3 ชาติแก้พิษแม่นํ้าเชียงราย ประกาศเขตคุมพิษ 6 เดือน-สะเทือนธุรกิจ
อนุทินถก “สี จิ้นผิง” ประชุมด่วน 3 รัฐมนตรี แก้วิกฤตสารพิษปนเปื้อนข้ามแดน นัดเจรจาผู้นำ “เมียนมา-รัฐฉาน” 25-26 พ.ย. ที่กรุงเทพฯ “สุชาติ” ใช้อำนาจ พ.ร.บ.สิ่งแวดล้อม ประกาศเขตควบคุมมลพิษ รัศมีแม่น้ำกก-สาย-รวก 100 กิโลเมตร 6 เดือน กระทรวงเกษตรเปิดผลแล็บตรวจข้าวไม่มีค่าเกินมาตรฐาน เผยหากพบสารพิษสั่ง ธ.ก.ส.รับซื้อทำลายทิ้ง จัดทำโซน “สีแดง” เปลี่ยนปลูกพืชอาหารเป็นไม้เฟอร์นิเจอร์ นักธุรกิจโรงแรมโอดพื้นที่สารพิษทำบุ๊กกิ้งโรงแรมเหลือไม่ถึง 50% ร้านอาหารยอดขายหดหนักรอบ 30 ปี นักวิชาการจี้รัฐเร่งขีด “แผนที่ความเสี่ยง” ก่อนเกษตรล่มสลาย “ซันสวีท” เกษตรแปรรูปผุดแผน B-ย้ายพื้นที่ปลูก เลี่ยงน้ำพิษ
อนุทินหารือ “สี จิ้นผิง”
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า ปัญหาสารพิษข้ามแดนจากผลพวงการทำเหมืองแร่ในประเทศเมียนมา เป็นปัญหาระหว่างประเทศที่ต้องเร่งแก้ไข เนื่องจากน้ำเพื่อการเกษตรและบริโภคที่กำลังลุกลามเข้าสู่ห่วงโซ่อาหารและระบบเศรษฐกิจของประเทศ
โดยหลังเสร็จสิ้นการประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปค นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี ได้หารือทวิภาคีเต็มคณะกับนายสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีแห่งสาธารณรัฐประชาชนจีน โดยมีวาระสำคัญด้านสิ่งแวดล้อมและทรัพยากรน้ำ โดยฝ่ายไทยให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำข้ามพรมแดน ซึ่งส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิตประชาชน ซึ่งฝ่ายนายสี จิ้นผิง ยืนยันว่าจีนไม่สนับสนุนกิจกรรมใด ๆ ที่ทำลายสิ่งแวดล้อม พร้อมร่วมมือกับไทยในการแก้ปัญหาสารพิษในแม่น้ำ และสนับสนุนการดำเนินงานด้านเทคนิค เพื่อเพิ่มการตรวจสอบ ติดตาม และแก้ไขปัญหาคุณภาพน้ำอย่างเป็นระบบ
และนายกรัฐมนตรียังเสนอนำประเด็นมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนเข้าสู่การหารือในการประชุมผู้นำกรอบความร่วมมือแม่โขง-ล้านช้าง (MLC) ณ เมืองกุ้ยหลิน ในเดือนธันวาคมนี้ด้วย

25-26 พ.ย.ถกเมียนมา-รัฐฉาน
นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ กล่าวว่า ไทยให้ความสำคัญในประเด็นปัญหานี้ โดยหน้าที่ของกระทรวงการต่างประเทศใช้ความสัมพันธ์และช่องทางการทูตเป็นเครื่องมือหลักในการคลี่คลายปัญหาและหาทางออกร่วมกัน
