60 ปี กรมการพัฒนาชุมชน  :  ก่อกำเนิดกรมการพัฒนาชุมชน

แนวความคิดเกี่ยวกับการพัฒนาชุมชนในเวทีนานาชาติเกิดขึ้นในช่วงปลายปี พ.ศ. 2483 แนวความคิดนี้ถูกเผยแพร่ออกไปยังประเทศต่าง ๆ จนเกิดปรัชญาเกี่ยวกับการทำงานร่วมกันอย่างใกล้ชิดและสนับสนุนกันระหว่างรัฐบาลกับประชาชน ในการปรับปรุงความเป็นอยู่ของชุมชนที่รู้จักกันในชื่อว่า ขบวนการพัฒนาชุมชน (Community Development Movement)

การพัฒนาชุมชนที่ดำเนินการในประเทศไทยก็ได้อิทธิพลมาจากแนวคิดและกระแสการพัฒนาดังกล่าวเช่นกัน โดยมีลำดับความเป็นมาดังนี้

พ.ศ. 2483

กระทรวงมหาดไทยออกประกาศให้มีการดำเนินงานแผนการบูรณะชนบท มีวัตถุประสงค์  2 ประการ

1. สร้างสรรค์ชีวิตจิตใจของประชาชนในชนบทให้เหมาะสมที่จะเป็นพลเมืองดี
2. ส่งเสริมให้ประชาชนมีการครองชีพดีขึ้น

พ.ศ. 2485

จอมพล ป. พิบูลสงคราม นายกรัฐมนตรี ดำริให้มี “แผนการบูรณะชนบท พ.ศ. 2485”

พ.ศ. 2500

กรมมหาดไทยริเริ่มโครงการพัฒนาท้องถิ่นขึ้น ได้ทดลองปฏิบัติมีความเป็นไปได้ จึงคัดเลือกปลัดอำเภอเข้าอบรมเป็น “ปลัดอำเภอพัฒนากร” ส่งออกปฏิบัติงานพัฒนาในเขตพัฒนาที่กำหนด

พ.ศ. 2501

มีการตั้ง “สำนักงานพัฒนาการท้องถิ่น” สังกัดกรมมหาดไทย นับเป็นหน่วยงานแรกเริ่มของกรมการพัฒนาชุมชน

พ.ศ. 2503

สำนักงานพัฒนาการท้องถิ่นยกฐานะเป็น “ส่วนพัฒนาการท้องถิ่น” ขึ้นกับกรมมหาดไทย มีหน้าที่รับผิดชอบการฝึกอบรมข้าราชการพัฒนาท้องถิ่นแห่งชาติ เจ้าหน้าที่ประสานงานและเป็นศูนย์วางแผนพัฒนาท้องถิ่น เป็นสำนักงานเลขาธิการคณะกรรมการพัฒนาท้องถิ่นแห่งชาติ กฎ ก.พ. ฉบับที่ 240 ออกตามพระราชบัญญัติระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2497 เทียบตำแหน่งปลัดอำเภอพัฒนากรและสารนิเทศก์ใน   กรมมหาดไทยโดยเรียกว่า “พัฒนากร”

พ.ศ. 2505

มีพระราชบัญญัติปรับปรุงกระทรวง ทบวง กรม ฉบับที่  10 และพระราชบัญญัติโอนกิจการบริหารของกระทรวงมหาดไทย ซึ่งมีการปรับปรุงใหม่ พ.ศ. 2505 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา ฉบับพิเศษ เล่ม 79            ตอนที่ 89 เมื่อวันที่ 30 กันยายน 2505 ให้แยกงานพัฒนาการท้องถิ่นออกจากกรมมหาดไทยมาตั้งเป็นกรมใหม่ชื่อว่า “กรมการพัฒนาชุมชน” ส่วนกรมมหาดไทยเปลี่ยนชื่อเป็น “กรมการปกครอง”โดยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยได้แถลงต่อสภา ฯ ถึงเหตุผลความจำเป็นของการตั้งหน่วยงานใหม่ว่า

“เนื่องจากภารกิจในหน้าที่ของกรมมหาดไทยมีสถิติและปริมาณงานเพิ่มมากขึ้น ในขณะที่งานที่เกี่ยวกับการพัฒนาการท้องถิ่นเป็นงานที่จะเร่งรีบดำเนินการอย่างมีประสิทธิภาพและบังเกิดผลถึงประชาชนโดยเร็วตามความมุ่งหมายของรัฐบาล

จึงจำเป็นต้องแยกงานพัฒนาการท้องถิ่นออกจากกรมมหาดไทย ตั้งเป็น ‘กรมการพัฒนาชุมชน’ ให้มีหน้าที่รับผิดชอบและดำเนินงานพัฒนาการท้องถิ่นร่วมกับประชาชนในหมู่บ้านตามชนบท ให้เรียกชื่อใหม่เป็น‘กรมพัฒนาการชุมชน’…โดยบริหารและดำเนินงานพัฒนาชุมชนตามหลักการและแนวนโยบายดำเนินงานที่กำหนดไว้เป็นแผนพัฒนาชุมชนแห่งชาติ ซึ่งถือว่าเป็นส่วนหนึ่งของแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ นับตั้งแต่วันที่ 1 ตุลาคม  2505  เป็นต้นมา…”

ดังนั้น กรมการพัฒนาชุมชนจึงก่อตั้งขึ้นเมื่อวันที่ 1 ตุลาคม  2505 โดยพันธกิจ ที่กระทรวงมหาดไทยและรัฐบาลมอบหมายคือ ปรับปรุงระดับความเป็นอยู่และมาตรฐานการครองชีพของประชาชนในหมู่บ้านให้ดียิ่งขึ้น โดยเน้นหนักในทางส่งเสริมให้ราษฎรเข้ามาร่วมมือดำเนินงานในแบบการช่วยตัวเอง อันเป็นปัจจัยสำคัญตามหลักการพัฒนาชุมชนที่ว่าพัฒนากรจะต้องทำงานกับประชาชน มิใช่ทำให้ประชาชน

โดยมี “พัฒนากร” เป็นข้าราชการหลักทำงานร่วมกับประชาชนในหมู่บ้านตำบล

ตลอดระยะเวลา 60 ปีที่ผ่านมา กรมการพัฒนาชุมชนมีส่วนในการพัฒนาชนบทไทย และได้ปรับปรุงพัฒนาองค์กร กระบวนการทำงาน และภารกิจให้สอดคล้องกับกระแสการพัฒนาและสภาพการณ์ของสังคมในแต่ละยุค