เว็บไซต์นี้ใช้คุ้กกี้เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีมีประสิทธิภาพยิ่งขี้น อ่านเพิ่มเติมคลิก (Privacy Policy) และ (Cookies Policy)
Skip to content
ทำไมคนใหม่ถึงได้เงินเดือนมากกว่าคนเก่า ?
SD Talk ทำไมคนใหม่ถึงได้เงินเดือนมากกว่าคนเก่า ?
เศรษฐศาสตร์อาชญากรรม : ทำอย่างไรให้โจรได้ไม่คุ้มเสีย
Columns เศรษฐศาสตร์อาชญากรรม : ทำอย่างไรให้โจรได้ไม่คุ้มเสีย
ผู้ประกอบการ ‘ท่าตอน-แม่สาย’ ท่องเที่ยวริมน้ำซบหนักรอบ 30 ปี ร้านทยอยปิดกิจการ
เศรษฐกิจภูมิภาค ผู้ประกอบการ ‘ท่าตอน-แม่สาย’ ท่องเที่ยวริมน้ำซบหนักรอบ 30 ปี ร้านทยอยปิดกิจการ
โตโยต้า โชว์ GR KART สร้างแรงบันดาลใจให้ผู้เริ่มต้นเส้นทาง ‘นักแข่ง’
Automotive โตโยต้า โชว์ GR KART สร้างแรงบันดาลใจให้ผู้เริ่มต้นเส้นทาง ‘นักแข่ง’
‘สืบสกุล’ เตือนวิกฤตสารพิษฟื้นฟู 100 ปี จี้รัฐขีดพื้นที่เฝ้าระวัง 6 ลุ่มน้ำ
เศรษฐกิจภูมิภาค ‘สืบสกุล’ เตือนวิกฤตสารพิษฟื้นฟู 100 ปี จี้รัฐขีดพื้นที่เฝ้าระวัง 6 ลุ่มน้ำ
กทม. เปิดสกายวอล์กใหม่เชื่อมสองเขตฝั่งธนฯ ขยายรูท Bike Sharing เส้นทางท่องเที่ยวบางกอกใหญ่-ตลาดพลู
Real Estate กทม. เปิดสกายวอล์กใหม่เชื่อมสองเขตฝั่งธนฯ ขยายรูท Bike Sharing เส้นทางท่องเที่ยวบางกอกใหญ่-ตลาดพลู
“รถแทรมไฟฟ้า” 20 บาท…คำตอบใหม่ ขนส่งเมืองเก่าเชียงใหม่
เศรษฐกิจภูมิภาค “รถแทรมไฟฟ้า” 20 บาท…คำตอบใหม่ ขนส่งเมืองเก่าเชียงใหม่
‘ทีเส็บ’ผลักดันกรุงเทพฯ ขึ้นศูนย์กลางงานออกแบบโลก
Business ‘ทีเส็บ’ผลักดันกรุงเทพฯ ขึ้นศูนย์กลางงานออกแบบโลก
‘ชาวนา’ ผวาสารปนเปื้อน จี้รัฐเร่งเคลียร์หวั่นฉุดราคา
Economic ‘ชาวนา’ ผวาสารปนเปื้อน จี้รัฐเร่งเคลียร์หวั่นฉุดราคา
บอนกาแฟ เผยเทรนด์ร้านกาแฟ ปี 2570 พร้อมมุ่ง 4 ด้านชิงความได้เปรียบ
Business บอนกาแฟ เผยเทรนด์ร้านกาแฟ ปี 2570 พร้อมมุ่ง 4 ด้านชิงความได้เปรียบ
ดูทั้งหมด

เศรษฐศาสตร์อาชญากรรม : ทำอย่างไรให้โจรได้ไม่คุ้มเสีย

22 พ.ย. 2569 | 12:21น.
คอลัมน์ : ร่วมด้วยช่วยคิด 
ผู้เขียน : ดร.นครินทร์ อมเรศ สายนโยบายและกำกับผู้ให้บริการการชำระเงิน ธนาคารแห่งประเทศไทย

