กรองดอกไม้ พระจิตกาธาน ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมี-

ในการพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช รัชกาลที่ 9 นายบุญชัย ทองเจริญบัวงาม นักจัดการงานในพระองค์ ชำนาญการ กองศิลปกรรม สำนักพระราชวัง เผยถึงรูปแบบการจัดทำเครื่องสดประดับพระจิตกาธานแบ่งออกเป็น 3 ส่วน ประกอบด้วย งานแทงหยวก งานแกะสลักของอ่อน (เครื่องถม) งานกรองดอกไม้ (ดอกไม้ประดิษฐ์)

ในส่วนโครงสร้างพระจิตกาธานครั้งนี้เป็นทรงบุษบกชั้นเรือนยอด 9 ชั้น โดยฐานมีความยาว 6.50 ม. กว้าง 3.85 ม. และสูงโดยประมาณ 11 ม. เทียบเท่าตึก 3 ชั้น นับเป็นพระจิตกาธานที่ใหญ่ที่สุดเท่าที่เคยมีมาในประวัติศาสตร์ไทย ทั้งนี้ ยังคงมีความละเอียดและถูกต้องตามจารีตประเพณีราชสำนัก ทำให้มีขนาดลวดลายใหญ่เป็นพิเศษ

สำหรับงานแทงหยวกจะนำไปประดับในส่วนต่าง ๆ ของพระจิตกาธาน อาทิ ชั้นเรือนยอด แบ่งเป็นลายหยวกชั้นเรือนยอดฉัตร 9 ชั้น และลายหยวกชั้นรัดเกล้า โดยชั้นรัดเกล้า เป็นลายแทงหยวก ลายกระจัง และลายเฟื่อง ซึ่งอ้างอิงจากรูปแบบดั้งเดิมของพระจิตกาธานถวายพระเพลิงพระบรมศพในหลวงรัชกาลที่ 5, ชั้นรัดเอว (ประดิษฐานพระโกศจันทน์) เป็นลายกลีบบัวจงกลซ้อนกาบลาย 5 ชั้น, ชั้นเรือนฟืน ไว้สำหรับวางฟืนไม้จันทน์ ซึ่งจะมีเสาเล็ก 8 ต้น ประดับด้วยหยวกแทงลายเถาไขว้โดยมีเลขเก้าไทย (๙) อยู่ในวงลายเถา ซึ่งออกแบบมาเป็นพิเศษเพื่อแสดงถึงสัญลักษณ์ในหลวงรัชกาลที่ 9

งานแกะสลักของอ่อน หรือเครื่องสดประดับหน้าหยวก (หยวกถม) เป็นการใช้เทคนิคกดพิมพ์ลายถมจากเปลือกมะละกอดิบสีเขียวซ้อนชั้นเนื้อมะละกอสีขาว เป็นลายประดับตามชั้นพระอิสริยยศ ประกอบด้วย 3 ลาย ได้แก่ ลายดอกประจำยาม ลายดอกจอก และลายใบเทศ

งานกรองดอกไม้ ได้นำดอกปาริชาตซึ่งเป็นดอกไม้ในตำนานบนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ มีกลิ่นหอมไกล 5,000 โยชน์ หากใครได้ดมกลิ่นก็จะระลึกถึงอดีตชาติได้ เปรียบเสมือนเหล่าพสกนิกรชาวไทยตราตรึงความทรงจำในพระมหากรุณาธิคุณของพระองค์ นำมาทำเป็นดอกไม้ไหวประดิษฐ์ปักด้านบนของรอบชั้นรัดเกล้า จำนวน 70 ดอก เปรียบดั่ง 70 ปีการครองราชย์ และดอกไม้เฟื่องประดิษฐ์ประดับใต้แผงหยวกชั้นรัดเกล้า โดยใช้กลีบดอกสีเหลือง ซึ่งเป็นสีคล้ายวันพระบรมราชสมภพ และสีชมพูอมแดง ซึ่งเป็นสีกำลังวันของในหลวง ร.9 ส่วนเกสรใช้เมล็ดธัญพืช อาทิ ข้าวเปลือก เมล็ดข้าวโพด ถั่วเขียว ถั่วแดง ซึ่งล้วนเป็นเมล็ดพันธุ์ที่ได้พระราชทานแก่เกษตรกร ขณะที่เกสรชั้นในสุดทำจากพลอยนพรัตน์ 9 ดวง จากจังหวัดจันทบุรี ตรงกลางประดับด้วยเพชรแท้ 2 สตางค์ ล้อมรอบด้วยอัญมณี 8 สี ขณะเดียวกันดอกปาริชาตจะมีกลิ่นหอมซึ่งได้จากการอบร่ำด้วยน้ำปรุงสูตรเครื่องหอมของราชสำนัก

นอกจากนี้ยังมีดอกปาริชาตสด จำนวน 16 ดอก เปรียบเสมือนดอกไม้ที่ร่วงลงมาจากสรวงสวรรค์ 16 ชั้น โดยจะประดับหน้าพระหีบจันทน์ ทำจากกลีบดอกกล้วยไม้สีเหลือง และสีม่วงอมแดงมีความพิเศษตรงเถาจะเย็บจากใบแก้ว เป็นการกรองดอกไม้แบบชาววัง

สำหรับการประดับตกแต่งพระจิตกาธานเรือนยอด 9 ชั้น ยึดตามแบบของเก่าที่ระบุไว้เมื่อครั้งถวายพระเพลิงพระบรมศพ ร.6 และงานถวายพระเพลิงพระบรมศพ ร.8 คือหลังคาชั้นเรือนยอดจะประดับด้วยงานเครื่องสด ได้แก่ช่างแทงหยวกงานแกะสลักของอ่อนและงานช่างดอกไม้ประดิษฐ์ ถือได้ว่าเป็นรูปแบบงานช่างเครื่องสดราชสำนักอย่างเต็มรูปแบบโบราณราชประเพณี รูปแบบการตกแต่งของหลังคาเรือนยอด ประกอบด้วย การร้อยดอกไม้สดเป็นตาข่ายทุกชั้น ขอบปิดประดับด้วยลวดลายแทงหยวกที่เรียกว่า หยวกรัดเกล้า สาบลายช่องกระจกด้วยกระดาษทองอังกฤษ ประดับด้วยลายดอกประจำยามที่ทำจากเปลือกมะละกอดิบซ้อนชั้นเป็นดอกดวง ที่มุมชั้นของเรือนยอดแต่ละชั้นประดับด้วยกระจังทิศ กระจังเจิม ประดิษฐ์จากกาบกล้วยตานี สาบกระดาษทองอังกฤษ