น้ำใจถูกซ่อนด้วยผลตอบแทน
คอลัมน์ : SD TALK ผู้เขียน : ธำรงศักดิ์ คงคาสวัสดิ์ https://tamrongsakk.blogspot.com
เห็นข่าวร้านก๋วยเตี๋ยวแห่งหนึ่งย่านดอนเมืองเกิดไฟลุกไหม้ท่อแก๊ส แล้วก็มีพี่วินมอเตอร์ไซค์เบอร์ 4 เข้ามาเป็นฮีโร่ช่วยปิดวาล์วถังแก๊สได้ทันเวลาก่อนที่ไฟจะลุกไหม้ใหญ่โต หลังจากเหตุการณ์นี้เจ้าของร้านก็อยากขอบคุณพี่วินด้วยการเชื้อเชิญให้มากินก๋วยเตี๋ยวฟรีเมื่อไหร่ก็ได้ แต่พี่วินแกขอบคุณไปแล้ว ก็ไม่ได้ไปกินก๋วยเตี๋ยวฟรีตามที่เจ้าของร้านเชิญชวน
ผมเลยมานึกถึงเรื่องของจิตวิทยาในเรื่องหลักความคิดที่ย้อนแย้งแบบ Cognitive Dissonance ขึ้นมาอีกครั้งหนึ่ง ซึ่งเหตุการณ์นี้จะอธิบายเรื่องความคิดแบบย้อนแย้งนี้ได้ดีเลยครับ
ถ้าจะถามว่าการที่พี่วินแกเข้ามาช่วยร้านปิดวาล์วถังแก๊สในขณะเกิดเหตุนั้น แกหวังอะไรตอบแทนจากทางร้านหรือไม่ เช่น หวังว่าจะได้เงินตอบแทนจากเจ้าของร้าน หรือหวังจะมากินก๋วยเตี๋ยวฟรี ถ้าแกช่วยทางร้านดับไฟได้สำเร็จ ?
คำตอบคือ “ไม่ใช่”
พี่วินมาช่วยปิดวาล์วถังแก๊สด้วยใจสั่งมา หรือจะบอกว่าด้วยสัญชาตญาณของการเป็นพลเมืองดีที่เห็นเหตุเฉพาะหน้าอย่างนั้น และด้วยเคยเป็นลูกจ้างร้านแก๊สมาก่อน เคยได้รับการอบรมเรื่องนี้มา และรู้ว่าควรทำยังไงเมื่อเกิดเหตุแบบนี้ ก็เลยเข้ามาแก้สถานการณ์นี้ด้วยจิตใจของความเป็นพลเมืองดี ไม่ได้มุ่งหวังสิ่งตอบแทนแต่แรก
พูดง่าย ๆ ว่ามาช่วยร้านก๋วยเตี๋ยวด้วยใจแหละครับ
เมื่อเหตุสงบลง ทางร้านก็อยากจะตอบแทนด้วยการให้พี่วินเขามากินก๋วยเตี๋ยวฟรีเมื่อไหร่ก็ได้ หิวเมื่อไหร่ก็แวะมา ตรงนี้คือความมีน้ำใจของทางเจ้าของร้านที่อยากจะตอบแทนความดีของพี่วินด้วยสิ่งของ ไม่ว่าจะให้มากินฟรี (ซึ่งก็แน่นอนว่าต้องใช้เงินเพื่อซื้อวัตถุดิบมาปรุงอาหาร) หรือจะตอบแทนเป็นตัวเงินที่นอกเหนือจากคำขอบคุณ
ก็เลยทำให้เกิด Cognitive Dissonance ในความคิดของพี่วิน เพราะแกเข้ามาช่วยทางร้านด้วยใจ ไม่ได้หวังเงินหรือสิ่งของตั้งแต่แรก แต่พอทางร้านจะตอบแทนเป็นเงินหรือสิ่งของ ก็จะทำให้เจตนารมณ์และความคิดในครั้งแรกมันเสียไป
ถ้าพี่วินรับเงินตอบแทนจากทางร้าน หรือมากินก๋วยเตี๋ยวฟรีเมื่อไหร่ก็ได้อย่างที่เจ้าของร้านเชิญไว้ แกก็จะรู้สึกว่าคนจะมองว่าแกมาช่วยเพราะหวังมากินฟรี หรือหวังจะได้เงินตอบแทนจากการทำดีครั้งนี้น่ะสิ นี่คือแบบหนึ่งของความคิดย้อนแย้งในตัวเองที่เรียกว่า Cognitive Dissonance
แต่ไม่ว่าพี่วินแกจะคิดยังไง ก็ต้องขอชื่นชมในความเป็นพลเมืองดีของพี่วินคนนี้ครับ