เว็บไซต์นี้ใช้คุ้กกี้เพื่อสร้างประสบการณ์ที่ดีมีประสิทธิภาพยิ่งขี้น อ่านเพิ่มเติมคลิก (Privacy Policy) และ (Cookies Policy)
Skip to content
ราคาทองวันนี้ (16 พ.ย. 69) ปรับลง 450 บาท ทองรูปพรรณบาทละ 62,800 บาท
Finance ราคาทองวันนี้ (16 พ.ย. 69) ปรับลง 450 บาท ทองรูปพรรณบาทละ 62,800 บาท
คลังยันไม่เคยรับรองแอปเงินกู้พิโกไฟแนนซ์ เร่งตรวจสอบ หากเจอทำผิด พร้อมแจ้งความดำเนินคดี
Finance คลังยันไม่เคยรับรองแอปเงินกู้พิโกไฟแนนซ์ เร่งตรวจสอบ หากเจอทำผิด พร้อมแจ้งความดำเนินคดี
UOBKH ชู 3 หุ้นแบงก์เด่น รับ สศช.เพิ่มเป้าเศรษฐกิจไทย ลุ้น MSCI หนุน 9 บิ๊กแคป
Finance UOBKH ชู 3 หุ้นแบงก์เด่น รับ สศช.เพิ่มเป้าเศรษฐกิจไทย ลุ้น MSCI หนุน 9 บิ๊กแคป
เกาหลีใต้ เข้มแว่นตาผู้เข้าสอบ หลังท็อปบัญชีใช้กล้องจิ๋วช่วยโกง
News เกาหลีใต้ เข้มแว่นตาผู้เข้าสอบ หลังท็อปบัญชีใช้กล้องจิ๋วช่วยโกง
TFG รุกตั้งบริษัทย่อยอินโดนีเซีย ต่อยอดปศุสัตว์ โชว์กำไร 2 พันล้าน
Biz Movement TFG รุกตั้งบริษัทย่อยอินโดนีเซีย ต่อยอดปศุสัตว์ โชว์กำไร 2 พันล้าน
เอกนิติ เชื่อมั่นธนาคารกลางต้องอิสระ ยันไม่แทรกแซงกลไกแบงก์ชาติ
Finance เอกนิติ เชื่อมั่นธนาคารกลางต้องอิสระ ยันไม่แทรกแซงกลไกแบงก์ชาติ
เอกนิติ นำทัพเอกชนบินญี่ปุ่นหารือ 3 ธุรกิจ สร้าง Made with Thailand อุ้ม SMEs ไทย
Finance เอกนิติ นำทัพเอกชนบินญี่ปุ่นหารือ 3 ธุรกิจ สร้าง Made with Thailand อุ้ม SMEs ไทย
เปิดตัว ‘OMODA C5 EV ULTRA’ ราคาพิเศษ 719,900 บาท แบตใหญ่  วิ่งไกล 505 กม.  
EV เปิดตัว ‘OMODA C5 EV ULTRA’ ราคาพิเศษ 719,900 บาท แบตใหญ่  วิ่งไกล 505 กม.  
กรมฝนหลวงฯ จัดพิธีวางพานพุ่มวัน”พระบิดาแห่งฝนหลวง” พร้อมเปิดนิทรรศการ”มรดกแห่งสายฝนจากฟ้าฯ”
Biz Movement กรมฝนหลวงฯ จัดพิธีวางพานพุ่มวัน”พระบิดาแห่งฝนหลวง” พร้อมเปิดนิทรรศการ”มรดกแห่งสายฝนจากฟ้าฯ”
TISA รอคลังเคาะ ก.ล.ต.ยันลดหย่อนภาษีปี’70 แน่ เร่งเตรียมระบบหุ้น-หุ้นกู้
Finance TISA รอคลังเคาะ ก.ล.ต.ยันลดหย่อนภาษีปี’70 แน่ เร่งเตรียมระบบหุ้น-หุ้นกู้
ดูทั้งหมด

ชวนทำความเข้าใจวัยว้าวุ่น ผ่านปรากฏการณ์ เด็กไทยกับโซเชียลมีเดีย

30 พ.ค. 2562 | 20:25น.

