ลุยสอบ “นอมินีข้ามชาติ” ซุกนำเข้าขยะ E-Waste สั่ง 5 กระทรวงไล่เช็กเส้นทางถึงโรงงานกำจัด

รัฐบาลเดินหน้าปราบขบวนการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์และกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมาย เร่งตรวจสอบบริษัทตัวแทนอำพรางหรือนอมินี (Nominee) ที่ใช้เป็นช่องทางนำเข้าของเสียจากต่างประเทศ หลังพบการสำแดงข้อมูลเท็จ หลีกเลี่ยงข้อห้ามนำเข้า และส่งวัตถุดิบไปยังโรงงานกำจัดขยะ โกดัง และโรงงานเถื่อน สั่งบูรณาการ 5 กระทรวงตรวจ สอบตั้งแต่ต้นทางถึงปลายทาง พร้อมระดมชุดเฉพาะกิจตรวจโรงงานทั่วประเทศ 3,049 แห่ง พบผิดแล้ว 375 แห่ง ออกคำสั่งทางปกครอง 470 คำสั่ง เตรียมขยายผลร่วม DSI และ บก.ปทส.

นางศุภจี สุธรรมพันธุ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยภายหลังการประชุมคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ครั้งที่ 1/2569 เมื่อวันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ว่า นายกรัฐมนตรีให้ความสำคัญกับปัญหาการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ (E-Waste) และกากอุตสาหกรรมผิดกฎหมาย ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงต่อสุขภาพประชาชนและสิ่งแวดล้อม จึงมีคำสั่งแต่งตั้งคณะกรรมการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยมีตนเป็นประธาน เพื่อบูรณาการการทำงานของ 5 กระทรวง ได้แก่ พาณิชย์ การคลัง ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มหาดไทย และอุตสาหกรรม รวมถึงหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง

สิ่งที่รัฐบาลต้องเร่งตรวจสอบคือขบวนการใช้ตัวแทนอำพรางหรือนอมินี (Nominee) เพื่อหลีกเลี่ยงการปฏิบัติตามกฎหมาย รวมถึงตรวจสอบเส้นทางการนำเข้าและผู้ประกอบการที่อยู่เบื้องหลัง เนื่องจากปัญหาไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะการนำเข้าขยะผิดกฎหมาย แต่เชื่อมโยงไปถึงการประกอบกิจการโรงงาน การจัดเก็บและแปรรูปของเสีย ตลอดจนการลักลอบนำไปทิ้งหรือฝังกลบในพื้นที่เอกชน

รัฐบาลจึงกำหนดแนวทางดำเนินงาน 3 ด้าน ได้แก่ การตรวจสอบและปราบปราม การควบคุมการนำเข้าและส่งออก และการปรับปรุงกฎหมายเพื่อปิดช่องโหว่ที่เอื้อให้เกิดการกระทำผิดซ้ำ โดยต้องทำให้มาตรการสามารถบังคับใช้ได้จริง ตั้งแต่การควบคุมสินค้ากลุ่มเสี่ยง ตรวจสอบโรงงานนอกระบบทะเบียน ไปจนถึงการติดตามให้ผู้กระทำผิดแก้ไขปัญหาและรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น พร้อมกำหนดให้รายงานความคืบหน้าต่อนายกรัฐมนตรีทุก 15 วัน

นายวราวุธ ศิลปอาชา รัฐมนตรีว่าการกระทรวงอุตสาหกรรม กล่าวว่า กระทรวงอุตสาหกรรมได้ตั้งคณะทำงานเฉพาะกิจ เปิดปฏิบัติการตรวจสอบโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 ซึ่งเกี่ยวข้องกับการจัดการของเสียและการนำวัสดุที่ไม่ใช้แล้วกลับมาใช้ประโยชน์ โดยระดมเจ้าหน้าที่จากส่วนกลางและส่วนภูมิภาคกว่า 50 ชุดเฉพาะกิจ ตั้งเป้าตรวจสอบโรงงานทั่วประเทศ 3,049 แห่ง ในจำนวนนี้เป็นโรงงานกลุ่มจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ 350 แห่ง

