ล้อมคอกนอมินี พาณิชย์จับมือกรมที่ดิน ไล่ตรวจต่างชาติใช้นิติบุคคลบังหน้าถือครองอสังหาฯ

กรมพัฒนาธุรกิจการค้าเร่งสกัดการใช้คนไทยเป็นตัวแทนอำพราง หรือ “นอมินี” ผนึกหน่วยงานรัฐเชื่อมโยงฐานข้อมูลนิติบุคคล สนับสนุนการตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมาย โดยจับตาการถือครองอสังหาริมทรัพย์และที่ดินของชาวต่างชาติผ่านนิติบุคคลบังหน้า พร้อมเริ่มระบุคำชี้แจงในสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นทุกฉบับตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม 2569 ป้องกันการนำเอกสารไปอ้างรับรองสถานะผู้ถือหุ้นโดยไม่ถูกต้อง

นายพูนพงษ์ นัยนาภากรณ์ อธิบดีกรมพัฒนาธุรกิจการค้า กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า กรมพัฒนาธุรกิจการค้าให้ความสำคัญกับการป้องกันและปราบปรามการใช้คนไทยเป็นตัวแทนอำพราง หรือนอมินี เป็นลำดับต้น โดยได้บูรณาการความร่วมมือและเชื่อมโยงระบบข้อมูลนิติบุคคลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ตรวจสอบตามอำนาจหน้าที่และสนับสนุนการบังคับใช้กฎหมายของแต่ละหน่วยงานให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่กรมฯ อยู่ระหว่างร่วมกับกรมที่ดินตรวจสอบอย่างเข้มงวด คือ การถือครองอสังหาริมทรัพย์และที่ดินของชาวต่างชาติ ซึ่งตามหลักทั่วไปของประมวลกฎหมายที่ดินไม่สามารถดำเนินการได้ แต่บางกรณีมีการใช้นิติบุคคลบังหน้าเข้าถือครอง และใช้วิธีเปลี่ยนกรรมการหรือผู้ถือหุ้นต่อกันเป็นทอด ๆ แทนการซื้อขายอสังหาริมทรัพย์และที่ดินอย่างถูกต้องตามกฎหมาย

จากการตรวจสอบเบื้องต้น พบว่ามีนิติบุคคลที่คนต่างด้าวถือหุ้นไม่เกิน 49% จึงยังมีสถานะเป็นนิติบุคคลไทย แต่โครงสร้างการถือหุ้นบางแห่งอาจเข้าข่ายใช้คนไทยถือหุ้นแทนคนต่างด้าว เพื่อเข้าถือครองอสังหาริมทรัพย์และที่ดิน ซึ่งจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการตรวจสอบต่อไป

“กรมพัฒนาธุรกิจการค้าให้ความสำคัญกับการป้องกันและปราบปรามการใช้คนไทยเป็นตัวแทนอำพรางหรือนอมินี โดยเชื่อมโยงระบบข้อมูลนิติบุคคลกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ตรวจสอบและบังคับใช้กฎหมายตามอำนาจหน้าที่ของแต่ละหน่วยงาน”

นายพูนพงษ์กล่าวว่า ตั้งแต่วันที่ 1 สิงหาคม 2569 เป็นต้นไป กรมฯ จะระบุข้อความชี้แจงไว้ในสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นที่มีการคัดถ่ายจากกรมฯ ทุกฉบับ เพื่อให้หน่วยงานและประชาชนเข้าใจสถานะของเอกสารอย่างถูกต้อง

ข้อความดังกล่าวจะระบุว่า บัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นเป็นเอกสารที่นายทะเบียนรับไว้ตามที่กรรมการบริษัทจัดส่ง การให้คัดสำเนามิใช่การรับรองความถูกต้องแท้จริงของสถานะผู้ถือหุ้น และการพิจารณาว่าบุคคลใดเป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท ต้องตรวจสอบจากสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นที่บริษัทเป็นผู้จัดทำและเก็บรักษาไว้