พิราภรณ์ วิทูรัตน์ : เรื่อง

ตั้งแต่หลังตื่นนอน แต่งตัว เรียนหนังสือ หรือกระทั่งกินข้าว เรามักจะได้ยินเสียงบ่นจากพ่อแม่ผู้ปกครองอยู่บ่อยครั้งถึงพฤติกรรมการเล่นสมาร์ทโฟนตลอดเวลาของเด็ก ๆ และวัยรุ่น ซึ่งสร้างความกังวลใจให้กับหลายครอบครัวที่เกรงว่าเทคโนโลยีเหล่านี้จะส่งผลกระทบต่อผลการเรียน ปัญหาด้านสุขภาพ หรือหนักเข้าการคุยแชตผ่านแอปพลิเคชั่นอาจจะเพิ่มความเสี่ยงให้เกิดปัญหาอาชญากรรมความรุนแรงกับลูก ๆ ของพวกเขาด้วยหรือไม่

ความกังวลทั้งหมดที่ว่านำมาสู่งานเสวนาที่จัดขึ้นโดยความร่วมมือของสำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.) และสำนักพิมพ์ Bookscape ภายใต้หัวข้อ “WHY WE POST : เข้าใจโลกใหม่ของวัยรุ่นยุควุ่นเน็ต” โดยวิทยากร 4 ท่าน 4 อาชีพ ได้แก่ นพ.ประวิทย์ ลี่สถาพรวงศา กรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.), อ.พรรณราย โอสถาภิรัตน์ ผู้ประสานงานโครงการจัดตั้งกลุ่มวิจัยด้านสื่อดิจิทัลในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ คณะสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์, อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ ผู้ร่วมก่อตั้งเว็บไซต์ Blognone, Brand Inside, ผู้บริหาร Wongnai และเกรียงไกร วชิรธรรมพร นักเขียนบทและผู้กำกับซีรีส์วัยรุ่นชื่อดังอย่างฮอร์โมน วัยว้าวุ่น ที่มาร่วมพูดคุย แลกเปลี่ยน ถกเถียงถึงปรากฏการณ์ที่เป็นกระแสมาอย่างต่อเนื่องในยุคนี้

ความต้องการเดิม แต่ย้ายพื้นที่ เปลี่ยนแพลตฟอร์ม

วงสนทนาเปิดด้วยประเด็นที่ว่า สิ่งสำคัญที่วัยรุ่นโหยหาและต้องการมากที่สุด คือ คนที่เข้าใจและพร้อมจะพูดคุยแลกเปลี่ยนอย่างเปิดรับซึ่งกันและกัน พื้นที่ที่เอื้อให้เกิดการรวมกลุ่มอย่างสะดวกสบายในยุคนี้ ไม่ใช่ตามห้างสรรพสินค้าเหมือนอดีต แต่เป็นการพูดคุยรวมกลุ่มผ่านสื่อโซเชียลมีเดียหลากแอปพลิเคชั่น

อิสริยะ ไพรีพ่ายฤทธิ์ อธิบายให้เราเห็นภาพชัดขึ้นว่า ในยุค 20-30 ปีที่แล้ว วัยรุ่นมักจะไปรวมตัวกันที่ “มอลล์” หรือห้างสรรพสินค้า จะไม่ได้มีกิจกรรมที่ชัดเจนว่านัดเจอครั้งนี้จะไปกินข้าว ดูหนัง หรือฟังเพลง เป็นเพียงการรวมกลุ่มคุยไปเรื่อย ๆ ซึ่งปัจจุบันพื้นที่ตรงนี้หายไปด้วยปัจจัยหลายประการ ทั้งการจราจรที่ติดขัดมากขึ้น หรือพ่อแม่ผู้ปกครองที่เข้มงวดกวดขัน วัยรุ่นจึงต้องการระบายผ่านพื้นที่ใดพื้นที่หนึ่งซึ่งนั่นก็คือ แพลตฟอร์มโซเชียลมีเดียนั่นเอง

คล้ายกันกับที่เกรียงไกร วชิรธรรมพร ยกภาพตัวเองตอนเด็กเปรียบเทียบกับวัฒนธรรมนักแคสต์เกมในปัจจุบันว่า สิ่งเหล่านี้คือวิวัฒนาการของแพลตฟอร์มที่เราต้องทำความเข้าใจ เมื่อ 20 ปีที่แล้วนักแคสต์เกมเหล่านี้ก็คือ คนที่เล่นเกมเก่ง ๆ ตามโซนเกมบนห้างสรรพสินค้าหรือที่คลองถม เด็ก ๆ อาจจะไม่ได้อยากเล่นเอง หรือยังไม่มีความสามารถพอที่จะเล่นในด่านนั้น ๆ เพียงแค่เขาได้นั่งดูคนที่เก่งกว่าเล่นให้ดูอีกทอดหนึ่งก็ทำให้มีความสุขได้

