10 ภาคีผ่าวิกฤต ‘ADHD’ ในผู้ใหญ่พบสูง 3% ‘ชัชชาติ’ ถก กทม. หนุนครูดูแลเด็กสมาธิสั้น

10 ภาคีเครือข่ายภาครัฐและเอกชน จับมือจัดงาน “เปิดหัวใจ เข้าใจสมาธิสั้น ปลดล็อกศักยภาพที่แท้จริง” เป็นปีที่ 2 เดินหน้าสร้างความเข้าใจภาวะสมาธิสั้น (ADHD) ทั้งในเด็กและผู้ใหญ่ หวังลดการตีตราในสังคม พร้อมเผยสถิติผู้ใหญ่ป่วยสมาธิสั้นสูงถึง 3% ชี้ 70–80% รักษาได้ผลดี ด้าน “ชัชชาติ สิทธิพันธุ์” นำ กทม. เดินหน้าพัฒนาบุคลากรทางการศึกษา ปรับระบบดูแลเด็กพิเศษเติบโตเต็มศักยภาพ

เคยสงสัยหรือไม่ว่า เหตุใดผู้ใหญ่บางคนจึงทำงานไม่เสร็จ จัดการเวลาไม่ได้ จัดลำดับความสำคัญของงานไม่ถูก ลืมบ่อย นั่งประชุมนานไม่ได้ มีสิ่งดึงดูดความสนใจเพียงเล็กน้อยก็หลุด หรือมีปัญหาความสัมพันธ์ซ้ำ ๆ ทั้งที่พยายามแก้ไขแล้ว ปัญหาเหล่านี้มักถูกมองว่าเกิดจากนิสัย ถูกมองว่าขี้เกียจ หรือจัดการชีวิตไม่ดี จนนำไปสู่การตำหนิตนเอง โดยไม่รู้ว่าอาการดังกล่าวอาจเป็นสัญญาณของภาวะสมาธิสั้น หรือ ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder) ซึ่งเป็นภาวะที่ไม่ ได้เกิดขึ้นเฉพาะในเด็ก และไม่ได้หายไปเองเมื่อโตเป็นผู้ใหญ่ แต่สามารถเป็นต่อเนื่องจนถึงวัยผู้ใหญ่ได้

ด้วยเหตุนี้ 10 ภาคีเครือข่ายทั้งภาครัฐและเอกชน ได้แก่ แพทยสมาคมแห่งประเทศไทย, กรุงเทพมหานคร, สมาคมจิตแพทย์แห่งประเทศไทย, ชมรมจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่นแห่งประเทศไทย, สมาคมพัฒนาการและพฤติกรรมเด็ก, สมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย, บริษัท ทรู ดิจิทัล กรุ๊ป จำกัด, บริษัท ยูนิ ชาร์ม (ประเทศไทย) จำกัด, บริษัท การ์ตูน คลับ มีเดีย จำกัด และบริษัท ทาเคดา (ประเทศไทย) จำกัด จึงได้ร่วมกันจัดงาน “เปิดหัวใจ เข้าใจสมาธิสั้น ปลดล็อกศักยภาพที่แท้จริง” ขึ้น เพื่อสื่อสารความเข้าใจที่ถูกต้องให้แก่สังคม

