สำรวจ SX2026 นวัตกรรมความยั่งยืนที่จับต้องได้

ผู้เขียน : สินนภา ดีเลิศพัฒนา

โซน Human Living in Harmony with Technology ในงาน SX2026 เป็นโซนที่ผู้เข้าชมแทบทุกคนต้องเดินผ่าน และเป็นพื้นที่ที่สตาร์ตอัพจำนวนมากมารวมตัวกันอยู่ในจุดเดียว ทำให้บรรยากาศคึกคักแต่ก็หลากหลายจนต้องเลือกหยุดเลือกฟัง โดยผู้เล่าเรื่องมีทั้งสตาร์ตอัพหน้าใหม่ องค์กรขนาดใหญ่ และนักเรียนผู้ริเริ่มโครงงาน สลับกันไปตลอดทางทั้งฮอลล์

เริ่มที่บูทสีเหลืองสดใสของ Canarie เป็นจุดแรกที่ดึงสายตา สตาร์ตอัพรายนี้ถือกำเนิดจาก CMKL University มหาวิทยาลัยด้าน AI ที่เกิดจากความร่วมมือกับ Carnegie Mellon University โดยนำเสนอ Canarie Prep เครื่องมือฝึกสอบ IELTS และ SAT ด้วย AI ที่มีระบบตรวจงานอัตโนมัติ แผนพัฒนารายบุคคล และกราฟติดตามความก้าวหน้า ฝึกได้ทุกที่ทุกเวลา ขณะนี้เปิดให้นักเรียนมัธยมปลายที่ตั้งใจเรียนต่อมหาวิทยาลัยนานาชาติหรือต่างประเทศใช้ฟรีในส่วนของ SAT

ผู้ก่อตั้งบอกว่า หลายโรงเรียนมองว่า AI จะมาแทนครู แต่ทีมมองต่างออกไป อนาคตของการศึกษาคือ AI บวกกับครู ครูเป็นผู้แนะแนว ส่วน AI รับงานที่กินเวลาโดยไม่ได้เพิ่มคุณภาพการสอน เช่น การตรวจงานและงานเอกสาร

สิ่งที่ทำให้บูทนี้ดูสนุก คือ เกมจับเวลาให้ใกล้ 3 วินาทีที่สุด เมื่อหยุดเวลาเกมจะแสดงว่าในเสี้ยววินาทีที่คลาดเคลื่อนนั้นศูนย์ข้อมูลใช้ไฟและน้ำไปเท่าใด ซึ่งการสอบถาม AI อาจใช้พลังงานมากกว่าการค้นหาพื้นฐานถึง 10 เท่า และเทียบให้เห็นภาพด้วยกาต้มน้ำกับน้ำ 500 มิลลิลิตร ทีมงานเองก็ลดการใช้พลังงานด้วยเทคนิคแคช คือเก็บคำตอบของคำถามที่เคยถามแล้ว เมื่อมีคนถามซ้ำก็ส่งคำตอบเดิมกลับไปโดยไม่ต้องให้ AI ประมวลผลใหม่

ห่วงโซ่ที่ไม่มีอะไรเหลือทิ้ง

เดินต่อไปไม่ไกลก็พบกับบูททรงกลมสีเขียวของ TCC Agro-Industrial ซึ่งรวมเทอราโกร เฟอร์ทิไลเซอร์ คริสตอลลา และอาหารสยาม (2513) ไว้ภายใต้แนวคิด Soil ? Farm ? Food ? Bio-economy หรือห่วงโซ่คุณค่าที่เชื่อมต่อเป็นหนึ่งเดียว

เรื่องเล่าเริ่มที่ดิน เกษตรกรต้องส่งดินตรวจวิเคราะห์ก่อนว่าเหมาะกับพืชที่จะปลูกหรือไม่ แล้วจึงใช้ปุ๋ยตามหลัก “สี่ถูก” คือ ถูกชนิด ถูกอัตรา ถูกเวลา และถูกวิธี ในแปลงอ้อยขนาดใหญ่ที่เดินสำรวจด้วยสายตาไม่ทั่ว โดรนช่วยตรวจว่าต้นไหนมีปัญหาและควรบำรุงอย่างไร

