ความก้าวหน้าในการรักษาและป้องกัน “ไมเกรน” อย่างมีคุณภาพชีวิตที่ดี
“ปวดศีรษะ” เป็นอาการที่เกิดขึ้นได้กับทุกคน ขึ้นอยู่กับสาเหตุและโรคที่แฝงอยู่ เช่น ปวดเพราะความเครียด อดนอน สายตาผิดปกติ หรือ อาจมีโรคของสมองจริง ๆ แต่จะมีการปวดศีรษะอยู่อย่างหนึ่งที่แม้ไม่ได้มีอันตรายรุนแรงถึงแก่ชีวิต แต่ก็สร้างความทรมานในยามอาการกำเริบ อย่างที่หลายคนบอกว่า ปวดจนอยากเอาฆ้อนทุบศีรษะ ก็คือ โรคไมเกรน

นพ.เขษม์ชัย เสือวรรณศรี แพทย์เฉพาะทางระบบประสาทและสมอง โรงพยาบาลบำรุงราษฎร์ อินเตอร์เนชั่นแนล ให้ความรู้ว่า “ไมเกรน (Migraine) เป็นโรคที่อยู่คู่มนุษย์มาตั้งแต่โบราณกาล ในประชากร 100 คน จะมีผู้ป่วยด้วยโรคไมเกรนประมาณ 10-15 คน ส่วนใหญ่ เริ่มเป็นในช่วงอายุ 15-30 ปี มีทั้งเป็น ๆ หาย ๆ หรือเป็นอยู่ช่วงเวลาหนึ่ง บางคนหายจากโรคนี้เป็นปีแล้วกลับมาเป็นใหม่ และเป็นโรคที่เกิดในผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย แม้จะยังไม่ทราบสาเหตุชัดเจน แต่ปัจจัยส่วนหนึ่งมาจากการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน สังเกตได้ว่าผู้หญิงบางคนจะปวดศีรษะในช่วงมีประจำเดือน โดยความแตกต่างระหว่างปวดศีรษะทั่วไปกับปวดไมเกรนบางครั้งก็แยกได้ชัดเจน บางกรณีก็อาจแยกไม่ง่ายนัก อาการหนึ่งที่เด่นชัดของไมเกรนคือ เวลาปวด ปวดมาก แต่พอหาย มักหายสนิท ต่างจากการปวดเพราะความเครียดที่เวลาปวดอาจจะพีคขึ้นมา และจะไม่หายสนิท ยังคงมีความรู้สึกตึง ๆ หรือตื้อ แต่ไมเกรนเมื่ออาการกำเริบ จะปวดแบบเต็มที่ เวลาหาย ความปวดจะเหลือศูนย์ ส่วนใหญ่เฉลี่ย 4-6 ชั่วโมง บางรายอาจข้ามวัน และต่างจากการปวดกล้ามเนื้อหรือปวดจากความเครียด ซึ่งอาจจะปวดต่อเนื่องเป็นสัปดาห์หรือเป็นเดือน”
“อาการปวดศีรษะของคนเรานั้นมีอยู่หลากหลายรูปแบบ ทำให้หลายคนสับสนว่าปวดศีรษะแบบไหนคืออาการปวดศีรษะแบบไมเกรน โดยลักษณะอาการของไมเกรนที่สังเกตได้ เช่น พบได้บ่อยบริเวณเบ้าตากับขมับข้างใดข้างหนึ่ง หรือทั้งสองข้าง ซึ่งมักพบร่วมไปกับอาการคลื่นไส้ อาเจียน ก่อนปวด 1-2 วัน อาจมีความรู้สึกอ่อนเพลีย หงุดหงิด และช่วงที่ปวด มักมีความรู้สึกไวต่อแสงและเสียงร่วมด้วย”
“การจะวินิจฉัยให้ชัดเจนว่าอาการปวดศีรษะของผู้ป่วยเกิดจากโรคไมเกรนหรือไม่ จำเป็นต้องอาศัยการซักประวัติและตรวจร่างกายโดยแพทย์เป็นสำคัญ ไม่ว่าจะเป็นลักษณะอาการปวด ตำแหน่ง ความรุนแรง ความถี่ ระยะเวลาในการปวด และอาการอื่นที่ร่วมด้วย”
“ไมเกรนเป็นโรคที่ยังไม่สามารถรักษาให้หายขาดได้ แพทย์จะพิจารณาให้ยาโดยแบ่งเป็นประเภทยาบรรเทาอาการเมื่อผู้ป่วยกำลังมีอาการปวดเฉียบพลัน กับยากลุ่มป้องกันไม่ให้เกิดอาการปวดซ้ำ เป็นยาสำหรับรับประทาน หรือฉีดอย่างต่อเนื่อง เหมาะสำหรับผู้ป่วยที่มีอาการกำเริบบ่อย ๆ” ซึ่ง นพ.เขษม์ชัย อธิบายเพิ่มเติมว่า “สำหรับยารับประทานแก้ปวดมีหลายกลุ่ม ตั้งแต่ยาลดอาการปวดทั่วไป ยาแก้ปวดสำหรับปวดรุนแรง จนถึงยาแก้ปวดที่บ่งใช้เฉพาะโรคไมเกรนที่ออกฤทธิ์ทำให้เส้นเลือดหดตัวคือกลุ่ม “Ergot” และกลุ่ม “Triptans” แต่ทั้ง 2 กลุ่มจะต้องระวังในผู้ป่วยที่มีภาวะเส้นเลือดตีบ เช่น เส้นเลือดหัวใจตีบ เส้นเลือดสมองตีบ สำหรับยาป้องกันไม่ให้มีอาการไมเกรนกำเริบนั้น เดิมเป็นการใช้กลุ่มยากันชัก กับกลุ่มยาต้านอาการซึมเศร้า ยาลดความดัน แต่ประสิทธิภาพค่อนข้างน้อย ใน 10 คน อาจได้ผล 4-5 คน บางงานวิจัยระบุว่า ได้ผลไม่เกิน 60% ที่สำคัญ คือมีผลข้างเคียงค่อนข้างมาก รับประทานแล้วง่วง บางคนน้ำหนักขึ้น เวียนหัว ผู้ป่วยบางรายรับประทานยาเหล่านี้ไปได้ระยะหนึ่งก็เลิกรับประทานไป”
