มูลนิธิแม่ฟ้าหลวง ในพระบรมราชูปถัมภ์ ขยายบทบาทสู่การเป็นองค์กรขับเคลื่อนงานด้านความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity) อย่างเต็มรูปแบบทั้งในระดับชาติและนานาชาติ เปิดพื้นที่วิจัยระดับโลกรับมือวิกฤตสภาพภูมิอากาศ
หลังจากสะสมประสบการณ์การทำงานในพื้นที่จริงเกือบสี่ทศวรรษภายใต้โครงการพัฒนาดอยตุงอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดเชียงราย ซึ่งเคยเป็นดอยหัวโล้นเสื่อมโทรมจนฟื้นตัวกว่าร้อยละ 90 ตามแนวคิด “ปลูกป่า ปลูกคน” ของสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี จนกลายเป็นพื้นที่มีคุณค่าเชิงนิเวศระดับประเทศและภูมิภาค ท่ามกลางวิกฤตการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพที่โลกกำลังเผชิญ
ในปี 2568 มูลนิธิเข้าร่วมเป็นภาคปฏิบัติของแผนปฏิบัติการด้านความหลากหลายทางชีวภาพแห่งชาติ (NBSAP 2566-2570) ร่วมกับสำนักงานนโยบายและแผนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และสำนักงานพัฒนาเศรษฐกิจจากฐานชีวภาพ
เพื่อบูรณาการบทเรียนจากพื้นที่จริงสู่การวางนโยบายด้านการเพิ่มพื้นที่อนุรักษ์ การบริหารฐานข้อมูล การพัฒนาเครื่องมือทางการเงินด้านความหลากหลายทางชีวภาพ และการสร้างความตระหนักรู้แก่เยาวชน พร้อมต่อยอดสู่โครงการจัดการคาร์บอนเครดิตในป่าเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนในป่าชุมชนทั่วประเทศทั้งป่าบกและป่าชายเลน
นอกจากนี้ยังร่วมมือกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลศรีวิชัย สำรวจความหลากหลายทางชีวภาพของป่าชายเลนในจังหวัดตรัง ซึ่งมีบทบาทสำคัญต่อยุทธศาสตร์คาร์บอนสีน้ำเงินของโลก
ความร่วมมือระดับนานาชาติในครั้งนี้คือการทำงานร่วมกับมหาวิทยาลัยแห่งชาติสิงคโปร์ (NUS) สถาบันชั้นนำโลกด้านสิ่งแวดล้อมและระบบนิเวศเขตร้อน ซึ่งเลือกโครงการพัฒนาดอยตุงฯ เป็นพื้นที่ศึกษาวิจัยเนื่องจากได้รับการยอมรับว่าเป็นตัวอย่างการฟื้นฟูป่าที่โดดเด่นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
โดยจัดโปรแกรม “ไบโอบลิทซ์” (BioBlitz) ครั้งแรกในพื้นที่เมื่อเดือนตุลาคม 2568 ใช้เทคโนโลยีบันทึกเสียงชีวภาพตลอดยี่สิบสี่ชั่วโมงผสานการวิเคราะห์ด้วยการเรียนรู้ของเครื่องจำแนกเสียงนกและค้างคาวได้มากกว่า 30 ชนิด พร้อมเทคโนโลยีดีเอ็นเอสิ่งแวดล้อมตรวจหาร่องรอยพันธุกรรมของสัตว์หายาก
การสำรวจพบปูน้ำจืดหลากหลายสายพันธุ์ที่บางชนิดอาจยังไม่เคยถูกบันทึกทางวิทยาศาสตร์ ร่องรอยของนากบ่งชี้แหล่งน้ำสะอาดและอุดมสมบูรณ์ และลูกนกชะมดแสมขาว ซึ่งใกล้สูญพันธุ์ในภูมิภาคแสดงว่าพื้นที่ยังคงเป็นแหล่งเพาะพันธุ์ที่ปลอดภัย
ชุมชนท้องถิ่นมีบทบาทสำคัญต่อการสำรวจด้วยความรู้ลึกซึ้งเกี่ยวกับพื้นที่และพฤติกรรมสัตว์ป่า ช่วยจำแนกพันธุ์สัตว์น้ำและติดตามร่องรอย รวมทั้งถ่ายทอดเทคนิคการจับปลาและปูแบบดั้งเดิมที่มีประสิทธิภาพสูง สะท้อนความกลมกลืนระหว่างผู้คนและสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นจิตวิญญาณของดอยตุง
ผลการสำรวจนี้เป็นเพียงจุดเริ่มต้นของความร่วมมือระยะยาวที่จะผลักดันบทบาทของประเทศไทยในเวทีโลกด้านการศึกษาระบบนิเวศภูเขาเขตร้อน การก้าวข้ามจากผู้ฟื้นฟูพื้นที่สู่การเป็นผู้ร่วมขับเคลื่อนด้านความหลากหลายทางชีวภาพระดับชาติของมูลนิธิแม่ฟ้าหลวงฯ
ตอกย้ำว่าการอนุรักษ์เกิดผลได้ก็ต่อเมื่อมีความร่วมมือจากหลายภาคส่วนและการทำงานร่วมกับชุมชน ซึ่งเป็นคนด่านหน้า เพราะความหลากหลายทางชีวภาพคือทุนทางธรรมชาติที่หล่อเลี้ยงชีวิตมนุษย์และเป็นหน้าที่ร่วมกันของทุกคนเพื่อกำหนดอนาคตของโลกที่จะส่งต่อให้คนรุ่นหลัง
