พาณิชย์ชู ‘ข้าวประณีต’ เพิ่มมูลค่าสู้แข่งโลกเดือด

กระทรวงพาณิชย์ลั่นแผนยกระดับอุตสาหกรรมข้าวไทย เน้นเพิ่มมูลค่า เทียบเท่ากาแฟ-ไวน์ ปั้น “ข้าวประณีต” ผ่านงาน Thailand Rice Fest 2025 เชิญเครือข่ายโรงแรม ร้านอาหาร เชฟ คัดสรรข้าวที่ตรงกับโจทย์ สร้างความแตกต่างในตลาดโลก แข่งเวียดนาม-อินเดีย

นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ กล่าวว่า การยกระดับอุตสาหกรรมข้าวไทยเพื่อให้สามารถแข่งขันกับคู่แข่ง และสร้างรายได้ให้กับชาวนา การสร้างตลาดและการรับรู้ข้าวไทยให้กับผู้บริโภคและผู้นำเข้าข้าวไทย จึงเป็นสิ่งสำคัญ “ข้าวประณีต : พลังใหม่ของเศรษฐกิจข้าวไทย New Rice Economy” จำเป็นจะต้องเข้ามามีบทบาทสำคัญ ในการเพิ่มมูลค่าและทางเลือกให้กับผู้บริโภคข้าวในตลาด เพราะต้องยอมรับว่า ตลาดข้าวโลกในตอนนี้มีการแข่งขันด้านราคาสูงมาก ประกอบกับผลผลิตข้าวทั่วโลกจากที่รับรายงานก็มีปริมาณเพิ่มขึ้นในหลายประเทศ ไม่ว่าจะเป็น อินเดีย เวียดนาม และจีน

ดังนั้น เพื่อให้ข้าวไทยยังสามารถแข่งขันกับตลาดได้ “ข้าวประณีต” จะเป็นส่วนหนึ่งที่จะเข้ามามีบทบาทสำคัญให้กับข้าวไทย โดยการสร้างการรับรู้ถึงรสชาติ พันธุ์ข้าวไทย ให้ตลาด โดยเริ่มตั้งแต่ผู้บริโภคข้าวภายในประเทศ และผลักดันตลาดให้สามารถส่งออกสินค้าข้าวไทยไปในตลาดโลกได้ แต่เราจำเป็นต้องมาปลูกข้าวที่ตลาดต้องการ ไม่ใช่การปลูกข้าวและนำไปขายอย่างที่ผ่านมา

ทั้งนี้ เมื่อดูผลผลิตข้าวไทยในปี 2568/2569 คาดว่าจะอยู่ประมาณ 27 ล้านตันข้าวเปลือก โดยเป็นข้าวขาวประมาณ 20 ล้านตันข้าวเปลือก ส่วนที่เหลือเป็นข้าวหอมมะลิ และข้าวชนิดอื่น ๆ ซึ่งการส่งออกนั้น ข้าวขาวมีการแข่งขันสูง ดังนั้นไทยต้องยกระดับตลาดข้าวขาว โดยเฉพาะในเรื่องของผลผลิตต่อไร่ ซึ่งหากเทียบกับคู่แข่งอย่างเวียดนาม ซึ่งมีผลผลิตต่อไร่ 1,200-1,500 กก./ไร่ ขณะที่ไทย ผลผลิตเฉลี่ย 600-700 กก./ไร่ ขณะที่ต้นทุนการเพาะปลูกใกล้เคียงกัน ซึ่งเป็นเรื่องที่กระทรวงพาณิชย์กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต้องร่วมกันแก้ไข

พันธุ์ข้าวไทยมีมากมายหลากหลายกว่า 5,000 สายพันธุ์ แต่การเพาะปลูกข้าวไทยในตลาดก็ยังคงใช้พันธุ์เดิม ซึ่งอาจจะไม่ตอบโจทย์ตลาดผู้บริโภคข้าวทั้งในและต่างประเทศมากนัก จึงเป็นสิ่งที่ต้องร่วมกันยกระดับผลผลิตข้าวไทย และสร้างมูลค่าสินค้าข้าวไทยให้เพิ่มขึ้น ซึ่งจำเป็นต้องดูตั้งแต่ต้นน้ำจนถึงปลายน้ำ และนี่จะเป็นครั้งแรกของไทยที่จะยกระดับอุตสาหกรรมข้าวไทย ผ่านงาน Thailand Rice Fest 2025 ซึ่งจะจัดขึ้นวันที่ 4-7 ธันวาคม 2568 ที่ IMPACT Exhibition Center

ด้านนายวิทยากร มณีเนตร อธิบดีกรมการค้าภายใน กล่าวว่า กระทรวงพาณิชย์กำลังสร้างระบบตลาดใหม่ โดยได้รวบรวมกลุ่มผู้ผลิตข้าวกว่า 700-800 กลุ่มทั่วประเทศ และคัดออกมา 200 กลุ่มแรก เพื่อเข้าสู่กระบวนการยกระดับคุณภาพเพื่อเชื่อมโยงตลาดทั้งในและต่างประเทศ ที่พร้อมจะชูจุดเด่น รสชาติ อัตลักษณ์ และเรื่องราวของข้าวแต่ละชนิดให้เป็นที่รับรู้กับผู้บริโภคให้มากขึ้น รวมไปถึงผู้ซื้อทั่วโลกที่จะสามารถเลือกข้าวไทย เหมือนการเลือกกาแฟหรือไวน์ อีกทั้งเราจะเชิญเครือข่าย ไม่ว่าจะเป็น โรงแรม ร้านอาหาร เชฟ เข้ามาร่วมเลือกชนิดข้าวเพื่อนำไปใช้ และต่อยอดเพิ่มมูลค่าให้กับข้าวไทยต่อไปด้วย

“ตลาดข้าวโลกเปลี่ยนไป ผู้บริโภคไม่ได้เลือกข้าวจากความเคยชิน แต่ให้ความสำคัญกับรสชาติ แหล่งที่มา เรื่องราวผู้ผลิต และข้อมูลประกอบการบริโภค ข้าวไทยต้องมีสิ่งที่จับต้องได้ ไม่ใช่ขายด้วยชื่อพันธุ์เพียงอย่างเดียว ถ้าบอกได้ว่ารสชาติเป็นอย่างไร เหมาะกับเมนูแบบไหน หรือผลิตจากพื้นที่ใด จะทำให้ผู้ซื้อทั่วโลกเห็นคุณค่าที่แท้จริง และพร้อมจ่ายในราคาที่สูงขึ้น”

นายนพธรรม วาณิช ผู้ร่วมก่อตั้ง Rice Hub ระบุว่า เราได้เริ่มทำการชิมและบันทึก Flavor Notes เพื่อสร้างภาษากลางของรสชาติข้าว เหมือนทำในวงการไวน์หรือกาแฟ จากนั้งจึงพบว่า ข้าวลืมผัว ข้าวหอมใบเตย หรือข้าวไร่ดอกข่า ล้วนมีแคแร็กเตอร์เฉพาะ แบบที่ตลาดพรีเมี่ยมต้องการ จึงเป็นที่มาคำว่า “ข้าวประณีต” เพื่ออธิบายคุณลักษณะในการทำตลาดข้าวไทย