“ทำไมต้องเข้ากระบวนการนี้ด้วย ใครจะอยากไปสมานฉันท์กับคนอย่
างมันคนที่ทำให้ ผัวของพี่ตายอ่ะเหรอ?” เสียงตอบโต้เปี่ยมอารมณ์ผสมทั้
งความแค้นเคืองและความไม่เข้
าใจของ ผู้หญิงคนหนึ่งเธอคือผู้เสี
ยหายอยู่ในสถานะชีวิตพัง ต้องกลายเป็นม่ายสามีตายแต่ถู
กชักชวนให้เข้าร่วม กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ เรื่องใหม่ที่เธอทั้งไม่เข้
าใจและขุ่นเคืองใจที่ต้องให้อภั
ยคนที่ก่อเหตุหรือผู้กระทำผิด
เรื่องราวสะเทือนอารมณ์นี้ถูกนำมาเล่าเรียงร้อยพร้อมข้อมูลองค์ความรู้เกี่ยวกับกระบวนการ ยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ในภาพยนตร์สั้นเชิงสารคดีเรื่อง”ก้อนหินที่หายไป” อำนวยการผลิตโดยสถาบันเพื่อการยุติธรรรมแห่งประเทศไทยหรือ (TIJ) เปิดฉายครั้งแรก เมื่อเดือนกรกฎาคม 2565 ในงานเสวนาวิชาการเนื่องในโอกาสครบรอบ 20 ปีของการรับรอง ข้อมติสหประชาชาติเรื่องหลักการพื้นฐานขององค์การสหประชาชาติว่าด้วยกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ในเรื่องทางอาญา 2565 ที่จัดขึ้นผ่านช่องทางออนไลน์ในระบบผ่าน Zoom และ Facebook Live ของสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย (TIJ)
ภาพยนตร์สั้นเรื่องก้อนหินที่หายไปนี้เป็นอีกหนึ่งผลงานสื่อที่จัดทำขึ้นเพื่อสร้างเสริมความ เข้าใจต่อสาระสำคัญและประโยชน์ของการนำกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์มาปรับใช้ในกระบวน การยุติธรรมของไทย
ภาพยนตร์อ้างอิงโครงเรื่องและคดีอาญาจากเหตุการณ์จริง คดีวัยรุ่นปาหินรถตู้ (2547-2561) วัยรุ่นปาหินใส่รถตู้ ทำให้มีผู้เสียชีวิต เมื่อปี พ.ศ.2547 และคดีจบลงอย่างสมบูรณ์ในปี พ.ศ. 2561 ด้วยการรับผิด ชดเชย สำนึกผิด ขอโทษและการให้อภัยระหว่างคู่กรณี (วัยรุ่นที่กระทำผิด กับ ผู้เสียหาย ซึ่งเป็นภรรยาของผู้เสียชีวิต) กลายเป็นตัวอย่าง สะท้อนให้เห็นเรื่องที่แทบจะเป็นไปไม่ได้ ดังที่ตัวละครฝ่ายทนายความเอ่ยตั้งคำถามในหนังสั้นว่า “สิ่งที่แทบไม่มีทางเป็นไปได้เลยคือ ใครจะสามารถให้อภัยคนที่ก่อเหตุทำให้สามีตัวเองตาย” แต่การใช้กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ทำให้ “มันเป็นไปได้”
กระบวนยุติธรรมเชิงสมานท์ฉันท์ (Restorative Justice หรือ RJ) เป็นส่วนเสริมในกระบวนการยุติธรรมที่มีอยู่เดิมส่งเสริมให้ผู้กระทำผิดได้สำนึกผิด และชดเชยความเสียหายที่ได้ตนก่อขึ้น การเยียวยาไม่จำเป็นต้องเป็นเงิน แต่อาจเป็นการเลิกพฤติกรรมที่ไม่เป็นที่ยอมรับ หรือการช่วยให้ผู้กระทำผิดกลับตัวกลับใจ กลับไปสู่สังคมอย่างมีคุณภาพได้จริง กระบวนการนี้มุ่งเน้นเยียวยาจิตใจผู้เสียหาย รวมถึง ชดเชยสิ่งต่าง ๆ ที่ได้สูญเสียไป และการดูแลแก้ไขส่วนอื่น ๆ ตามที่คู่กรณีได้ตกลงกันไว้ ที่สำคัญที่สุด ทั้งสองฝ่ายต้องยินยอมพร้อมใจ
เนื้อหาภาพยนตร์ “ก้อนหินที่หายไป” เสนอมุมมองรอบด้านที่สะท้อนความเป็นมนุษย์เท่าเทียมกัน ชีวิตของสามีผู้เสียหายเสียไปอย่างไม่อาจฟื้นคืนมาได้ แต่ชีวิตของภรรยาที่ยังมีอยู่ได้รับการฟื้นฟูถึงเบื้องลึก เช่นเดียวกับผู้กระทำผิดที่ได้ชดใช้และฟื้นฟูศักยภาพมนุษย์จากกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ ที่มุ่งเยียวยา ฟื้นฟูมนุษย์อย่างรอบด้านของทั้งผู้กระทำ (ก่อเหตุอาชญากรรม) และ “การรับผิด การสำนึกผิด คำขอโทษ และการให้อภัย” อันเป็นหัวใจของความยุติธรรมเชิงสมานฉันท์เพื่อให้ ทุกคนอยู่ในสังคมได้อย่างสันติสุข
ทั้งนี้ ความยุติธรรมเชิงสมานฉันท์เกิดขึ้นได้จากความร่วมมือและร่วมแรงทั้งคู่กรณี ผู้เชี่ยวชาญ และเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้องในกระบวนการยุติธรรม ไม่ว่าจะเป็น ตำรวจ ทนาย ฝ่ายศาล เจ้าหน้าที่ควบคุม ความประพฤติ นักจิตวิทยา รวมไปถึงคนชุมชน ซึ่งเจ้าหน้าที่ที่มีความรู้ต้องเข้าถึงชุมชน