ระหว่างวันที่ 2-9 พฤศจิกายน 2569 เข้าตรวจสอบแล้ว 752 โรงงาน พบการกระทำผิดกฎหมายจำนวนมาก โดยเปลี่ยนแนวทางจากการตรวจตามแผนประจำปีเป็นการระดมกำลังลงพื้นที่ตรวจสอบคู่ขนานกับสำนักงานอุตสาหกรรมจังหวัดทั่วประเทศ เน้นพื้นที่เสี่ยงและโรงงานที่มีข้อร้องเรียนเป็นลำดับแรก

สำหรับโรงงานที่ได้รับคำสั่งให้ปรับปรุงแก้ไข หากครบกำหนดแล้วยังไม่ดำเนินการให้แล้วเสร็จ จะไม่อนุญาตให้ขยายเวลา แต่จะสั่งหยุดประกอบกิจการทันที และหากยังไม่สามารถแก้ไขได้ตามกำหนด จะพิจารณาปิดโรงงานและเพิกถอนใบอนุญาต

ส่วนกรณีโรงงานหลอมอะลูมิเนียมในจังหวัดฉะเชิงเทรา ซึ่งเคยถูกสั่งหยุดประกอบกิจการเพื่อปรับปรุงแก้ไข แต่เจ้าหน้าที่ยังพบร่องรอยการเปิดเตาหลอม รวมถึงการทำลายอุปกรณ์ผูกมัดและตราประทับเครื่องจักรของพนักงานเจ้าหน้าที่ ถือเป็นการฝ่าฝืนคำสั่งทางราชการอย่างร้ายแรง จึงมีคำสั่งปิดโรงงานและเพิกถอนใบอนุญาตทันที

อย่างไรก็ตาม ปัญหาที่ต้องเร่งขยายผลคือโรงงานเถื่อนที่อยู่นอกบัญชีกรมโรงงานอุตสาหกรรม รวมถึงการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมในพื้นที่ส่วนตัวหรือพื้นที่เอกชน ซึ่งอยู่นอกเหนืออำนาจการดำเนินการโดยตรงตามกฎหมายโรงงาน จึงต้องประสานกระทรวงมหาดไทยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องนำกฎหมายอื่นมาบังคับใช้ เพื่อป้องกันไม่ให้ผู้กระทำผิดอาศัยช่องว่างดังกล่าวหลบเลี่ยงความรับผิด

นายพรยศ กลั่นกรอง อธิบดีกรมโรงงานอุตสาหกรรม ในฐานะกรรมการและเลขานุการ เปิดเผยผลการตรวจสอบช่วงสัปดาห์แรกว่า จากการตรวจสอบ 752 โรงงาน พบโรงงานไม่ปฏิบัติตามกฎหมายว่าด้วยโรงงาน 375 แห่ง ออกคำสั่งทางปกครองรวม 470 คำสั่ง มีโรงงานเข้าข่ายถูกสั่งหยุดเพื่อปรับปรุงแก้ไข 9 แห่ง และเข้าข่ายถูกเพิกถอนใบอนุญาต 1 แห่ง

เฉพาะโรงงานกลุ่มจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ ตรวจสอบแล้ว 42 แห่ง จากทั้งหมด 350 แห่ง พบการกระทำผิดเกี่ยวกับการตั้ง ประกอบ หรือขยายโรงงานโดยไม่ได้รับอนุญาต การจัดเก็บวัตถุดิบและกากของเสียไม่ถูกต้อง เครื่องจักรชำรุด และระบบบำบัดไม่มีประสิทธิภาพ เสี่ยงก่อให้เกิดมลพิษ โดยออกคำสั่งทางปกครองให้ระงับการกระทำที่ฝ่าฝืนและปรับปรุงแก้ไขรวม 25 คำสั่ง

ขณะที่พื้นที่จังหวัดนำร่อง ได้แก่ ฉะเชิงเทรา สมุทรปราการ และระยอง ตรวจพบ 33 โรงงาน ออกคำสั่งทางปกครอง 24 คำสั่ง ส่วนพื้นที่จังหวัดอื่นและกรุงเทพฯ ตรวจพบ 9 โรงงาน ออกคำสั่ง 1 คำสั่ง