แนวทางดังกล่าวเป็นไปตามคำพิพากษาของศาลปกครองสูงสุด ซึ่งวินิจฉัยว่า นายทะเบียนมีหน้าที่เพียงรับและจัดเก็บเอกสารตามที่กฎหมายกำหนด มิใช่ผู้รับรองสถานะหรือสิทธิความเป็นผู้ถือหุ้นของบุคคล

ตามบทบาทและอำนาจหน้าที่ กรมพัฒนาธุรกิจการค้ามีหน้าที่รับสำเนาบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้นที่กรรมการบริษัทนำส่ง เพื่อจัดเก็บและเปิดเผยให้ประชาชนตรวจสอบหรือคัดสำเนาได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1020 โดยเอกสารดังกล่าวเป็นข้อมูลที่บริษัทมีหน้าที่นำส่งเพื่อเปิดเผยต่อสาธารณะ ไม่ใช่เอกสารรับรองสถานะหรือสิทธิความเป็นผู้ถือหุ้น

อย่างไรก็ตาม แม้กรมฯ จะไม่มีอำนาจรับรองสถานะผู้ถือหุ้น แต่ยังคงเฝ้าระวังการนำโครงสร้างนิติบุคคลไปใช้หลีกเลี่ยงหรือฝ่าฝืนกฎหมาย โดยเฉพาะกรณีเปลี่ยนแปลงโครงสร้างผู้ถือหุ้นภายหลังการจัดตั้งบริษัท ซึ่งอาจส่งผลต่อการกำกับดูแลของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

กรมฯ จะตรวจสอบข้อมูลบุคคลผ่านการเชื่อมโยงฐานข้อมูลจากกรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย เพื่อป้องกันการแจ้งชื่อผู้ถือหุ้นทิพย์หรือบุคคลที่ไม่มีตัวตนจริง พร้อมสนับสนุนข้อมูลให้หน่วยงานที่มีอำนาจตามกฎหมายใช้ประกอบการตรวจสอบและดำเนินการได้อย่างทันท่วงที

ที่ผ่านมา กรมพัฒนาธุรกิจการค้าได้ลงนามบันทึกความร่วมมือ หรือ MOU กับหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชนหลายแห่ง เพื่อร่วมป้องกันและปราบปรามการใช้นอมินี การเปิดบัญชีม้าของนิติบุคคล การถือครองทรัพย์สินแทนคนต่างด้าว และอาชญากรรมทางเทคโนโลยี โดยมุ่งแลกเปลี่ยนข้อมูล เพิ่มประสิทธิภาพการเฝ้าระวัง และบูรณาการการบังคับใช้กฎหมายอย่างเป็นระบบ

นอกจากนี้ ยังเชื่อมโยงฐานข้อมูลนิติบุคคลกับหน่วยงานภาครัฐจำนวนมาก เพื่อใช้ประกอบการตรวจสอบตามภารกิจของแต่ละหน่วยงาน และพร้อมแลกเปลี่ยนข้อมูลเมื่อมีการร้องขอตามอำนาจหน้าที่ของกฎหมาย

นายพูนพงษ์กล่าวว่า การแก้ไขปัญหานอมินีให้เกิดผลเป็นรูปธรรมต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน โดยกรมฯ พร้อมสนับสนุนผ่านการพัฒนาฐานข้อมูล การเชื่อมโยงข้อมูล และการดำเนินงานภายใต้กรอบกฎหมาย เพื่อยกระดับความโปร่งใสในการประกอบธุรกิจ และเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย

ปัจจุบันมีนิติบุคคลที่จดทะเบียนและยังดำเนินกิจการอยู่รวม 1,004,558 ราย แบ่งเป็นห้างหุ้นส่วนจำกัดและห้างหุ้นส่วนสามัญนิติบุคคล 200,327 ราย บริษัทจำกัด 802,717 ราย และบริษัทมหาชนจำกัด 1,514 ราย ข้อมูล ณ วันที่ 30 มิถุนายน 2569