ในงานเสวนาวิชาการเนื่องในโอกาสครบรอบ 20 ปีของการรับรองข้อมติสหประชาชาติ เรื่องหลักการพื้นฐานขององค์การสหประชาชาติว่าด้วยกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ใน เรื่องทางอาญา เป็นส่วนหนึ่งของการส่งเสริมกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ งานเสวนาฯ จัดขึ้น เพื่อเผยแพร่ผลงานต่าง ๆ และกิจกรรมอันเกิดจากความร่วมมือ ระหว่าง TIJ และภาคีที่เกี่ยวข้องในการส่งเสริมกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ภายใต้บริบทของสังคมไทย
“ภาพยนตร์สั้นเชิงสารคดีนี้จัดทำขึ้นโดยมุ่งหวังสร้างความเข้าใจในการจัดกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ให้แก่ผู้ปฏิบัติงานและผู้ชมที่สนใจได้อย่างกว้างขวาง นอกจากนี้ สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทยยังมุ่งส่งเสริมโครงการรณรงค์เชิงนโยบายว่าด้วยกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ เพื่อสร้างความตระหนักรู้ให้แก่เยาวชนโดยจัดทำค่ายเยาวชน เน้นการรับฟังและสะท้อนแนวคิดเกี่ยวกับยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ผ่านมุมมองของเยาวชนในการนำมาประยุกต์ใช้ภายใต้บริบทของสถานศึกษาในประเทศไทย” ดร.พิเศษ สอาดเย็น ผู้อำนวยการสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย กล่าวในพิธีเปิดงาน
“ในภาคการศึกษา คณะวิทยาการเรียนรู้และศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์และมูลนิธิเครือเซนต์คาเบรียลแห่งประเทศไทย ซึ่งมาร่วมกับ TIJ เป็นกลุ่มนำร่องในการจัดกิจกรรมส่งเสริม RJ in School ซึ่งมีความสำคัญอย่างยิ่งในการสร้างความตระหนักและความเข้าใจกลุ่มเยาวชนและครูที่เกี่ยวข้องในการระงับข้อพิพาทในโรงเรียน” ศาสตราจารย์พิเศษ ดร.กิตติพงษ์ กิตยารักษ์ ที่ปรึกษาสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่ง ประเทศไทย กล่าวเสริม
ภายในงานเสวนาจะได้รับชมวิดีทัศน์หัวข้อ กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์กับความยุติธรรมทางอาญา โดย Yvon Dandurand ศาสตราจารย์เกียรติคุณสาขาอาชญาวิทยาและ กระบวนการยุติธรรมทางอาญา มหาวิทยาลัยแห่งแฟรเซอร์แวลลีย์ แคนาดา/นางประกายรัตน์ ต้นธีรวงศ์ อดีตประธานกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ/นายวงศ์เทพ อรรถไกวัลวที ที่ปรึกษาสถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทยและอดีตรองเลขาธิการอาเซียนด้านประชาสังคมและวัฒนธรรมอาเซียน/นางทิชา ณ นคร ผู้อำนวยการศูนย์ฝึกและอบรมเด็กและเยาวชนบ้านกาญจนาภิเษก
รวมถึง เวทีเสวนา หัวข้อ การส่งเสริมกระบวนการยุติ
ธรรมเชิงสมานฉันท์ โดยผู้กำกับภาพยนตร์สั้นเชิงสารคดี
เรื่อง “ก้อนหินที่หายไป” คณบดีคณะวิทยาการเรียนรู้และศึ
กษาศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์
หรือผู้แทน ประธานฝ่ายการศึกษามูลนิธิ
คณะเซนต์คาเบรียลแห่งประเทศไทย หรือผู้แทน คณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ หรือผู้แทน อธิบดีกรมคุ้มครองสิทธิและเสรี
ภาพ กระทรวงยุติธรรม หรือผู้แทน นำเสนองานวิจัยและดำเนิ
นการเสวนา โดย นายอุกฤษฏ์ ศรพรหม ผู้จัดการโครงการสนับสนุ
นงานด้านหลัก นิติธรรม
สถาบันเพื่อการยุติธรรมแห่งประเทศไทย หรือ TIJ ยังคงมุ่งมั่นผลักดันให้มีการนำกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ไปปรับใช้ในทุกขั้นของการดำเนินงาน ด้านความยุติธรรมในประเทศไทย และการทำความเข้าใจให้ความรู้กับทุกฝ่ายรวมถึงสังคมทั่วไปเป็นภารกิจสำคัญ
นอกจากการจัดฉายในงานเสวนาวิชาการครั้งนี้แล้ว ประชาชนทั่วไปสามารถเข้าชมภาพยนตร์สั้น “ก้อนหินที่หายไป” ได้ทางช่องยูทูบ “TIJ Just Right Channel” โดยหวังว่าเรื่องราวกินใจในชีวิตจริงที่ กลายมาเป็นละครสอนสังคมในหนังสั้นเรื่องนี้ จะช่วยสร้างพลังให้ผู้เกี่ยวข้องทุกภาคส่วนขับเคลื่อนและนำ “กระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์” ไปปรับใช้ในการจัดการคดีความ หรือ ข้อพิพาท ในกระบวนการยุติธรรม และในสังคมต่อไปได้