เมื่อสมาธิสั้นไม่ได้หยุดอยู่แค่ในวัยเด็ก

ศ.เกียรติคุณ นพ.รณชัย คงสกนธ์ ประธานคณะทำงานส่งเสริมความเข้าใจโรคสมาธิสั้น (ADHD) ประเทศไทย กล่าวว่า การจัดงานต่อเนื่องเป็นปีที่ 2 มีเป้าหมายเพื่อให้สังคมเข้าใจปัญหาภาวะสมาธิสั้นอย่างลึกซึ้ง เพื่อนำไปสู่การดูแลรักษาตั้งแต่เนิ่น ๆ ที่ผ่านมา สังคมมักเชื่อมโยงภาวะนี้เข้ากับเด็กที่ซุกซน อยู่ไม่นิ่ง และคิดว่าจะหายไปเมื่อโตขึ้น แต่ในความเป็นจริง ภาวะนี้สามารถเป็นต่อเนื่องสู่วัยผู้ใหญ่ได้ แต่อาการอาจเปลี่ยนแปลงไป ทำให้ผู้ใหญ่หลายคนไม่ตระหนัก การสร้างความรับรู้จะช่วยลดการตีตรา (Stigma) ทำให้ผู้มีปัญหากล้าเปิดเผยตนเองและเข้าสู่กระบวนการรักษา เพื่อดึงศักยภาพกลับมาใช้ได้อย่างเต็มที่

ด้าน ศ.นพ.ชวนันท์ ชาญศิลป์ ประธานราชวิทยาลัยจิตแพทย์แห่งประเทศไทย ให้ข้อมูลว่า เด็กที่มีภาวะสมาธิสั้นประมาณ 40–50% ยังคงมีอาการต่อเนื่องมาจนถึงวัยผู้ใหญ่ ซึ่งสถิติพบว่ามีผู้ใหญ่ที่มีภาวะนี้ประมาณ 3% ของประชากรผู้ใหญ่ อาการอาจแสดงออกด้วยการขาดสมาธิ เริ่มงานได้แต่ทำไม่เสร็จ จัดลำดับความสำคัญยาก ผลัดวันประกันพรุ่ง ลืมนัด วอกแวกง่าย บางรายมีอาการหงุดหงิด กระวนกระวาย จนกระทบต่อประสิทธิภาพการทำงานและการควบคุมอารมณ์ในความสัมพันธ์

“เราไม่ควรทนอยู่กับอาการที่เป็นอุปสรรคต่อการพัฒนาตัวเอง โรคนี้มีการรักษาที่ได้ผลดี ผู้ป่วย 70–80% ตอบสนองต่อการรักษาตั้งแต่ได้รับยาตัวแรก การเข้ารับการประเมินตัวเองจึงเป็นโอกาสสำคัญที่จะช่วยให้คุณภาพชีวิตเปลี่ยนแปลงไปในทางที่ดีขึ้น” ศ.นพ.ชวนันท์กล่าว พร้อมระบุเพิ่มเติมว่า อาการดังกล่าวอาจเกิดจากความเครียดสะสม พักผ่อนน้อย ภาวะหมดไฟ หรือปัญหาสุขภาพอื่นได้เช่นกัน การสังเกตตนเองจึงเป็นจุดเริ่มต้น และหากสงสัยควรปรึกษาแพทย์เพื่อวินิจฉัย

รู้จักตัวเองใหม่ เปลี่ยนการตำหนิเป็นความเข้าใจ

รศ.นพ.ณัทธร พิทยรัตน์เสถียร ประธานชมรมจิตแพทย์เด็กและวัยรุ่น เผยว่า ภาวะสมาธิสั้นส่งผลแตกต่างตามวัย ในเด็กกระทบการเรียน วัยรุ่นกระทบพฤติกรรมเสี่ยงและความสัมพันธ์ ส่วนวัยผู้ใหญ่กระทบการทำงานและการใช้ชีวิตประจำวัน ดังนั้น การดูแลจึงต้องสอดคล้องกับวัย โดยเฉพาะผู้ใหญ่ที่ต้องมีส่วนร่วมในการทำความเข้าใจอาการและเรียนรู้วิธีปรับตัว ทั้งนี้ ผู้มีภาวะสมาธิสั้นไม่ได้มีแต่ข้อจำกัด แต่หลายคนมีความคิดสร้างสรรค์ แปลกใหม่ จึงควรยอมรับความแตกต่างและช่วยจัดการอุปสรรคเพื่อค้นพบศักยภาพ

