BITE SIZE : เด็กจบใหม่ ไร้ประสบการณ์ ตลาดแรงงานเมิน ?

Prachachat BITE SIZE
โดย พฤฒินันท์ สุดประเสริฐ

เป็นเด็กจบใหม่ยุคนี้ ลำพังสภาพเศรษฐกิจปัจจุบัน ก็หางานยากจะแย่แล้ว แต่พวกเขากำลังเจออีกปัญหา เมื่อประกาศรับสมัครงานส่วนใหญ่ในตลาดแรงงาน ต้องการ “คนมีประสบการณ์” แถมผลสำรวจนายจ้าง ส่วนใหญ่เมินเด็กจบใหม่ที่ไม่มีชั่วโมงบินอีก

Prachachat BITE SIZE ชวนเจาะข้อมูลตลาดแรงงาน และดูสถานการณ์ของเด็กจบใหม่ในวันนี้ ทำไมถึงหางานยากขึ้น และทำไมต้องการเด็กจบใหม่ แต่มีประสบการณ์

สำรวจการมีงานทำ ไตรมาสที่ผ่านมา

สำนักงานสถิติแห่งชาติ เปิดข้อมูลการมีงานทำ ไตรมาส 4 ปี 2567 พบว่า คนไทยมีงานทำ 40.11 ล้านคน ส่วนคนไทยที่อยู่นอกกำลังแรงงาน 18.76 ล้านคน ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่ยังเด็ก/ชรา ป่วยหรือพิการจนไม่สามารถทำงานได้ ผู้ที่ทำงานบ้าน (ดูแลบ้านตนเอง) หรือเรียนหนังสือ

ขณะที่จำนวนผู้ว่างงาน ในไตรมาส 4 พ.ศ. 2567 มีทั้งสิ้น 3.58 แสนคน ลดลง 0.56 แสนคน จากช่วงไตรมาส 3 ที่ผ่านมา ในจำนวนนี้ เป็นผู้ว่างงานที่เคยทำงานมาก่อน 1.78 แสนคน และไม่เคยทำงานมาก่อน 1.80 แสนคน

HR เมิน ‘เด็กจบใหม่’ ?

กลับมาที่เรื่อง “เด็กจบใหม่” นอกจากปัญหาเศรษฐกิจที่ทำให้หางานได้ยากแล้ว ตอนนี้หลาย ๆ บริษัท มองหาเด็กจบใหม่ แต่ต้องการมีประสบการณ์

ข้อมูลจากงานวิจัยของ Hult International Business School และบริษัทวิจัยอิสระ Workplace Intelligence สำรวจความเห็นจากหัวหน้าด้าน HR พบว่า บริษัท 98% ประสบปัญหาขาดแคลนแรงงาน แต่ 89% ยังคงหลีกเลี่ยงการจ้างบัณฑิตจบใหม่

เหตุผลหลักคือ ไม่มีประสบการณ์ทำงานจริง สูงถึง 60% ส่วนอันดับอื่น ๆ HR มองว่าไม่มี ทั้ง Global Mindset, ทักษะทำงานเป็นทีม, ขาดทักษะที่เหมาะสม และเรื่องมารยาททางธุรกิจ

แล้วถ้าไม่จ้างเด็กจบใหม่ จะจ้างใคร ?

ผลการศึกษาระบุว่า วิธีการส่วนใหญ่ที่ HR เลือกใช้ มีตั้งแต่จ้างฟรีแลนซ์, จ้างพนักงานที่เกษียณแล้ว จนถึงใช้เครื่องมือ ใช้ AI ทดแทน หนักที่สุดคือ ปล่อยตำแหน่งนั้นว่าง

นอกจากนี้ หัวหน้า HR เกือบ 8 ใน 10 เคยไล่พนักงานซึ่งเป็นเด็กจบใหม่ออกไปแล้วบางส่วน

ต้องการ “คนมีประสบการณ์” ?

ข้อมูลจาก TDRI สำรวจประกาศรับสมัครงานออนไลน์ที่จัดเก็บมาได้ในไตรมาสที่ 4 ปี 2567 จำนวน 221,339 ตำแหน่ง พบว่างานส่วนใหญ่ต้องการผู้มีประสบการณ์ รวมกันกว่า 1.39 แสนตำแหน่ง

ส่วนใหญ่เป็นระดับ Junior (กลุ่มที่ต้องการประสบการณ์ขั้นต่ำ 1-2 ปี) โดยมีจำนวนมากถึง 84,669 ตำแหน่ง หรือคิดเป็น 38.3% ของประกาศทั้งหมด มี 18,385 ตำแหน่ง ที่ต้องการคนมีประสบการณ์แต่ไม่ระบุจำนวนปี ส่วนตำแหน่งงานที่ไม่ระบุความต้องการประสบการณ์ มีจำนวน 32,427 ตำแหน่ง (14.7%)

ถ้าเจาะลึกลงไปถึงความต้องการ ความคาดหวังของนายจ้าง ที่มีต่อประสบการณ์ของผู้สมัครงาน TDRI วิเคราะห์ไว้ 2 ประการ

ประการแรก ระดับการศึกษา

ตำแหน่งงานที่ต้องการผู้สมัครที่มีระดับการศึกษาสูงมักจะมาพร้อมความต้องการต้องการประสบการณ์ขั้นต่ำที่สูงควบคู่กันไปด้วย