งาน Global Anti-Scam Summit Asia 2026 ซึ่งจัดขึ้นที่ไทยในวันที่ 10-11 พ.ย.ที่ผ่านมา มีการแลกเปลี่ยนประสบการณ์จริงจากผู้ปฏิบัติงาน ผู้เข้าร่วมงานจึงได้รับฟังแนวปฏิบัติและผลลัพธ์จากการดำเนินการมาแล้วอย่างชัดเจน หัวใจของงานคือ การเปิดตัวรายงาน State of Scams in Thailand 2026 ของ Global Anti-Scam Alliance (GASA) ที่สำรวจคนไทยวัยผู้ใหญ่ 1,290 คน ทางออนไลน์ ระหว่าง มี.ค.-เม.ย. ปีนี้ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการสำรวจ 58,900 คน ใน 42 ประเทศทั่วโลก 

ข้อค้นพบหลักคือ 1) คนไทยถูกมิจฉาชีพเข้าถึงมากขึ้น แต่กลัวน้อยลง : 79% ของผู้ตอบถูกมิจฉาชีพเข้าถึงตัวสูงกว่า 72% ปีก่อน เฉลี่ยคนละ 120 ครั้งต่อปี สวนทางกับสัดส่วนของผู้ตอบที่กังวลว่าจะถูกหลอกลดลงเหลือ 45% จาก 51% โดยผู้ตอบ 70% แสดงความเชื่อมั่นว่าสามารถแยกแยะกลโกงได้

2) ความมั่นใจไม่ได้ช่วยให้รอดได้ : 58% ของคนที่ถูกมิจฉาชีพเข้าถึงตัว มีปฏิสัมพันธ์กับมิจฉาชีพ โดยหนึ่งในสี่ของคนกลุ่มนี้สูญเงิน กล่าวคือ 10% ของผู้ตอบทั้งหมดเสียเงินให้กับมิจฉาชีพ โดย 60% ของเหยื่อที่เสียเงินเหล่านี้ถูกหลอกมากกว่าหนึ่งครั้ง และโดยรวมถูกหลอกเฉลี่ย 2.5 ครั้งต่อปี 

3) ช่องทางที่มิจฉาชีพใช้เข้าถึงคนไทยยังหลากหลาย : 72% ถูกติดต่อทางโทรศัพท์ 53% ทาง SMS ส่วนแพลตฟอร์มที่ถูกใช้มากที่สุดคือ Facebook (54%) และ LINE (48%)

4) เหยื่อเสียทั้งเงินและสุขภาพจิต : มูลค่าความเสียหายที่เทียบสัดส่วนให้เท่ากับประชากรทั้งประเทศแล้วคิดเป็น 6.59 หมื่นล้านบาทต่อปี เฉลี่ยรายละ 11,951 บาท โดยพบว่ามีเพียง 44% ของผู้เสียหายที่แจ้งหน่วยงานภาครัฐ ซึ่ง 25% ของเหยื่อที่แจ้งเหตุได้รับเงินคืนอย่างน้อยบางส่วน โดย 72% ของผู้เสียหายได้รับผลกระทบต่อสุขภาพจิต และราวหนึ่งในสามลดความไว้วางใจต่อแพลตฟอร์มดิจิทัล

5) คนไทยเปิดใจให้ความร่วมมือ : 72% สนับสนุนให้ผู้ให้บริการโทรคมนาคมและ Application ส่งข้อความบล็อกสายและข้อความที่มีความเสี่ยง โดย 69% สนับสนุนให้ธนาคาร ผู้ให้บริการโทรคมนาคม และหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายแลกเปลี่ยนข้อมูลต้องสงสัยระหว่างกัน ขณะที่ 67% สนับสนุนให้ธนาคารระงับธุรกรรมมูลค่าสูงที่น่าสงสัยโดยไม่ต้องขออนุญาตเจ้าของบัญชี