ทั้งหมดที่ว่ามานำไปสู่การอธิบายปรากฏการณ์ในเชิงมานุษยวิทยาโดย อ.พรรณราย โอสถาภิรัตน์ ว่า ยุคสมัยที่แตกต่างประกอบกับแพลตฟอร์มที่เปลี่ยนไป ทำให้คนยุคใหม่ต้องเปลี่ยนวิธีการรับมือกับเครื่องมือที่เปลี่ยนแปลงตามไปด้วยนั่นเอง

“หากเราลองย้อนกลับไปดูตั้งแต่สมัยกรีกโรมันที่เพิ่งมีการเขียนเกิดขึ้น คนยุคนั้นก็คิดกันว่าการเขียนจะทำให้เราสูญเสียความทรงจำหรือเปล่า พอมายุคนี้ที่มีสื่อโซเชียลมีเดียเกิดขึ้นมากมาย มันก็เกิดการตั้งคำถามถึงผลกระทบที่จะตามมาอีกเช่นกัน ในแง่นี้การสื่อสารมันจึงมี range ของการใช้เครื่องมือต่าง ๆ อีกมาก มันไม่ใช่การแตกหักจากสิ่งเดิม แต่เป็นการเลือกว่าจะใช้อะไรมากกว่า อย่างเรื่องการชอบถ่ายเซลฟีของเด็ก ๆ หนังสือพิมพ์ต่างประเทศเขียนวิจารณ์ว่า เด็กสมัยนี้หลงตัวเอง ซึ่งในความเป็นจริงแล้วมนุษย์เราก็ชอบเห็นตัวเองมาแต่ไหนแต่ไรแล้วตั้งแต่ยุคกรีกด้วยซ้ำ จะมาบอกว่าเพิ่งมีมันไม่ใช่ เพียงแต่คุณสมบัติของเทคโนโลยีที่เปลี่ยนไปทำให้เรามองเห็นตัวเองในสื่ออื่น ๆ มากขึ้น”

“ชัวร์ก่อนแชร์” วัยรุ่นคัดกรองสื่อมากกว่าผู้ใหญ่

ปรากฏการณ์หนึ่งในการใช้สื่อโซเชียลมีเดียที่ถูกพูดถึงบ่อย ๆ คือ การส่งต่อข่าวสารผ่านแอปพลิเคชั่น LINE ของคนรุ่นพ่อรุ่นแม่ที่มักจะเข้าอีหรอบกลายเป็น “fake news” ซะส่วนใหญ่ การส่งต่อโดยไม่ได้ผ่านการกรองเช่นนี้กลายเป็นเรื่องติดตลกที่เด็ก ๆ มักจะหยิบมาเล่าสู่กันฟังอย่างขบขัน และนำมาซึ่งการตั้งคำถามของวัยรุ่นจนทำให้พวกเขาเรียนรู้และค่อนข้างเข้มงวดกับการแชร์มากขึ้น

เกรียงไกรเล่าว่า แพลตฟอร์มอย่างทวิตเตอร์ (Twitter) ได้รับความนิยมในหมู่วัยรุ่นมาก ด้วยวิธีการใช้งานที่เอื้อให้ “พูดลอย ๆ” ได้ หมายความว่า ทวิตเตอร์ไม่จำเป็นต้องระบุตัวตนชัดเจนเท่ากับแอ็กเคานต์เฟซบุ๊ก หรือ อินสตาแกรม รวมถึงการกดฟอลโลว์แอ็กเคานต์อื่น ๆ วัยรุ่นก็ไม่ได้คำนึงถึงอัตลักษณ์ของอีกฝ่าย แต่พวกเขาตัดสินและทำความเข้าใจกันด้วยทัศนคติมากกว่า ทำให้ช่วงหลังเรามักจะเห็นแฮชแท็กที่คล้ายกับการส่งเสียงถึงสังคม หรือบรรดาผู้ใหญ่ในบ้านเมืองด้วยจำนวนที่ถี่มากขึ้น และข้อมูลที่เด็ก ๆ เหล่านี้ใช้ในการแลกเปลี่ยนก็เป็นข้อมูลที่ผ่านการสืบค้นข้อเท็จจริงมาแล้วทั้งสิ้น นอกจากพ่อแม่ที่เป็นตัวอย่างในการแชร์ข้อมูลแบบผิด ๆ แล้ว สื่อใหญ่ระดับประเทศเองก็ผลักให้วัยรุ่นเหล่านี้ยิ่งต้องพยายามหาข้อมูลด้วยตัวเองมากขึ้นอีกแรงด้วย

