บทเรียนจากสามก๊ก กับการบริหารคนยุค 4.0

คอลัมน์ Smart SMEs

โดย ดร.รุจิกร ภาวสุทธิไพศิฐ ทีเอ็มบี

วันก่อน กัลยาณมิตรท่านหนึ่งถามผมว่า ถ้าให้เลือกอย่างเดียว อะไรคือปัจจัยสำคัญที่สุด ที่ทำให้ธุรกิจประสบความสำเร็จ เงิน องค์ความรู้ การตลาด คอนเน็กชั่น หรือเทคโนโลยี ?

ปัจจัยข้างต้นล้วนแล้วเป็น “a-must” แต่ผมขอฟันธงว่า “การบริหารคน” จะชี้ขาดว่า ธุรกิจจะรุ่งหรือจะดับ แล้วถามว่า การบริหารคนแบบไหนที่ควรเป็นแบบอย่างให้ผู้ประกอบการ SMEs นำไปประยุกต์ใช้ อันที่จริง สไตล์การบริหารคนที่ดีไม่ได้มีแบบเดียว จะเลือกใช้สไตล์ไหนขึ้นอยู่กับตัวผู้ประกอบการ รวมถึงสถานการณ์แวดล้อม

วันนี้ ผมขอนำเสนอแบบอย่างบริหารคน สามออปชั่น สามสไตล์ จากสามก๊ก วรรณกรรมคลาสสิกที่หลายคนยกย่องให้เป็นตำราพิชัยสงครามระดับเทพ

เริ่มจาก โจโฉ ผู้นำแคว้นวุยก๊ก ที่ครอบครองพื้นที่กว้างใหญ่ที่สุดในยุคสามก๊ก และเป็นผู้นำที่มีสีสัน ที่น่าจะ “พ็อปพูลาร์” ที่สุดในหมู่แฟนคลับของสามก๊ก สไตล์การบริหารของโจโฉ เป็นตัวอย่างที่ดีของระบบบริหารคนที่ฝรั่งเรียกว่า “meritocracy” ซึ่งเป็นระบบที่คัดกรองคนเข้าทำงาน และโปรโมตให้มีอำนาจ โดยดูความรู้ ความสามารถและผลงาน ซึ่งเกิดจากพรสวรรค์ สติปัญญา ผนวกกับความขยันในการทำงานและศึกษาหาความรู้ โจโฉไม่สนใจว่าคุณเกิดในตระกูลผู้ดีมีเงิน หรือมีเส้นสายใหญ่โต ขอให้เป็นคนเก่ง มีความสามารถโจโฉพร้อมรับคุณเข้าทำงาน เมื่อเข้ามาทำงาน โจโฉมีระบบการประเมินผลงานสุดจะแฟร์ คนที่ทำผลงานได้อย่างโดดเด่น สม่ำเสมอ จะได้รับความไว้วางใจให้ทำงานใหญ่ ถูกยกย่องในองค์กร และถูกปูนบำเหน็จอย่างเต็มที่ ทำให้ขุนพลในแคว้นวุยก๊ก ต่างแข่งขันกันสร้างผลงาน

นอกจากนี้ โจโฉอาจถือเป็นผู้นำคนแรก ๆ ในประวัติศาสตร์จีน ที่นำกระบวนการ “ideation by committee” ใน design thinking มาใช้ ในการตัดสินใจด้านการศึก รวมถึงการกำหนดกลยุทธ์และวางแผน จะให้คณะที่ปรึกษาและขุนศึกแบบ “ฟูลทีม” นำเสนอไอเดียและดีเบตกันอย่างเต็มที่ โดยโจโฉจะเคาะคนสุดท้าย ว่าจะดำเนินการอย่างไร