โดยตำแหน่งงานสำหรับระดับปริญญาตรีส่วนใหญ่ต้องการผู้มีประสบการณ์ตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป (78.6%) และเกือบ 40% ต้องการประสบการณ์ขั้นต่ำ 3 ปีขึ้นไป

ตำแหน่งงานระดับอาชีวศึกษา แม้ว่าส่วนใหญ่ต้องการผู้สมัครที่มีประสบการณ์ แต่เกือบทั้งหมดเป็นตำแหน่งงานที่ต้องการประสบการณ์ขั้นต่ำ 1-2 ปี นอกจากนั้น ตำแหน่งงานระดับอาชีวศึกษาก็ยังเปิดรับผู้ที่ไม่มีประสบการณ์ในสัดส่วนสูงกว่าในระดับปริญญาตรีมากด้วย

ตำแหน่งงานระดับมัธยมศึกษาปีที่ 6 ส่วนใหญ่เป็นงานระดับเริ่มต้นที่ไม่ต้องการประสบการณ์ทำงาน

ประการที่สอง ตำแหน่งงานวิชาชีพและมีเส้นทางอาชีพ (Career Path) ที่ดี เช่น งานด้านการเงิน คอมพิวเตอร์ วิศวกรรม และอาจจะรวมถึงงานด้านกฎหมาย มักต้องการผู้สมัครที่มีประสบการณ์ทำงานมาบ้าง โดยมีตำแหน่งงานสำหรับผู้เริ่มอาชีพไม่มากนัก

ซึ่งอาจจะทำให้เกิดปัญหาไม่สามารถป้อนคนเข้าสู่ตลาดแรงงานเนื่องจากมีความต้องการรับผู้สมัครงานที่สำเร็จการศึกษาใหม่ไม่มาก และเมื่อผู้สมัครงานไม่มีโอกาสในการทำงาน ก็จะไม่มีประสบการณ์ไปสมัครงาน

ส่วนงานที่มีสัดส่วนการรับผู้ไม่มีประสบการณ์นั้นมักเป็นงานพื้นฐาน หรือเป็นงานที่ไม่ได้ใช้ทักษะความรู้สูงมากนัก เช่น งานด้านการขาย งานการผลิต และงานบริการต่าง ๆ

อ่านเพิ่มเติม : โอกาสและความหวังของ “เด็กจบใหม่” ในตลาดแรงงาน

ส่งเสริมเด็ก ‘ฝึกงาน’

กลับมาที่ผลการศึกษาของต่างประเทศอีกครั้ง นอกจากความเห็นของ HR ที่มองต่อการจ้างเด็กจบใหม่เข้ามาทำงาน ยังมีการสำรวจความเห็น เรื่องการเตรียมความพร้อมเพื่อเริ่มทำงานของเด็กจบใหม่
ผลการศึกษาดังกล่าว มีการถามบัณฑิตจบใหม่ที่ได้งานทำ

77% บอกว่าพวกเขาได้เรียนรู้ในระยะเวลา 6 เดือนที่ทำงาน มากกว่าการศึกษา 4 ปีทั้งหมด

55% บอกว่าการศึกษาในมหาวิทยาลัยไม่ได้เตรียมพวกเขาให้พร้อมสำหรับงานเลย และ 85% อยากให้เตรียมความพร้อมสำหรับการทำงานมากกว่านี้

ฝั่ง HR เอง ให้ความเห็นเกี่ยวกับการสอนงานให้แก่เด็กจบใหม่

91% บอกว่าการฝึกเด็กจบใหม่มีค่าใช้จ่ายสูงกว่าพนักงานที่มีประสบการณ์มากกว่า โดย 69% บอกว่ามีค่าใช้จ่ายอย่างน้อยสองเท่า

และ 75% มองว่าการศึกษาในมหาวิทยาลัยส่วนใหญ่ ไม่ได้เตรียมคนให้พร้อมสำหรับงานเลย

96% บอกว่ามหาวิทยาลัยต้องรับผิดชอบในการฝึกอบรมคนให้พร้อมสำหรับการทำงานมากขึ้น

จากผลการศึกษาดังกล่าว และข้อมูลของ TDRI จะเห็นได้ว่า Pain Point หลัก คือ การที่เด็กจบใหม่ ยังไม่มีประสบการณ์การทำงาน และขาดทักษะที่สำคัญในการทำงาน

TDRI มีข้อเสนอแนะว่า รัฐบาลควรพิจารณาส่งเสริมการฝึกงานสำหรับผู้ที่เพิ่งสำเร็จการศึกษาที่ยังไม่เคยมีประสบการณ์ทำงานมาก่อน (Internship หรือ Traineeship) โดยอาจศึกษาแนวทางในต่างประเทศ และร่วมหารือกับผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกฝ่าย เพื่อให้สามารถออกแบบมาตรการที่สามารถใช้แก้ไขปัญหาได้อย่างเหมาะสม

นอกจากนี้ รัฐบาลควรส่งเสริมให้สถานศึกษาจัดการเรียนการสอนในรูปแบบทวิภาคีหรือสหกิจศึกษามากขึ้น เพื่อเปิดโอกาสให้นักศึกษาได้มีประสบการณ์ทำงานอย่างเข้มข้นในสาขาอาชีพที่เรียนมา ซึ่งจะช่วยเพิ่มโอกาสในการหางาน และช่วยให้ผู้สำเร็จการศึกษาสามารถปรับตัวเข้าสู่โลกของการทำงานได้ราบรื่นมากขึ้น

ติดตาม Prachachat BITE SIZE EP.95 ได้ที่ https://youtu.be/GqBed74ky7I