เข้าใจให้ถูก เปิดใจให้เป็น พื้นที่ปลอดภัยเริ่มจากคนรอบข้าง

ศ.นพ.วิฐารณ บุญสิทธิ รองประธานราชวิทยาลัยกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย และสมาคมกุมารแพทย์แห่งประเทศไทย เน้นย้ำบทบาทของครอบครัวใน 2 ประการ คือ 1. ทำความเข้าใจว่าเด็กไม่ได้ตั้งใจซนหรือขาดความรับผิดชอบ แต่เกิดจากสมองทำงานบกพร่อง เพื่อลดความคาดหวังและหันมาจัดสภาพแวดล้อม วางกติกา และฝึกทักษะชีวิต และ 2. ช่วยเด็กฝึกกำกับตนเอง จัดสิ่งแวดล้อมให้เป็นระเบียบ ใช้เครื่องมือเตือน เช่น โพสต์อิท หรือแบ่งงานยากออกเป็นช่วงสั้น ๆ พร้อมให้คำชมเชยเมื่อทำได้ดี โดยการดูแลต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างบ้าน โรงเรียน และแพทย์

ขณะที่ นายชัชชาติ สิทธิพันธุ์ ผู้ว่าราชการกรุงเทพมหานคร ระบุว่า การดูแลเด็กที่มีความต้องการพิเศษทางการเรียนรู้เป็นส่วนหนึ่งในการทำให้กรุงเทพฯ เป็นเมืองที่ทุกคนเติบโตได้อย่างเต็มศักยภาพ โดยครูมีบทบาทสำคัญในการสังเกต ปรับรูปแบบการเรียนการสอน และขยายผลความรู้ ขณะเดียวกันสังคมต้องเปิดใจยอมรับความแตกต่างเพื่อไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง

นอกจากนี้ นางสาวจาริณี บัวคำ ครูการศึกษาพิเศษ โรงเรียนวัดวิมุตยาราม ซึ่งได้รับรางวัลจากการดูแลเด็กสมาธิสั้น เปิดเผยว่า พลังแห่งความร่วมมือระหว่างครูกับผู้ปกครอง และโรงเรียนกับบ้าน จะช่วยให้เด็กมีโอกาสค้นพบความสามารถที่แท้จริง บรรลุเป้าหมาย และใช้ชีวิตร่วมกับผู้อื่นได้อย่างมีความสุข

จากเวทีเสวนาสู่การสร้างความเข้าใจในชีวิตจริง

ภายในงานยังมีกิจกรรมให้ความรู้และเวทีแลกเปลี่ยนประสบการณ์ที่น่าสนใจ ได้แก่ การเสวนาหัวข้อ “คนธรรมดาในโลกพิเศษ” โดย ผศ.นพ.สมบูรณ์ หทัยอยู่สุข และ พญ.อนัญญา สินรัชตานันท์ เพื่อแยกแยะความเข้าใจที่ถูกต้องออกจากความเชื่อที่คลาดเคลื่อน, หัวข้อ “โลกของผู้อยู่เคียงข้าง” โดย รศ.นพ.เทอดพงศ์ ทองศรีราช ร่วมกับผู้ปกครองและครู เพื่อสะท้อนบทบาทของคนใกล้ชิด และหัวข้อ “โลกที่พบได้ในวันเติบใหญ่” โดย นพ.อภิชาติ จริยาวิลาศ และผู้มีภาวะสมาธิสั้น ร่วมถ่ายทอดมุมมองการใช้ชีวิตของผู้ใหญ่ พร้อมกันนี้ ผู้ว่าฯ กทม. ได้มอบโล่และเกียรติบัตรเพื่อเป็นกำลังใจแก่บุคลากรทางการศึกษาในสังกัด กทม. ที่เป็นต้นแบบด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้มีภาวะสมาธิสั้น

สำหรับผู้ที่สงสัยว่าตนเองมีภาวะสมาธิสั้น สามารถเริ่มต้นจากการทำแบบประเมินตนเองจากแหล่งที่เชื่อถือได้ หรือปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินอาการอย่างละเอียด โดยการทำความเข้าใจตนเองสามารถเริ่มต้นได้ทุกช่วงวัยเพื่อคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น