เมื่ออ้อยเข้าโรงงาน ผลผลิตถูกใช้ต่อได้หลายทอด กากอ้อยผลิตไฟฟ้าได้ เอทานอลกลายเป็นแอลกอฮอล์ผสมน้ำมัน E20 และกำลังพัฒนาสูตรสู่เชื้อเพลิงอากาศยานและเชื้อเพลิงเรือ ฝั่งสับปะรด ผลส่งออกในรูปอาหารกระป๋อง ซึ่งไทยเป็นอันดับหนึ่ง เปลือกและเศษกลายเป็นอาหารสัตว์ ส่วนกากหม้อต้มก็ทำเป็นปุ๋ยกลับสู่ดิน วงจรจึงปิดลงอย่างเป็นระบบ

เจ้าหน้าที่สรุปว่า นี่คือการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยรายได้จากการส่งออกก็กลับเข้าสู่ประเทศ

ดาวเทียมที่มองเห็นที่มาของสินค้า

บูทถัดมาเป็นผนังสีเขียวเข้มขนาดใหญ่ เล่าเรื่อง “LandX” เป็นแพลตฟอร์มบริหารจัดการที่ดินที่ขับเคลื่อนโดยสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ หรือ GISTDA

ชั้นแรกคือแผนที่ฐานจากดาวเทียมครอบคลุมทั้งประเทศ ความละเอียด 2 เมตร มีลำดับปีตั้งแต่ พ.ศ. 2557 ถึงปี 2569 ที่กำลังดำเนินการ และมีภาพละเอียด 50 เซนติเมตรจากดาวเทียม THEOS-2 ในบางพื้นที่

ชั้นถัดมาคือ Terra Lens ที่ตรวจจับการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดินย้อนหลังกว่า 30 ปี ด้วยโมเดลอย่าง LandTrendr และ CCDC เพียงคลิกเลือกพื้นที่ก็เห็นจุดเริ่มต้นของการเปลี่ยนแปลง ระบบยังสรุปสถานภาพระบบนิเวศ สถิติเชิงสังคมและเศรษฐกิจ รวมถึงสถานการณ์น้ำท่วม ไฟป่า และภัยแล้ง

ส่วนที่ตอบโจทย์ยุคใหม่ที่สุดคือโมดูลตรวจสอบปลอดการทำลายป่าสำหรับกฎระเบียบ EUDR ของสหภาพยุโรป ผู้ส่งออกต้องพิสูจน์ให้ได้ว่าสินค้าไม่เกี่ยวข้องกับการตัดไม้ทำลายป่า กระบวนการเริ่มจากนำเข้าแปลง ตรวจการทับซ้อนกับพื้นที่ป่าและพื้นที่อนุรักษ์ จัดกลุ่มแปลงตามชนิดวัตถุดิบ วิเคราะห์ความเสี่ยงเพื่อจัดทำคำแถลงการตรวจสอบสถานะ (DDS) แล้วออกรายงานพร้อมไฟล์ Geojson

ในวันที่ตลาดโลกถามหาที่มาของสินค้า การเปลี่ยนภาพดาวเทียมเป็นหลักฐานที่ตรวจสอบได้จึงเป็นโมเดลบริการที่มีอนาคต

ขวดพลาสติกมีทะเบียนประวัติ

จากโลกของดาวเทียมสู่ขวดพลาสติกบนชั้นวาง บูทของ Royce Universal ใช้ข้อความ From Waste to Circular Living เป็นแกนเรื่อง บริษัทผลิตเม็ดพลาสติกรีไซเคิลจากวัสดุ PCR หรือพลาสติกหลังการบริโภค 100% เป็นบริษัทของคนไทยที่ร่วมมือกับพันธมิตรหลายประเทศ ตัวแทนบริษัทอยากเล่าที่สุดถึงการสร้างระบบนิเวศแห่งความร่วมมือ โดยมีระบบตรวจสอบย้อนกลับเป็นหัวใจ