โดยผู้เขียนได้รับมอบหมายให้ร่วมเสวนาหัวข้อ The Scam Economy : Why APAC Matters ดำเนินรายการโดย Dr.Jonathan Chang นักวิจัยอาวุโสมหาวิทยาลัย Oxford และมีผู้เข้าร่วม คือ Renato Aboy Paraiso ผู้อำนวยการบริหารศูนย์ประสานงานและสืบสวนอาชญากรรมไซเบอร์ ฟิลิปปินส์ Delphine Schantz ผู้แทนระดับภูมิภาคของสำนักงานว่าด้วยยาเสพติดและอาชญากรรมแห่งสหประชาชาติ (UNODC) และ Gimhan Mohotti ผู้ช่วยผู้อำนวยการอาวุโส ธนาคารกลางศรีลังกา จะขอสรุปคำตอบไว้ ดังนี้

คำถามแรก ภาคการเงินควรเลือกอะไรระหว่างประสิทธิภาพในระบบการชำระเงินดิจิทัลกับความรัดกุมของการใช้งาน 

ก่อนตอบคำถามนี้ต้องทวนกันว่า PromptPay เป็นถนนการชำระเงินดิจิทัลที่มีการลงทะเบียนกว่า 83 ล้านหมายเลข และรองรับมูลค่าธุรกรรมปี 2568 เกือบสามเท่าของ GDP เปิดโอกาสให้คนไทยเข้าถึงการชำระเงินอย่างทั่วถึงแม้ในพื้นที่ชายขอบ ช่วยให้กิจกรรมทางเศรษฐกิจฐานรากกระจายตัว และส่งเสริมนวัตกรรมที่เกี่ยวข้องอย่างแพร่หลาย แล้วทำไมเราต้องเลือกถอยหลังกลับไปใช้เงินสดเป็นหลักอีก

ปัญหาอยู่ที่ระบบการชำระเงินดิจิทัลมีประสิทธิภาพสูง แต่ถูกนำไปสร้างความเสียหายโดยมิจฉาชีพ โจทย์จึงไม่ใช่การเลือก แต่คือการคุ้มครองผู้ใช้บริการ เมื่อกลโกงซับซ้อนและเนียนขึ้นทุกวัน ย่อมไม่เป็นธรรมที่จะปล่อยให้ผู้ใช้บริการรับมือด้วยตนเอง และก็ไม่ควรลดความเสี่ยงด้วยการจำกัดการใช้งานของคนส่วนใหญ่เป็นการทั่วไป

ตัวเลขความเร็วที่เงินไหลออกจากบัญชีม้าแถวแรกด้วยค่ากลาง 2 นาที และออกนอกระบบการเงินด้วยค่ากลางใน 3 นาที ขณะที่เหยื่อใช้เวลาค่ากลาง 30 ชั่วโมงกว่าจะแจ้งเหตุ บ่งชี้ว่ามิจฉาชีพทำงานแบบมืออาชีพ เป็นขบวนการ และน่าจะใช้ระบบอัตโนมัติจนทำความเร็วเหนือมนุษย์ได้ การติดตามเส้นทางการเงินหลังเกิดเหตุจึงยากที่จะทันการณ์ และแม้ทำได้สำเร็จก็ยังต้องใช้ระยะเวลากว่าจะพิสูจน์ทราบความเป็นผู้เสียหายและกระจายเงินคืนให้ทั่วถึงได้ 

ทางแก้จึงต้องย้ายสมรภูมิขึ้นไปต้นน้ำ ก่อนเกิดธุรกรรม คือช่วงที่มิจฉาชีพเริ่มติดต่อและสร้างความเชื่อใจกับผู้ใช้บริการด้วยช่องทางโทรศัพท์ SMS และโซเชียลมีเดีย

