
ขณะที่หนังสือพิมพ์ไชน่าเดลี่ (China Daily) ของรัฐบาลจีนรายงานว่า จีนกำลังพิจารณาที่จะเข้มงวดการตรวจสอบใบอนุญาตส่งออกสำหรับสินค้าที่เกี่ยวข้องกับแรร์เอิร์ทระดับกลาง และแรร์เอิร์ทหนักบางรายการ ซึ่งนอกจากจะเป็นวัตถุดิบสำคัญสำหรับแบตเตอรี่และอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เชิงพาณิชย์แล้ว ยังถูกนำไปใช้อย่างกว้างขวางในอุปกรณ์ทางทหาร รวมถึงแม่เหล็กแรงสูงที่ใช้ในระบบนำทางขีปนาวุธและเครื่องยนต์เครื่องบินรบ
ประเมินสูญ 1.31 แสนล้าน
นายทาคาฮิเดะ คิอุจิ นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสจากสถาบันวิจัยโนมูระประมาณว่า ในปี 2024 สินค้าสองวัตถุประสงค์ที่ญี่ปุ่นนำเข้าจากจีนมีมูลค่ารวม 10.7 ล้านล้านเยน (ราว 2.13 ล้านล้านบาท) หรือคิดเป็นประมาณ 42% ของมูลค่าการนำเข้าสินค้าทั้งหมดของญี่ปุ่นจากจีน
ขณะที่ข้อมูลขององค์การเพื่อความมั่นคงด้านโลหะและพลังงานของญี่ปุ่น (Japan Organization for Metals and Energy Security) ระบุว่า ในปี 2024 ญี่ปุ่นพึ่งพาจีนในการนำเข้าแรร์เอิร์ทประมาณ 70%
นายคิอุจิระบุว่า หากมาตรการควบคุมใหม่นี้มีผลบังคับใช้กับแรร์เอิร์ท ญี่ปุ่นจะได้รับผลกระทบอย่างมาก โดยหากข้อจำกัดดังกล่าวมีระยะเวลานาน 3 เดือน ความเสียหายทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นจะมีมูลค่าประมาณ 6.60 แสนล้านเยน (ราว 1.31 แสนล้านบาท) ทำให้ผลผลิตทางเศรษฐกิจญี่ปุ่นลดลง 0.11%
อีกทั้งความเคลื่อนไหวล่าสุดนี้อาจขยายวงกว้างออกไปไกลกว่าแค่เรื่องแรร์เอิร์ท โดยรายชื่อสินค้าควบคุมการส่งออกสองวัตถุประสงค์ของจีนมีมากกว่า 800 รายการ ตั้งแต่สารเคมี อุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ และเซ็นเซอร์ ไปจนถึงอุปกรณ์และเทคโนโลยีที่ใช้ในอุตสาหกรรมการขนส่งทางเรือและอวกาศ
การกระทำที่คลุมเครือของจีนอาจเป็นไปโดยเจตนา โดยเจมส์ เบรดี้ และกาเบรียล ไวลด์อว์ นักวิเคราะห์จาก Teneo ซึ่งเป็นบริษัทที่ปรึกษาระดับโลกระบุว่า ประกาศดังกล่าวสร้างความกังวลในญี่ปุ่น เกี่ยวกับความพร้อมของวัตถุดิบอุตสาหกรรมที่สำคัญจากจีนอย่างต่อเนื่อง และเป็นการสร้างแรงกดดันโดยตรงต่อซานาเอะ ทาคาอิจิ นายกรัฐมนตรีญี่ปุ่นให้ยอมอ่อนข้อ
นับตั้งแต่ข้อพิพาทเริ่มต้นขึ้นเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2025 ซึ่งทาคาอิจิแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับความเป็นไปได้ที่กองทัพญี่ปุ่นจะเข้ามาเกี่ยวข้อง หากจีนรุกรานไต้หวัน จีนทำการจำกัดการท่องเที่ยวญี่ปุ่น ห้ามการนำเข้าอาหารทะเลจากญี่ปุ่น ประท้วงในสหประชาชาติ และเพิ่มการซ้อมรบทางทหาร รวมถึงมาตรการอื่น ๆ อีกมากมาย เช่นเดียวกับมาตรการล่าสุดนี้ ซึ่งโฆษกกระทรวงพาณิชย์จีนกล่าวว่า เมื่อเร็ว ๆ นี้ ผู้นำญี่ปุ่นแสดงความคิดเห็นที่ผิดพลาดเกี่ยวกับไต้หวัน นัยถึงความเป็นไปได้ของการแทรกแซงทางทหารในช่องแคบไต้หวัน ซึ่งมีลักษณะที่เป็นอันตรายและจะส่งผลเสียอย่างร้ายแรง