สำหรับการลักลอบนำเข้าขยะอิเล็กทรอนิกส์ แม้ประเทศไทยจะมีประกาศห้ามนำเข้าอย่างเด็ดขาด แต่ยังพบพฤติการณ์สำแดงข้อมูลเท็จเพื่อหลีกเลี่ยงการตรวจสอบ โดยเฉพาะการนำเข้าที่มีปลายทางเป็นโรงงานลำดับที่ 105 และ 106 โกดัง หรือโรงงานเถื่อน รวมถึงโรงงานบางแห่งนำเข้าวัตถุดิบไม่ตรงกับประเภทกิจการที่ได้รับอนุญาต สะท้อนความจำเป็นในการตรวจสอบทั้งผู้นำเข้า บริษัทที่เกี่ยวข้อง และโรงงานปลายทาง เพื่อขยายผลไปถึงผู้ที่อยู่เบื้องหลังขบวนการ

กรมโรงงานอุตสาหกรรมจึงบูรณาการตรวจสอบร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมประสานกองบังคับการปราบปรามการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (บก.ปทส.) และกรมสอบสวนคดีพิเศษ (DSI) เพื่อดำเนินคดี โดยบางกรณีอยู่ระหว่างรวบรวมพยานหลักฐานเพื่อเสนอให้ DSI รับเป็นคดีพิเศษ

นางรวีวรรณ ภูริเดช ปลัดกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า กระทรวงฯ อยู่ระหว่างกำหนดหลักเกณฑ์ควบคุมการนำเข้าเศษโลหะ 3 ประเภท ได้แก่ เศษเหล็ก เศษอะลูมิเนียม และเศษทองแดง โดยพิจารณาระดับสิ่งปะปนและลักษณะของเศษโลหะให้เหมาะสมกับความต้องการใช้วัตถุดิบของภาคอุตสาหกรรมในประเทศ ควบคู่กับการป้องกันการนำเข้าของเสียที่แฝงมาในรูปวัตถุดิบ

นอกจากนี้ ยังจัดชุดปฏิบัติการเฉพาะกิจลงพื้นที่ตรวจสอบข้อร้องเรียนในพื้นที่ภาคตะวันออก ได้แก่ ชลบุรี ปราจีนบุรี และระยอง เพื่อติดตามปัญหามลพิษและการลักลอบทิ้งของเสีย พร้อมเตรียมเปิดใช้งานแพลตฟอร์ม Traffy MNRE เป็นช่องทางรับเรื่องร้องเรียนด้านมลพิษและสิ่งแวดล้อม

นายภาสกร ชัยรัตน์ ปลัดกระทรวงอุตสาหกรรม กล่าวว่า กระทรวงฯ ได้เสนอร่างพระราชบัญญัติจัดการกากอุตสาหกรรม พ.ศ. …. ผ่านรองนายกรัฐมนตรีไปยังสำนักเลขาธิการคณะรัฐมนตรีแล้ว เพื่อยกระดับเครื่องมือทางกฎหมาย ทั้งการเพิ่มบทลงโทษผู้กระทำผิดและการจัดตั้งกองทุนเพื่อสิ่งแวดล้อม โดยอยู่ระหว่างรอผลการพิจารณาจากกระทรวงการคลังและคณะกรรมการนโยบายการบริหารทุนหมุนเวียน ก่อนเสนอคณะรัฐมนตรีพิจารณาต่อไป

ทั้งนี้ กระทรวงอุตสาหกรรมตั้งเป้าตรวจสอบโรงงานทั้ง 3,049 แห่งให้แล้วเสร็จภายในปลายปี 2569 หรืออย่างช้าไม่เกินต้นปี 2570 พร้อมขอความร่วมมือประชาชนแจ้งเบาะแสโรงงานเถื่อนและการลักลอบทิ้งกากอุตสาหกรรมผ่านสายด่วนกระทรวงอุตสาหกรรม 1564 ตลอด 24 ชั่วโมง