คำถามที่สอง ใครควรรับผิดชอบต่อความเสียหายที่เกิดขึ้น

ผู้เขียนชวนผู้ร่วมเสวนาและผู้ฟังในห้องร่วมกันปรับกรอบความคิดว่า คนที่ควรแบกรับต้นทุนเป็นอันดับแรกคือมิจฉาชีพ ส่วนผู้ให้บริการต้องปฏิบัติตามมาตรฐานที่ผู้กำกับดูแลกำหนด แต่การผลักดันให้เกิดผลจริงต้องกลับมาทำความเข้าใจหลักการด้านแรงจูงใจในทางเศรษฐศาสตร์ โดยได้หลักคิดจากรองผู้ว่าการ ดร.ดารณี แซ่จู และ ดร.ธรรมรักษ์ หมื่นจักร์ ที่ว่ามิจฉาชีพย่อมลงมือต่อไปตราบใดที่รายได้คาดการณ์ยังสูงกว่าต้นทุนที่คาดว่าจะเกิดขึ้น สมการในใจมิจฉาชีพตามกรอบคิดของอาจารย์ Gary Becker (1968) คือ

รายได้คาดการณ์ = ความน่าจะเป็นที่จะหลอกเหยื่อให้สูญเสียเงิน x มูลค่าความเสียหาย

ต้นทุนที่คาดว่าจะเกิดขึ้น = ความน่าจะเป็นที่จะถูกจับ x บทลงโทษ

เราสามารถอธิบายผลการดำเนินมาตรการในช่วงที่ผ่านมาภายใต้กรอบคิดดังกล่าว คือ

1) ลดโอกาสที่จะหลอกสำเร็จ : การยกระดับมาตรฐานความปลอดภัยของ Mobile Banking ทำให้ไทยไม่มีความเสียหายที่เกิดจากแอปดูดเงินตั้งแต่มกราคม 2568 เป็นต้นมา และทำให้มูลค่าความเสียหายที่เกิดจากธุรกรรมที่เจ้าของบัญชีไม่ได้ดำเนินการเองเหลือเพียง 1% ในช่วง ม.ค.-ต.ค. ปีนี้ ขณะที่การดำเนินการป้องกันมีความคล่องตัว จากการออก พ.ร.ก.มาตรการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี พ.ศ. 2566 ที่แก้ไขเพิ่มเติมในปี พ.ศ. 2568 ทำให้การซื้อขายซิมผี-บัญชีม้า เป็นความผิดทางอาญา จัดตั้งศูนย์ปฏิบัติการเพื่อป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยี (ศปอท.) AOC 1441 ให้เกิดการทำงานร่วมกันระหว่างเจ้าหน้าที่และผู้ปฏิบัติงาน และกำหนดความรับผิดชอบหากผู้ให้บริการไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานที่ผู้กำกับดูแลกำหนด

2) ลดมูลค่าความเสียหาย : กำหนดให้ผู้โอนต้องสแกนใบหน้าเมื่อโอนเงินตั้งแต่ 50,000 บาท กำหนดวงเงินโอนตามระดับความเสี่ยงของลูกค้า (Customer Profiling) แจ้งเตือนเชิงรุกก่อนที่จะโอนไปยังบัญชีต้องสงสัย หรือเตือนกลุ่มที่เคยโอนไปแล้วแต่ยังไม่รู้ตัว ทำให้มูลค่าความเสียหายเฉลี่ยลดลง

3) เพิ่มโอกาสถูกจับ : ผู้ปฏิบัติงานใช้ระบบ Central Fraud Registry (CFR) เป็นกลไกเชื่อมโยงการจัดการระงับบัญชีผู้ต้องสงสัย โดยเฉพาะในส่วนของการโอนเงินระหว่างธนาคาร ที่ธนาคารใดธนาคารหนึ่งไม่สามารถติดตามข้อมูลเส้นทางการเงินอย่างครบถ้วนได้ ทำให้ระบุตัวผู้ต้องสงสัยได้เกือบ 2.5 แสนราย คิดเป็นกว่าสี่ล้านบัญชี และเป็นฐานที่ทำให้สามารถขยายผลไปยังเครือข่ายบัญชีที่เกี่ยวข้อง