“คนยุคเราจะรู้สึกว่าข่าวทางทีวีเป็นเรื่องจริง สิ่งที่นักข่าวหรือผู้ประกาศข่าวพูดจริง แต่เด็ก ๆ ทุกวันนี้เห็นความน่าจะเป็นที่หลากหลายขึ้น เห็นข่าวเลือกข้าง เห็นช่องทีวีเลือกข้าง สัญชาตญาณเขาจึงยิ่งต้องหาข้อมูลมากขึ้น ถ้าใครหาข้อมูลเยอะ ก็จะได้ชุดความจริงที่ใกล้เคียงกับความจริงมากขึ้น เราต้องเข้าใจว่าเด็กเขาก็หาทางรอดของตัวเองเหมือนกัน ผมเจอเด็กคนหนึ่งบอกว่า ไม่อยากเป็นเหมือนพ่อแม่ของเขา พอพ่อแม่เขาฟอร์เวิร์ดข่าวในไลน์มาให้กลายเป็นเด็ก ๆ รู้สึกว่ามันไม่จริง เขาไม่อยากเป็นแบบนั้น ส่วนหนึ่งตอนนี้ก็กลายเป็นคนค่านิยมเหมือนกันว่า คนที่แชร์แบบไม่อ่านคือไม่คูล เขาคัดกรองมากขึ้น”

ความไม่ถาวรของข้อมูลและการแสดงตัวตน : ไอเดียใหม่ในโลกโซเชียล

นอกจากทวิตเตอร์ที่มีรูปแบบการใช้งานตอบโจทย์กับวัยรุ่นแล้ว อีกฟีเจอร์หนึ่งที่ได้รับความนิยมอย่างมากก็คือ ไอจีสตอรี่ ซึ่งมีวิธีการใช้งานใกล้เคียงกับแอปพลิเคชั่นยอดนิยมในสหรัฐอเมริกาอย่างสแนปแชต (snapchat) คือเป็นการถ่ายรูป หรืออัดคลิปวิดีโอสั้น ๆ และข้อมูลเหล่านั้นจะทำลายตัวเองภายใน 24 ชั่วโมง อิสริยะอธิบายถึงเหตุผลที่ฟีเจอร์เหล่านี้

ได้รับความนิยมว่าเป็นเพราะเราใช้สื่อโซเชียลมีเดียหนาแน่นจนเกินไป ในช่วง 5 ปีแรกอาจจะยังไม่ได้ตระหนักกันมากนัก แต่หากนับมาจนถึงตอนนี้อายุการใช้งานของเฟซบุ๊กในประเทศไทยได้ย่างเข้าสู่ปีที่ 15 เรียบร้อยแล้ว นับว่าเป็นห้วงเวลาที่ยาวนานมาก ไอเดียความถาวรของข้อมูลจึงกลายเป็นเรื่องสำคัญ

“เรานึกถึงวัฒนธรรมหนึ่งที่เวลาเรียนจะชอบเขียนหรือวาดรูปอะไรก็ไม่รู้ใส่กระดาษ จากนั้นก็ขยำกระดาษปาส่งต่อกับเพื่อนไปเรื่อย ๆ ถามว่าเราเก็บกระดาษแผ่นนั้นไว้มั้ย ก็ไม่ สแนปแชตหรือไอจีสตอรี่ก็คงจะมีไอเดียคล้าย ๆ กัน มันสะท้อนวิธีคิดแบบนี้ เราเอาไว้สื่ออารมณ์หรือตัวตนโดยที่เป็นการลดความถาวรของข้อมูลลงไปเท่านั้นเอง”

