จับตาสารโลหะหนักลุ่มน้ำกก เกษตรฯ ทำแผนที่เสี่ยง 3 สี ตรวจความปลอดภัยรายแปลง
ปลัดเกษตรฯ เร่งแก้ปัญหาสารโลหะหนักปนเปื้อนลุ่มน้ำกกและพื้นที่เกี่ยวข้อง สั่ง 5 กรมลงพื้นที่เก็บตัวอย่างดิน-น้ำ-สัตว์น้ำ-ปศุสัตว์ 23-25 พ.ย. ส่งตรวจห้องปฏิบัติการภายใน 27 พ.ย. คาดรู้ผลใน 1-2 สัปดาห์ เตรียมจัดทำแผนที่ GIS แบ่งพื้นที่เสี่ยงสีเขียว-เหลือง-แดง หากพบพื้นที่เสี่ยงสูงพร้อมปรับเปลี่ยนชนิดพืช จัดหาแหล่งน้ำสำรอง พร้อมตรวจสอบความปลอดภัยสินค้าเกษตรรายแปลง สร้างความเชื่อมั่นผู้บริโภค
นายรพีภัทร์ จันทรศรีวงศ์ ปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยว่า จากสถานการณ์การปนเปื้อนสารโลหะหนักในพื้นที่ลุ่มน้ำกกและลุ่มน้ำที่เกี่ยวข้อง นายสุริยะ จึงรุ่งเรืองกิจ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ ได้สั่งการให้หน่วยงานในสังกัดเร่งตรวจสอบข้อเท็จจริง และกำหนดแนวทางป้องกันและแก้ไขปัญหาตลอดห่วงโซ่อุปทานภาคการเกษตร ทั้งสัตว์น้ำ ผลผลิตทางการเกษตร และดินในพื้นที่เพาะปลูก เพื่อลดผลกระทบต่อเกษตรกรและสร้างความเชื่อมั่นแก่ผู้บริโภคด้านความปลอดภัยของสินค้าเกษตร

ภายหลังการประชุมหารือแนวทางแก้ไขปัญหาเชิงรุก กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ได้กำหนดแผนดำเนินงาน โดยระหว่างวันที่ 23-25 พฤศจิกายน 2569 จะส่งชุดปฏิบัติการลงพื้นที่เก็บตัวอย่างเพื่อตรวจสอบสถานการณ์การปนเปื้อนล่าสุดพร้อมกันทุกหน่วยงาน
ทั้งนี้ มอบหมายให้กรมการข้าว กรมวิชาการเกษตร และกรมพัฒนาที่ดิน เก็บตัวอย่างดินและน้ำในแปลงเกษตรกรรวม 250 ตัวอย่าง เพื่อนำไปตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการของกรมพัฒนาที่ดิน ขณะที่กรมชลประทานจะเก็บตัวอย่างน้ำจากแหล่งน้ำชลประทานจำนวน 83 จุด
ส่วนกรมประมงจะเก็บตัวอย่างในพื้นที่เพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ และกรมปศุสัตว์จะตรวจวิเคราะห์ปริมาณโลหะหนักที่ปนเปื้อนในปศุสัตว์ที่เลี้ยงในพื้นที่เสี่ยง โดยกำหนดให้ส่งตัวอย่างทั้งหมดเข้าตรวจวิเคราะห์ในห้องปฏิบัติการภายในวันศุกร์ที่ 27 พฤศจิกายน 2569 และคาดว่าจะทราบผลภายใน 1-2 สัปดาห์
แม้ที่ผ่านมาได้มีการตรวจสอบการปนเปื้อนเป็นระยะ แต่กระทรวงเกษตรฯ ต้องการให้ข้อมูลสะท้อนสถานการณ์ปัจจุบันมากที่สุด จึงให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องลงพื้นที่เก็บตัวอย่างพร้อมกันอีกครั้ง เพื่อใช้ประกอบการประเมินความเสี่ยงและกำหนดมาตรการช่วยเหลือเกษตรกรอย่างเหมาะสม