พร้อมเน้นย้ำว่าไทยจะไม่ใช้วิธีกล่าวโทษฝ่ายใด แต่จะเร่งแก้ไขปัญหาอย่างสร้างสรรค์ผ่าน 2 กลไกหลักคือ การเจรจาระดับทวิภาคี หรือสองฝ่ายผลักดันความร่วมมือโดยตรงระหว่างไทยและเมียนมา
โดยนายสีหศักดิ์เยือนประเทศเมียนมาแบบไปเช้า-เย็นกลับ เมื่อ 12 พ.ย.ที่ผ่านมา ยกให้เป็นวาระเร่งด่วนทั้งสองประเทศต้องรีบมาประชุมกัน ผ่านกลไกคณะทำงาน 2 ฝ่าย ส่งผลให้คณะทำงานร่วมบริหารจัดการคุณภาพน้ำสองประเทศ (Joint Working Group : JWG) นัดหารือเร็วกว่ากำหนดเดิม เป็นวันที่ 25-26 พ.ย.นี้ โดยหัวหน้าคณะจะมาพบหารือที่กระทรวงการต่างประเทศของไทย

โดยฝ่ายไทยเตรียมเสนอเพิ่มจุดตรวจวัดคุณภาพน้ำในฝั่งเมียนมา โดยเฉพาะในพื้่นที่ใกล้เหมืองที่มีการปล่อยสารเคมีลงสู่แม่น้ำ โดยฝ่ายไทยอยากให้จีนเข้ามาให้ความช่วยเหลือในทางเทคนิคด้วย โดยให้จีนช่วยในการแต่งตั้งคณะทำงานที่มาจากทางรัฐฉาน ซึ่งเป็นพื้นที่ทำเหมืองที่เป็นต้นตอของปัญหา
สำหรับการประสานรัฐบาลเมียนมาให้เข้าไปคุยกับทางกองกำลังชาติพันธุ์อย่างกลุ่มว้าแดงในรัฐฉานนั้น นายสีหศักดิ์ชี้แจงว่าฝ่ายเมียนมารับทราบความกังวล แต่ต้องดำเนินการในคณะทำงานดังกล่าว
นายกฯ นัดด่วน 3 รัฐมนตรี
ผู้สื่อข่าวรายงานว่า หลังจากนายกรัฐมนตรีกลับถึงประเทศไทย จะมีวาระนัดประชุมด่วน เรื่องการติดตามดำเนินการแก้ไขปัญหาสถานการณ์มลพิษในแม่น้ำ ในวันเสาร์ที่ 21 พ.ย. โดยมีรัฐมนตรีเข้าร่วมคือ นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม นายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ และนายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
คุมพิษ 100 กิโลเมตรนานครึ่งปี
นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ให้สัมภาษณ์กับ “ประชาชาติธุรกิจ” ถึงแนวทางการประกาศเขตควบคุมมลพิษ เพื่อแก้ปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก ว่าได้รับข้อสั่งการจากนายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรี โดยเตรียมประกาศเขตควบคุมมลพิษตามแนวเขตที่ติดกับแม่น้ำทั้ง 3 สาย ที่ได้รับผลกระทบ มีระยะทางยาวกว่า 100 กิโลเมตร เช่นประกาศเขตจากแนวริมแม่น้ำเข้าไปแนวชายฝั่ง 500 เมตร หรือ 1 กิโลเมตร