ส่วนแอปพลิเคชั่นมาแรงในหมู่เด็กประถมจนถึงวัยมัธยมอย่างติ๊กต่อก (TikTok) ที่เป็นการร้องเพลงเต้นประกอบไม่เกิน 44 วินาทีต่อหนึ่งคลิปวิดีโอ ผู้ใหญ่หลายคนก็ไม่เข้าใจว่า ทำไมเด็ก ๆ ต้องร้องเพลง แสดงท่าทางประกอบแล้วอัพโหลดให้คนเข้ามาดูด้วย อิสริยะบอกว่า สุดท้ายสิ่งเหล่านี้จะวกกลับไปเป็นคำอธิบายว่า วัยรุ่นต้องการพื้นที่และการยอมรับ

“วิธีคิดของติ๊กต่อกมันคล้าย ๆ กับสมัยเด็ก ๆ ที่เราชอบไปแอบยืนดูรุ่นพี่ดีดกีตาร์ มันเท่จังเลย ติ๊กต่อกก็คล้าย ๆ กัน เพื่อนห้องข้าง ๆ เราก็ไม่ได้สวยนิ แต่ไปเต้นในติ๊กต่อกคนดู 10 ล้านคนแน่ะ” อิสริยะอธิบายให้เห็นภาพชัดยิ่งขึ้น

วัยรุ่นกับการท้าทายชุดคุณค่าเดิม

“รัฐจะมองโซเชียลมีเดียแบบใดขึ้นอยู่กับว่ารัฐยึดอะไรอยู่ ถ้ายึดระบบเดิมก็อันตราย แต่ถ้ายึดการเปลี่ยนแปลงสิ่งนี้ก็เป็นเครื่องมือ” นพ.ประวิทย์ ลี่สถาพรวงศา อธิบายถึงกระแสที่มีผู้ใหญ่

ในรัฐบาลออกมาแสดงความเป็นห่วงทำนองว่า วัยรุ่นไทยเสพติดสื่อโซเชียลมีเดียมากเกินไป คุณหมอบอกว่า หลัก ๆ เป็นเพราะสิ่งที่วัยรุ่นทำอยู่ตอนนี้ผ่านสื่อโซเชียลมีเดียเป็นการท้าทายชุดความจริงเดิมที่ผู้ใหญ่ยึดถือมาตลอด คนที่ยึดติดหรือมีผลประโยชน์กับชุดคุณค่าเดิมจึงไม่อยากเห็นการเปลี่ยนแปลง

“มีช่วงหนึ่งที่แบงก์ชาติพยายามจัดการกับบิตคอยน์ แบงก์ชาติไม่ยอมรับเพราะบอกว่ามันเป็นสิ่งสมมุติ แต่ในความเป็นจริงเงินทองอะไรที่เขาดูแลอยู่มันก็คือสิ่งสมมุติเหมือนกัน แปลว่าจริง ๆ แล้วสิ่งที่รัฐพยายามกำกับ คือการพยายามรักษาสมมุติเดิมไม่ให้ถูกก่อกวน สิ่งนั้นต้องถูกจัดการ”

นพ.ประวิทย์ยังเสริมต่อด้วยว่า วัยรุ่นสมัยนี้มีวิธีการเล่นกับสื่อที่ฉลาดมาก ทุกครั้งที่มีการติดแฮชแท็กหรือพูดถึง “คนที่คุณก็รู้ว่าใคร” เขาจะไม่ใช้ชื่อเรียกแบบตรง ๆ แต่จะใช้ฉายาบางอย่างที่เมื่ออ่านแล้วทุกคนจะเข้าใจตรงกัน การเลี่ยงด้วยวิธีการแบบนี้ทำให้แม้แต่กฎหมาย พ.ร.บ.ไซเบอร์ก็ไม่สามารถเอาผิด หรือหากผู้ใหญ่เหล่านั้นเอาเรื่องเอาราวก็ยิ่งเป็นการตอกย้ำภาพลักษณ์ตัวเอง ดังที่คุณหมอกล่าวว่า “พวกคุณน่าขยะแขยงขนาดที่ไม่ได้ระบุชื่อคุณยังกระโดดมารับคำด่าเหล่านี้เลย”

การอธิบายปรากฏการณ์การใช้โซเชียลมีเดียของวัยรุ่นในเวทีเสวนานี้คงจะพอทำให้ผู้ใหญ่เข้าใจวัยรุ่น บุตรหลาน รวมถึงพนักงาน ลูกน้องที่อายุยังอยู่ในช่วงวัยรุ่นหรือเด็กจบใหม่ได้มากขึ้น

แท็กที่เกี่ยวข้อง

วัยรุ่น โซเชียลมีเดีย