“โดยที่ผ่านมาได้มีการพัฒนายากลุ่มใหม่ “Anti CGRP” ออกมาประมาณ 4-5 ปี มีทั้งยาฉีดและยารับประทาน โดยในประเทศไทยมียาทั้งชนิดฉีดทุกเดือนหรือทุก 3 เดือน โดยเป็นยากลุ่มป้องกัน และมีชนิดรับประทานซึ่งเป็นยาที่สามารถทานแก้ปวดและป้องกันได้ควบคู่กัน คือ สามารถรับประทานได้วันเว้นวันเพื่อป้องกันไม่ให้ปวด และรับประทานเมื่อมีอาการปวด โดยมีกลไกการออกฤทธิ์ที่ไม่ได้มีผลทำให้เส้นเลือดหดตัว จึงมีความปลอดภัยมากกว่ายากลุ่ม Ergot กับกลุ่ม Triptans ในกรณีที่ทานเพื่อระงับปวด งานวิจัยพบว่ายากลุ่ม Anti CGRPให้ผลการรักษาดีกว่ายารุ่นเดิม ในการป้องกันไมเกรน”
สำหรับคนที่มีอาการปวดหัวไมเกรนเป็นประจำ หรือเป็นแล้วส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน แพทย์จะพิจารณายาป้องกันที่เหมาะสม เพื่อช่วยลดอาการปวดได้อย่างมีประสิทธิภาพ ตามที่แนะนำคือ หากปวดเกิน 4 ครั้งต่อเดือน ให้ใช้ยาป้องกันได้แล้ว ผู้ป่วยบางคนเลือกใช้ยาป้องกัน เพราะไม่ต้องการกินยาแก้ปวดบ่อย ๆ ที่อาจส่งผลกระทบต่อกระเพาะ หรือการทำงานของตับหรือไตได้
“แม้ว่าเราจะไม่สามารถป้องกันตัวเองไม่ให้เป็นโรคนี้ได้ แต่ผู้ป่วยที่เป็นแล้วสามารถหลีกเลี่ยงปัจจัยต่าง ๆ ที่เป็นสิ่งเร้าหรือสิ่งกระตุ้นทำให้เกิดอาการปวดศีรษะได้ เช่น การนอนดึก รวมถึงหลีกเลี่ยงอาหารบางชนิดที่กระตุ้นไมเกรน เช่น ไวน์แดง ช็อคโกแลต ชีส ไส้กรอก เบคอน นอกจากนี้หมั่นรักษาสุขภาพให้แข็งแรงอยู่เสมอ ออกกำลังกาย พักผ่อนให้เพียงพอ ไม่นอนดึก ถ้ามีอาการปวดขึ้นมา ให้รีบทานยาแก้ปวด และแนะนำให้นอนพักในห้องที่มืด และเงียบสงบ ไม่ร้อน เมื่อได้นอนหลับตื่นมาอาการมักจะดีขึ้น บางรายหายปวดได้เลย สิ่งที่สำคัญคือรับประทานยาบรรเทาอาการปวดให้เร็วที่สุดเมื่อเริ่มปวด เนื่องจากโรคนี้เมื่อเริ่มต้นปวดแล้วจะตามมาด้วยอาการคลื่นไส้อาเจียน การรับประทานยาในช่วงที่เริ่มคลื่นไส้แล้ว จะได้ผลน้อยลง เพราะยาจะดูดซึมเข้าร่างกายน้อยลงเมื่อเริ่มคลื่นไส้ ถึงไมเกรนจะเป็นโรคที่ไม่อันตรายแก่ชีวิต แต่ก็เป็นหนึ่งในปัญหาทางด้านสาธารณสุข ทำให้เกิดอุปสรรคในการดำเนินชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะผู้ป่วยที่เป็นโรคนี้คือคนวัยทำงาน ส่งผลให้ประสิทธิภาพการทำงานลดลง บ้างก็ต้องหยุดงาน ในอีกด้านหนึ่งจึงเป็นโรคที่ส่งผลกระทบในมิติเศรษฐกิจเริ่มตั้งแต่ครอบครัว องค์กร ไปจนถึงประเทศ” นพ.เขษม์ชัย กล่าวทิ้งท้าย

ผู้ป่วยไมเกรนไม่ควรนิ่งนอนใจ หรือซื้อยารับประทานเอง เพราะอาจเป็นการใช้ยาผิด ที่สำคัญโรคนี้สามารถป้องกันและรักษาให้ดีขึ้นได้ หากได้รับการวินิจฉัยและการรักษาอย่างถูกต้อง ความก้าวหน้าทางวิทยาศาสตร์และยาใหม่ๆ ในการรักษานับเป็นข่าวดีสำหรับผู้ป่วยไมเกรน