4) เพิ่มบทลงโทษ : ทั้งโทษอาญา และการติดตามระงับเงินที่ยังอยู่ในบัญชีได้เฉลี่ยมากกว่าหนึ่งในห้าของความเสียหายในปีนี้ ตลอดจนการติดตามยึดทรัพย์เพื่อนำไปคืนให้กับผู้เสียหาย

บทเรียนจากการทำงานร่วมกัน คือเครื่องไม้เครื่องมือทางเทคโนโลยีมีส่วนสำคัญ แต่การกำหนดบทบาทหน้าที่โดยมีฐานอำนาจทางกฎหมายรองรับอย่างชัดเจนก็มีความสำคัญเช่นกัน โดยเฉพาะในส่วนที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคลของทั้งผู้เสียหายและผู้ต้องสงสัยที่มีความละเอียดอ่อน และต้องดำเนินการภายใต้ธรรมาภิบาลด้านข้อมูลอย่างรัดกุม การดำเนินการทั้งหมด
นี้มีส่วนทำให้มูลค่าความเสียหายที่มีการแจ้งความลดลงจาก 30.8 พันล้านบาทในช่วงมกราคม-ตุลาคมปี 2567 เหลือ
13.4 พันล้านบาทในระยะเวลาเดียวกันในปีนี้

คำถามสุดท้าย ควรเร่งดำเนินการอย่างไรในอีก 12 เดือนข้างหน้า 

ก้าวต่อไปคือ การยกระดับการป้องกันไปที่ต้นน้ำ ในจุดที่มิจฉาชีพเริ่มติดต่อผู้ที่มีโอกาสตกเป็นเหยื่อผ่านโทรศัพท์และโซเชียลมีเดีย ช่วงนี้ยังไม่มีธุรกรรมเกิดขึ้น ผู้ให้บริการทางการเงินจึงยังไม่สามารถช่วยเหลือได้ ผู้ที่ช่วยได้คือผู้ให้บริการโทรคมนาคมและแพลตฟอร์ม ซึ่งผลการสำรวจชี้ว่าคนไทยส่วนใหญ่พร้อมสนับสนุน แนวทางนี้ต่อยอดจากมาตรการครึ่งปีหลัง ที่ภาคการเงินติดต่อตรงไปที่ผู้ที่เคยมีเส้นทางการเงินสัมผัสกับบัญชีต้องสงสัย เพื่อให้รู้ตัวและให้ข้อมูลแก่เจ้าหน้าไปขยายผลต่อไป จนทำให้มูลค่าความเสียหายจากการหลอกลงทุนลดลง เพราะเป็นการแก้ไขปัญหาได้อย่างตรงจุด โดยแทรกแซงไปที่การหลอกลวงที่มีรูปแบบการติดต่อสัมพันธ์ระหว่างเหยื่อกับมิจฉาชีพซ้ำ ๆ 

นอกจากนี้ การยกระดับความร่วมมือข้ามพรมแดน ให้ศูนย์ปฏิบัติการต้านภัยออนไลน์ของแต่ละประเทศทำงานร่วมกันได้ภายใต้แนวปฏิบัติที่ชัดเจน คล่องตัว และต่อเนื่อง ตามบทเรียนจาก Bangkok Blueprint in Action เมื่อทำได้เช่นนี้สมการของมิจฉาชีพจะเปลี่ยนเป็นได้ไม่คุ้มเสีย ผู้ใช้บริการไม่ต้องสูญเงิน และยังไว้เนื้อเชื่อใจระบบการชำระเงินดิจิทัล ซึ่งเป็นฐานของการเติบโตทางเศรษฐกิจอย่างทั่วถึงและเป็นต้นธารของนวัตกรรมต่อไป

แท็กที่เกี่ยวข้อง

อาชญากรรม