ระบบนี้ย้อนได้ตั้งแต่จุดเก็บคืนว่าวัสดุมาจากที่ใด ใครร่วมเก็บ มีกี่คน และส่งต่อไปที่ไหน ข้อมูลทั้งหมดเปิดให้ทุกคนเข้าถึง เพราะบริษัทเชื่อว่าความยั่งยืนเป็นเรื่องของทุกคน ไม่ใช่เฉพาะผู้ผลิต เบื้องหลังคือระบบ AI ในเครื่องรับคืนขวด ซึ่งตรวจจับบาร์โค้ดว่าผู้ผลิตรายใดเป็นเจ้าของ แล้วส่งข้อมูลกลับไปให้ผู้ผลิตรู้ว่าขวดของตนถูกจัดการ

เรียบร้อยแล้ว ผลลัพธ์จึงมีทั้งสิ่งที่จับต้องได้ คือพลาสติก และสิ่งที่จับต้องไม่ได้ คือข้อมูล บริษัทระบุว่าตนเป็นรายแรกที่ทำเช่นนี้ และเครื่องดื่มแบรนด์ Royce Water เป็นรายแรกที่ผลิตจากวัสดุรีไซเคิลพร้อมข้อมูลกำกับลักษณะนี้

ใบฝรั่งสู่แผ่นปิดแผล

บูทสุดท้าย “จากพืชใกล้ตัวสู่วัสดุชีวภาพเพื่ออนาคต” เจ้าของโครงงานเป็นนักเรียนจากโรงเรียนอัสสัมชัญที่เล่าให้ฟังว่า เขาพัฒนาแผ่นไฮโดรเจลชีวภาพจากแป้งมันสำปะหลังและเพกทินชนิดเมทอกซิลต่ำ ผสมสารสกัดจากใบฝรั่ง เพื่อเป็นต้นแบบวัสดุปิดแผล

แป้งมันสำปะหลังเป็นวัตถุดิบหมุนเวียนราคาถูกที่ย่อยสลายได้ เพกทินได้จากเปลือกผลไม้เหลือทิ้ง ส่วนใบฝรั่งที่แทบไม่มีใครสนใจเวลากินผลก็มีสารฟีนอลิกที่ต้านแบคทีเรียและอนุมูลอิสระ

เขาเล่าว่า เคยทดลองกับแผลในหนู และใบฝรั่งให้ผลหายเร็วที่สุด พร้อมบอกว่ายังไม่เคยมีใครทำลักษณะนี้มาก่อน ซึ่งเป็นคำกล่าวของเจ้าของโครงงานเอง ยังไม่ใช่ข้อสรุปที่ผ่านการตรวจสอบจากภายนอก

ไฮโดรเจลช่วยรักษาความชุ่มชื้นของแผล ต่างจากพลาสเตอร์ทั่วไป ป้ายเปรียบเทียบมูลค่าระบุว่าใบฝรั่งอยู่ราวกิโลกรัมละ 65 บาท และแป้งมันสำปะหลังราว 21.75 บาท การแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์จึงเพิ่มมูลค่าให้วัตถุดิบ งบประมาณมาจากโครงการของโรงเรียน และโครงงานยังอยู่ในขั้นศึกษาสัดส่วนองค์ประกอบ ต้องประเมินความปลอดภัยเพิ่มเติมก่อนใช้งานจริง ซึ่งเป็นความซื่อตรงที่น่าชื่นชม

ทุกบูทมีจุดร่วมชัดเจน ทั้งสตาร์ตอัพและองค์กรใหญ่ต่างชี้ไปทางเดียวกันว่า ความยั่งยืนอาจไม่ใช่ต้นทุนเพิ่ม แต่เป็นวิธีมองเห็นคุณค่าในสิ่งใกล้ตัว