“การประกาศกำหนดเขตควบคุมมลพิษ ก็ถือเป็นยาแรง ซึ่งอาจจะกระทบกับอธิปไตยระหว่างประเทศ กระทบกับการค้า และอื่น ๆ หากเป็นเรื่องระดับประเทศต้องขออำนาจจากนายกรัฐมนตรี”
ทั้งนี้การประกาศเขตควบคุมมลพิษตาม พ.ร.บ.ส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ 2535 คาดว่าจะใช้เวลาประมาณ 6 เดือน มีข้อกำหนด เช่น ห้ามทำกิจกรรมที่ทำให้แม่น้ำได้รับผลกระทบจากสารพิษ, ห้ามทำกิจกรรมที่อาจทำให้ฝุ่นตะกอนในน้ำฟุ้งกระจาย, การควบคุมดูแล 24 ชั่วโมง, การควบคุมขนย้ายสารเคมี, รวมถึงทำแผนเพื่อฟื้นฟูระยะสั้นและยาว

ส่วนการดำเนินการภายในประเทศ กระทรวงทรัพย์ฯ กรมควบคุมมลพิษ จะหารือแผนการแก้ปัญหาและฟื้นฟู การเสนอประกาศเขตควบคุมมลพิษวันที่ 27 พ.ย. ต่อจากนั้นวันที่ 2 ธ.ค.จะเสนอวิธีการแก้ปัญหาต่อคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ (กก.วล.) ที่มีนายทรงศักดิ์ ทองศรี รองนายกรัฐมนตรี เป็นประธาน
ทำ Risk Map ขีดพื้นที่เฝ้าระวัง
ดร.สืบสกุล กิจนุกร อาจารย์ประจำสำนักวิชานวัตกรรมสังคม สาขาวิชาการพัฒนาระหว่างประเทศ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง เปิดเผยว่า ข้อเสนอที่รัฐบาลต้องเร่งดำเนินการเป็นอันดับแรกคือ การจัดทำ “แผนที่ความเสี่ยง” (Risk Map) เพื่อแสดงขอบเขตเส้นทางสายน้ำและพื้นที่ทางการเกษตรที่มีความเสี่ยง ครอบคลุมแม่น้ำกก สาย รวก โขง ไปจนถึงสาละวิน รวมถึงแม่น้ำโขงในภาคอีสาน 4 จังหวัด (เลย หนองคาย บึงกาฬ นครพนม) และแม่น้ำกระบุรี
อันดับต่อมา รัฐต้องจัดทำปฏิทินการผลิตของพืชผักและผลไม้แต่ละชนิดว่าปลูกและเก็บเกี่ยวช่วงเวลาใด พร้อมวางระบบตรวจสอบคุณภาพน้ำ-ดิน 3 รอบ ทั้งก่อนเพาะปลูก ระหว่างเติบโต และตรวจเข้มก่อนเก็บเกี่ยว 7 วัน
นอกจากนี้ในพื้นที่ต้องมี “ห้องปฏิบัติการ” (แล็บ) เพื่อตรวจวิเคราะห์สารโลหะหนักตกค้างในดิน น้ำ และผลผลิตเกษตร หากผ่านเกณฑ์ต้องมีใบรับรองแก่ผู้บริโภคและผู้ค้า แต่หากพบสารพิษเกินมาตรฐานต้องสั่งห้ามเก็บเกี่ยวและจ่ายเงินเยียวยาชดเชยความเสียหายให้เกษตรกรทันที รวมถึงให้คำแนะนำปรับเปลี่ยนชนิดพืชปลูกในจุดที่เหมาะสม
ดร.สืบสกุลประเมินภาพเมืองเชียงรายและอำเภอแม่สาย ว่าในกรณีเลวร้ายที่ต้องจับตาคือ อนาคตพื้นที่เกษตรกรรมอาจถูกทิ้งร้าง เพราะระบบนิเวศเสียหายหนักและฟื้นฟูได้ยากมาก รวมทั้งหน่วยงานประปาต้องวางแผนย้ายแหล่งน้ำเพื่ออนาคตระดับศตวรรษ ดังนั้นคำว่าต้องใช้เวลาฟื้นฟูยาวนานนับ 100 ปี จึงไม่ใช่เรื่องเกินจริง