สไตล์การบริหารของโจโฉ แตกต่างอย่างมีนัยจากเล่าปี่ ผู้นำแคว้นจ๊กก๊ก คู่แข่งคนสำคัญ คนที่เล่าปี่จะเลือกมาทำงาน นอกจากจะเป็นคนเก่งแล้ว ยังต้องเป็นคนดี มีคุณธรรม “ดี” ในที่นี้ หมายถึงต้องซื่อสัตย์กับองค์กร จงรักภักดีกับตระกูลเล่า ผู้ก่อตั้งแคว้น ดังนั้น สไตล์ของเล่าปี่จะไม่จ้าง “เสือ” มาทำงาน เพราะถึงทำงานเก่ง แต่อาจแว้งกัดเถ้าแก่ได้ เล่าปี่จะนิยมจ้าง “กระต่าย” ซึ่งมีความสามารถทำงานสำเร็จได้อย่างรวดเร็ว และไม่ทะเยอทะยาน ขอแค่กินอิ่มก็พอ เล่าปี่เมื่อมอบหมายงานให้ใครแล้ว จะให้ความไว้วางใจแบบ “ปล่อยมือ” ลูกน้องได้ดาบอาญาสิทธิ์ มีอิสระในการดำเนินงาน และตัดสินใจได้อย่างเต็มที่ เหมือนเล่าปี่ถอยออกมาเป็น “ผู้ถือหุ้นใหญ่” และยกให้ลูกน้องซึ่งเป็นผู้บริหารมืออาชีพดูแลบริษัท

มาถึงผู้นำก๊กที่สาม ซุนกวน ผู้ครองแคว้นง่อก๊ก ทางตอนใต้ ซุนกวนแตกต่างจากโจโฉและเล่าปี่ตรงที่ ไม่ได้สร้างอาณาจักรมาด้วยตัวเอง แต่รับมรดกตกทอดมาจากพ่อและพี่ชาย โดยซุนกวนขึ้นเป็นผู้นำสูงสุดตอนอายุ 18 แวดล้อมไปด้วยขุนพลที่มากด้วยความสามารถและประสบการณ์ ดังนั้น โจทย์ใหญ่ของซุนกวน คือ จะบริหารอย่างไร จึงจะได้รับการยอมรับจากขุนทหารของตน

กลยุทธ์ที่ซุนกวนใช้ก็คือ ความอ่อนน้อมถ่อมตน ในการดีลงานกับขุนพลรุ่นเก่าประจำตระกูลที่เคยทำงานกับพ่อและพี่ชายมานาน ซุนกวนจะวางตนเองต่ำกว่า ไม่ได้เล่นบทนายจ้าง เพื่อซื้อใจคนเหล่านั้น สไตล์การบริหารของซุนกวนจะเน้นการสร้างความร่วมมือจากทุกฝ่าย และไม่แตกหัก ทำให้มีคนดีมีฝีมือมาร่วมงานด้วยจำนวนมาก ซุนกวนสามารถสร้างทีมงานที่เข้มแข็ง มีความสามัคคีกลมเกลียว และสามารถผสมผสานคนรุ่นเก่าและรุ่นใหม่ได้อย่างลงตัว

สำหรับผู้ประกอบการ SMEs สามารถเลือกแนวทางการบริหารคน ให้เหมาะกับสภาพการณ์และธุรกิจของตน เช่น ในช่วงที่กำลังสร้างธุรกิจให้เติบโตเจ้าของต้องลงมากำกับอย่างเข้มข้น ก็อาจจะเลือกการบริหารแบบโจโฉ เมื่อธุรกิจอยู่ตัวและมีคนที่ไว้ใจได้ช่วยบริหาร ก็อาจจะเลือกเล่าปี่เป็นแบบอย่าง แต่ถ้าเป็นทายาทรุ่นสองที่มารับช่วงกิจการต่อจากครอบครัว ก็ควรดำเนินกลยุทธ์แบบซุนกวน ดังนั้น “ไม่ว่าแมวดำหรือแมวขาว ขอให้จับหนูได้เป็นพอ” การบริหารคนที่ดี ไม่ได้มีสูตรตายตัว แต่ควรเลือกปรับใช้ให้เข้ากับสถานการณ์