นอกจากนี้ ยังมอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดินจัดทำแนวทางการสุ่มเก็บตัวอย่างดินให้เป็นมาตรฐานเดียวกัน โดยต้องมีข้อมูลสำคัญ เช่น วันที่เก็บตัวอย่าง พิกัดแปลงเกษตร เกณฑ์อ้างอิงค่าสารปนเปื้อน และผลการประเมินความเสี่ยงของพื้นที่ รวมถึงกำหนดรูปแบบรายงานและหน่วยวัดให้สอดคล้องกัน
ข้อมูลดังกล่าวจะนำไปเชื่อมโยงกับระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ผ่านระบบ Agri-Map เพื่อจัดทำแผนที่ความเสี่ยงและกำหนดพื้นที่เฝ้าระวังอย่างตรงจุด โดยแบ่งพื้นที่ออกเป็น 3 ระดับ ได้แก่ สีเขียว สีเหลือง และสีแดง ตามระดับความรุนแรงของการปนเปื้อน
หากพบพื้นที่ที่มีความเสี่ยงสูงหรืออยู่ในโซนสีแดง กระทรวงเกษตรฯ จะเตรียมมาตรการให้เกษตรกรปรับเปลี่ยนชนิดพืชให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ เพื่อลดความเสี่ยงจากการผลิตสินค้าเกษตรในพื้นที่ที่อาจได้รับผลกระทบจากสารปนเปื้อน
ขณะเดียวกัน จะจัดทำข้อมูลผลผลิตทางการเกษตรที่ผ่านเกณฑ์ความปลอดภัย เพื่อใช้ประกอบการรับซื้อและจำหน่ายสินค้า รวมถึงชี้แจงข้อมูลให้ประชาชนรับทราบ เพื่อสร้างความเชื่อมั่นว่าสินค้าเกษตรจากพื้นที่ดังกล่าวสามารถตรวจสอบความปลอดภัยได้ในระดับรายแปลง
สำหรับมาตรการระยะกลาง กระทรวงเกษตรฯ เตรียมแผนจัดหาแหล่งน้ำสำรองในกรณีที่เกษตรกรได้รับผลกระทบจากปัญหาการปนเปื้อน โดยกรมพัฒนาที่ดินสามารถสนับสนุนการจัดทำบ่อจิ๋ว เพื่อใช้เป็นแหล่งกักเก็บน้ำขนาดเล็กในพื้นที่ของเกษตรกร
นายรพีภัทร์กล่าวว่า กระทรวงเกษตรฯ มีความห่วงใยเกษตรกรและประชาชนในพื้นที่ ทั้งผู้ที่ประกอบอาชีพเกษตรกรรมและผู้บริโภค ซึ่งมีความกังวลและอาจได้รับผลกระทบทั้งทางตรงและทางอ้อม เบื้องต้นได้สั่งการให้เกษตรตำบลลงพื้นที่ให้ความรู้และคำแนะนำแก่เกษตรกร พร้อมเร่งเก็บตัวอย่างจากแปลงเพาะปลูกเพื่อตรวจวิเคราะห์ค่าดิน น้ำ และพืชผลในพื้นที่
การดำเนินงานดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อลดผลกระทบต่อผลผลิตทางการเกษตรตลอดห่วงโซ่อุปทาน และสร้างความมั่นใจให้ผู้บริโภคสามารถตรวจสอบความปลอดภัยของสินค้าเกษตรได้เป็นรายแปลง
ส่วนมาตรการระยะยาว หากผลการตรวจสอบพบว่าเกษตรกรจำเป็นต้องปรับเปลี่ยนรูปแบบการผลิต กระทรวงเกษตรฯ ได้เตรียมแนวทางสนับสนุนให้เปลี่ยนไปปลูกพืชเศรษฐกิจชนิดอื่นที่เหมาะสมกับพื้นที่ เช่น ยางพารา ไม้ดอกไม้ประดับ และไม้เศรษฐกิจอื่น ๆ
พร้อมกันนี้ จะสนับสนุนองค์ความรู้ด้านการปรับสภาพและฟื้นฟูบำรุงดิน โดยมอบหมายให้กรมพัฒนาที่ดินจัดเตรียมข้อมูลและแนวทางปฏิบัติเพื่อถ่ายทอดให้เกษตรกรนำไปใช้ต่อไป