ระบบนิเวศ-ห่วงโซ่อาหารวิกฤต
รศ.ชูโชค อายุพงศ์ หัวหน้าศูนย์ความเป็นเลิศด้านการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า ผลกระทบที่เกิดขึ้นกว้างและซับซ้อนกว่าที่คิด เมื่อสิ่งมีชีวิตในห่วงโซ่อาหารหายไปหรือลดจำนวนลงอย่างหนัก ย่อมส่งผลต่อเนื่องไปยังสิ่งมีชีวิตอื่นในระบบนิเวศ รวมถึงชาวบ้าน ทั้งในแหล่งอาหารประจำวัน รายได้ และวิถีชีวิต
สำหรับแนวคิดการสร้างฝายดักตะกอน รศ.ชูโชคระบุว่าไม่สามารถแก้ปัญหาได้จริงและไม่คุ้มค่า โดยเหตุผลสำคัญ 3 ประการคือ 1.ในลำน้ำขนาดใหญ่และมีกระแสน้ำไหลแรงในช่วงฤดูฝน ทำให้การดักตะกอนทำได้เพียงสัดส่วนน้อยมากอาจจะไม่ถึง 5% ขณะที่ตะกอนแขวนลอยและสารปนเปื้อนจำนวนมากยังไหลผ่านต่อไปได้
2.การสร้างฝายหรือสิ่งกีดขวางในลำน้ำอาจส่งผลกระทบต่อทิศทางการไหลของน้ำ และ 3.เมื่อดักตะกอนที่มีสารปนเปื้อนหรือสารโลหะหนักสะสมไว้ได้แล้ว ต้องถูกนำไปจัดการอย่างถูกวิธี รวมถึงต้องคำนึงถึงจุดกักเก็บและผลกระทบต่อพื้นที่ใกล้เคียง ซึ่งมีต้นทุนสูงและต้องทำอย่างต่อเนื่อง
เสนอ 3 ยุทธศาสตร์เชิงรุก
รศ.ชูโชคกล่าวต่อว่า ปัจจุบันรัฐบาลกำลังแก้ปัญหาแบบทุ่มงบประมาณตรวจวัดค่าสารพิษรายวัน รัฐบาลต้องปรับเปลี่ยนยุทธศาสตร์เชิงรุกทันที 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1.จัดทำข้อมูลความเสียหายล่วงหน้า 5-10 ปี ประเมินมูลค่าความเสียหายทางเศรษฐศาสตร์ เกษตรกรรม ประมง ระบบประปา และค่ารักษาพยาบาลของประชาชน เพื่อใช้เป็นหลักฐานเชิงประจักษ์ในการเจรจาระหว่างประเทศ
2.เปิดเวทีเจรจาพหุภาคีอย่างจริงจัง รัฐบาลต้องอาศัยแรงกดดันจากประชาคมระหว่างประเทศ ดึงทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเข้ามาพูดคุยบนโต๊ะเจรจา ทั้งรัฐบาลเมียนมา จีน ไทย รวมถึงกลุ่มปกครองในพื้นที่รัฐฉานและรัฐว้า ควบคู่ไปกับการตรวจสอบการส่งออกสารเคมีจากฝั่งไทยและจีนที่ใช้ในกระบวนการทำเหมือง
3.ยื่นข้อเสนอขั้นต่ำ ตั้งคณะทำงานร่วมตรวจเหมือง โดยเริ่มจากข้อเสนอขั้นต่ำที่ปฏิบัติได้จริงคือ ขอตั้งคณะทำงานผู้เชี่ยวชาญร่วม 3 ฝ่าย เข้าไปสำรวจและตรวจสอบเหมืองทุกแห่งในพื้นที่ต้นน้ำ เพื่อจัดเกรดมาตรฐานของเหมืองเป็น A, B และ C แทนที่จะยื่นคำขาดให้ปิดเหมืองทั้งหมดในทันที
ร้านอาหารวิกฤตหนักรอบ 30 ปี
ด้านนางนิภาพร วิสุทธิแพทย์ นายกสมาคมส่งเสริมผู้ประกอบการร้านอาหารจังหวัดเชียงราย อ.แม่สาย เปิดเผยว่า บรรยากาศการท่องเที่ยวซบเซาลงอย่างหนัก ไม่มีนักท่องเที่ยว ถือว่าหนักที่สุดในรอบ 30 ปี สมาชิกกว่า 400 รายได้รับผลกระทบอย่างทั่วถึง ยอดขายลดลง 50% หลายรายต้องทยอยปิดกิจการ ประกาศเซ้งร้านไปแล้วประมาณ 50% ส่วนร้านที่ยังเปิดให้บริการอยู่ต้องยกระดับมาตรการความปลอดภัยทำให้มีต้นทุนสูงขึ้นอีก 20-30%
ทางสมาคมจึงอยากเรียกร้องให้ภาครัฐเร่งจัดหาแหล่งน้ำใหม่ทดแทน 2.ขอให้นำงบประมาณมาสนับสนุนการติดตั้งเครื่องกรองน้ำ หรืออุดหนุนค่าใช้จ่ายในการดูแลระบบน้ำให้แก่ผู้ประกอบการและครัวเรือน แทนการแจกเงินระยะสั้นเพียงอย่างเดียว
เชียงรายชูแผนฉุกเฉิน
นายประเสริฐ จิตต์พลีชีพ รองผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงราย ระบุว่า ได้เตรียมแผนเผชิญเหตุกรณีเกิดสถานการณ์ฉุกเฉินซ้ำ และข้อเสนอแก้ไขปัญหาในระยะยาว 3 ประเด็น ได้แก่ 1.แก้ไขปัญหามลพิษทางน้ำที่ต้นเหตุ โดยต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งในประเทศและระหว่างประเทศ 2.ยกระดับห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารปนเปื้อนให้รวดเร็วและได้มาตรฐาน และ 3.ศึกษาการจัดสร้างบ่อดักตะกอนและระบบดูดซับสารพิษก่อนเข้าสู่พื้นที่เกษตรกรรม
ซันสวีท ผุดแผน B หนีสารพิษ
นายวีระ นพวัฒนากร ผู้อำนวยการฝ่ายบัญชีและการเงิน บมจ.ซันสวีท ผู้ผลิตสินค้าเกษตรแปรรูปแบรนด์ เคซี (KC) จำหน่ายในร้านสะดวกซื้อและซูเปอร์มาร์เก็ต รวมถึงส่งออก เปิดเผย “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า บริษัทมีมาตรการเชิงรุกทั้งตรวจสอบพืชผลที่รับซื้อจากเกษตรกรอย่างละเอียดโดยสม่ำเสมอ พร้อมกับสื่อสารสร้างความเชื่อมั่นกับผู้นำเข้าประเทศต่าง ๆ และผู้ค้าปลีกในไทย
อย่างไรก็ตามบริษัทเตรียมแผนสำรองกรณีสถานการณ์ลุกลามไว้เช่นกัน โดยสามารถเปลี่ยนมารับซื้อพืชผลจากเกษตรกรในพื้นที่ภาคเหนือตอนล่าง 9 จังหวัดคือ สุโขทัย, อุตรดิตถ์, พิษณุโลก, เพชรบูรณ์, ตาก, นครสวรรค์, พิจิตร, กำแพงเพชร และอุทัยธานี แทนเพื่อให้เดินหน้าได้
บุ๊กกิ้งโรงแรมเหลือไม่ถึง 50%
ว่าที่ร้อยตรีเมฆา สิริชัยรุ่งเรือง นายกสมาคมธุรกิจท่องเที่ยวจังหวัดเชียงราย ยอมรับกับ “ประชาชาติธุรกิจ” ว่า กระแสข่าวการปนเปื้อนของสารตกค้างในแม่น้ำ ที่ลุกลามไปสู่ข้าว พืชผัก และผลไม้ ฯลฯ ส่งผลให้บริษัททัวร์และเอเย่นต์ทัวร์ในต่างประเทศและนักท่องเที่ยวเกิดความวิตกกังวลเรื่องความปลอดภัยในการอุปโภคบริโภคและการเข้าพักในโรงแรม
ปัจจุบันอัตราการจองห้องพักโรงแรมโดยรวมลดลงอย่างชัดเจน จากปกติเชียงรายเข้าสู่ช่วงไฮซีซั่นจะมีอัตราการจองห้องพักเฉลี่ย 70-80% ขณะนี้มีไม่ถึง 50% บริษัททัวร์ส่วนใหญ่ปรับโปรแกรมการเดินทางเชื่อมต่อจากเชียงใหม่ จากที่เคยวางไว้ 2 วัน 1 คืน เป็น one day trip เดินทางเช้า-เย็นกลับไปนอนที่เชียงใหม่ เนื่องจากไม่มั่นใจเรื่องการนอนพักค้างคืน
“ตอนนี้ผู้ประกอบการท่องเที่ยวและโรงแรมเป็นห่วงว่า หากปัญหาดังกล่าวไม่ถูกแก้ไข จะส่งผลกระทบต่อบรรยากาศการท่องเที่ยวของจังหวัดเชียงรายต่อเนื่องต่อถึงเดือนธันวาคม ซึ่งมีอีเวนต์ใหญ่คืองานสิงห์ปาร์ค ในช่วงวันที่ 4-6 ธันวาคมนี้” ว่าที่ร้อยตรีเมฆากล่าว
นายกสมาคมธุรกิจท่องเที่ยวจังหวัดเชียงรายย้ำว่า จากข้อมูลเชิงพื้นที่พบว่าพื้นที่ที่ได้รับผลกระทบจริงมีเพียง 4 อำเภอ จากทั้งหมด 18 อำเภอ ขณะที่อีก 14 อำเภอเป็นพื้นที่ปลอดภัยที่ไม่ได้รับผลกระทบ โดยเชียงรายมีแหล่งท่องเที่ยวทางธรรมชาติและวัฒนธรรมกระจายอยู่ ซึ่งไม่ได้พึ่งพาลำน้ำที่มีปัญหา เช่น อำเภอแม่สรวยมีเขื่อนแม่สรวย อำเภอเทิงมีแหล่งท่องเที่ยวตามลำน้ำอิง อำเภอแม่จันมีน้ำพุร้อนแม่จัน หรือบริเวณใกล้ตัวเมืองก็มีน้ำตกขุนกร เป็นต้น
รัฐซื้อข้าวโดนพิษทำลาย
น.ส.ปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เปิดเผยถึงผลการตรวจหาสารบนเปื้อนในคุณภาพข้าวที่จังหวัดเชียงรายว่า ผลตรวจออกมาแล้วพบว่าผลแล็บล่าสุดไม่มีค่าเกินมาตรฐานแน่นอน
ส่วนการดำเนินการของสหกรณ์มีการรับซื้อข้าวในพื้นที่จำนวน 2 พันตัน โดยไม่มีการกดราคาตลาด และการทำงานเชิงรุกของกระทรวงเกษตรฯ หากพื้นที่ใดมีความสุ่มเสี่ยงหรือพบสารปนเปื้อน กระทรวงมหาดไทยและธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธ.ก.ส.) จะดำเนินการรับซื้อและนำไปทำลายทิ้ง เพื่อให้ประชาชนเชื่อมั่นข้าวเชียงรายไม่มีสารปนเปื้อนหลุดออกไปอย่างแน่นอน
เปลี่ยนโซนปลูกพืช
นอกจากนี้จะมีการจัดแบ่งโซนนิ่ง เป็นโซนสีเขียว สีเหลือง สีแดง หากพบว่าพื้นที่ใดเป็นโซนสีแดง ก็จะมีแผนการปรับเปลี่ยนการปลูกจากพืชที่ใช้อุปโภคบริโภค ปรับมาเป็นพืชเศรษฐกิจ เช่น นำไม้ไปประกอบเฟอร์นิเจอร์