ลิ่มเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดดำ อันตรายแค่ไหน?

ทำความรู้จักภาวะลิ่มเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดดำ หลัง พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เลื่อนฉีดวัคซีนแอสตร้าเซนเนก้า หลังพบผู้ฉีดวัคซีนมีอาการข้างเคียง 

วันที่ 12 มีนาคม 2564 ผู้สื่อข่าวรายงานกรณีกระทรวงสาธารณสุข ประกาศยกเลิกการรับวัคซีนแอสตร้าเซนเนก้าของ พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี พร้อมคณะรัฐมนตรีอีก 15 คน หลังมีรายงานจากประเทศฝั่งยุโรป ได้แก่ เดนมาร์ก และออสเตรีย พบผู้ฉีดวัคซีนมีอาการข้างเคียง “ลิ่มเลือดแข็งตัว” ในหลอดเลือดดำ ซึ่งทำให้มีอาการไม่พึงประสงค์เกิดขึ้น ตามที่ได้เสนอข่าวไปแล้วนั้น

• สธ.แถลงด่วน เลื่อนฉีดวัคซีนแอสตร้าเซนเนก้า หลังพบอาการเลือดแข็งตัว

• ด่วน! นายกรัฐมนตรี ครม. ยกเลิกฉีดวัคซีนโควิด

“ประชาชาติธุรกิจ” รวบรวมข้อมูลเกี่ยวกับลิ่มเลือดแข็งตัวในหลอดเลือดดำ อาการ และความอันตรายต่อสุขภาพ ดังนี้

ศ.นพ.พลภัทร โรจน์นครินทร์ สาขาโลหิตวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เคยให้ข้อมูลไว้ว่า สาเหตุของโรคหลอดเลือดดำอุดตันมีหลายสาเหตุ โดยแบ่งเป็น 2 ส่วน ได้แก่ 60% พบมากที่สุดจากการฟื้นตัวหลังการผ่าตัด คือ ผู้ป่วยที่ต้องนอนติดเตียงเป็นเวลานาน ทำให้เลือดไม่ไหลเวียน และอีก 40% มีสาเหตุร่วมทั้งกรรมพันธุ์ การรับประทานฮอร์โมนจำพวกยาคุมที่มีส่วนประกอบของฮอร์โมนเพศหญิง (เอสโตรเจน) ซึ่งทำให้เลือดแข็งตัวได้ง่าย

หรือในกรณีที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วยโรคมะเร็ง เกิดจากการที่ก้อนมะเร็งโตกดเบียดหลอดเลือดดำ และเนื้อร้ายสามารถสร้างสารเคมีที่ทำให้เลือดเกิดการแข็งตัวง่าย ผู้ที่ไม่ค่อยเคลื่อนไหวร่างกายเป็นเวลานาน รวมถึงอายุที่มากขึ้น น้ำหนักที่เพิ่มขึ้นก็ทำให้เกิดความเสี่ยงเพิ่มขึ้นด้วย

อาการของโรคสังเกตได้เบื้องต้นจากอาการบวมที่ขา ซึ่งแตกต่างจากอาการบวมที่มีสาเหตุจากโรคตับ ไต หรือหัวใจ ที่มีอาการขาบวมทั้ง 2 ข้าง แต่โรคหลอดเลือดดำอุดตันมีอาการบวมที่ขาข้างเดียว และจะไม่มีทางยุบ หรือหายบวมเองหากไม่ได้รับการรักษา นอกจากนั้น ยังมีวิธีสังเกตอื่น ๆ คือ สังเกตจากอาการแวดล้อมของโรค ถ้ามีอาการเหนื่อยเฉียบพลัน แน่นหน้าอก หายใจเร็ว หัวใจเต้นเร็ว ควรรีบพบแพทย์ทันที เพราะมีบางกรณีที่คนไข้ไม่มีอาการบวมที่ขา

คุณหมออธิบายอีกว่า กระบวนการทำงานของหลอดเลือดดำเป็นการจ่ายเลือดจากช่วงล่างของร่างกายไปยังหัวใจเพื่อฟอกเป็นเลือดแดงนำกลับออกมาหล่อเลี้ยงอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกาย หากมีอาการบวมที่ขานั่นหมายความว่าเลือดดำมีการจับตัวเป็นลิ่มและไม่สามารถไหลกลับมาหมุนเวียนได้ ทำให้เลือดดำถูกส่งต่อไปยังปอดในรูปแบบลิ่มเลือด กรณีร้ายแรงที่สุด คือ ลิ่มเลือดอุดตันที่ปอดและเสียชีวิตในที่สุด

ส่วนการรักษาเบื้องต้นสำหรับอาการบวมที่ขาจะมีการตรวจอัลตราซาวนด์ก่อน หากลุกลามไปที่ปอดแล้วต้องเข้ารับการเอกซเรย์ ถ้าเป็นผู้ป่วยจากการฟื้นตัวหลังผ่าตัดต้องให้มีการลุกเดินเคลื่อนไหว ใส่ถุงน่อง หรือเครื่องปั๊มลมที่ขาเป็นระยะ ๆ เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนของเลือดแม้ขณะที่นอนอยู่ บางรายมีความเสี่ยงที่ลิ่มเลือดจะอุดตันที่ปอด แพทย์อาจให้ยารับประทานหรือฉีด ขึ้นอยู่กับดุลพินิจของแพทย์เจ้าของไข้

สำหรับบุคคลทั่วไปที่ไม่ได้เกี่ยวข้องกับการฟื้นตัวหลังผ่าตัด แต่เป็นอาชีพที่ต้องนั่งนาน ๆ ให้พยายามขยับเคลื่อนไหวร่างกายโดยการลุกเดิน ออกกำลังกาย ทานผักผลไม้ และดื่มน้ำมาก ๆ

นพ.พลภัทร เปิดเผยอีกว่า หากลิ่มเลือดลุกลามไปถึงปอดแล้วมีโอกาสเสียชีวิตมากถึง 20% แต่ในหลายรายแม้จะลุกลามไปที่ปอดก็สามารถรักษาให้หายขาดได้ด้วยการให้ยาต้านการแข็งตัวของเลือด หรือยาสลายลิ่มเลือด ระยะเวลาให้ยาประมาณ 3 เดือน ซึ่งคนไข้ที่ให้ยาแล้วส่วนใหญ่จะหายขาด มีที่กลับมาเป็นซ้ำเพียง 2% ส่วนคนไข้ที่เกี่ยวเนื่องกับโรคจากพันธุกรรมอาจจะรักษาให้หายขาดยากกว่าผู้ป่วยปกติ ก็ต้องดูความเสี่ยงที่จะเกิดซ้ำ ผลข้างเคียงจากยา และดูเป็นรายบุคคลไป

ด้าน ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา ผู้อำนวยการศูนย์วิทยาศาสตร์สุขภาพโรคอุบัติใหม่ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โพสต์เฟซบุ๊กอธิบาย เกี่ยวกับการฉีดวัคซีนที่มีผลต่อภาวะลิ่มเลือดอุดตัน โดยเนื้อหาข้อความมีดังนี้…

วัคซีน ทำให้เส้นเลือดดำตัน และเกิดเป็นลิ่มเลือด หลุดลอยไปอุดปอด เป็นผลจากการที่วัคซีน กระตุ้นให้เกิดการอักเสบ และกระทบทำให้เลือดข้น เหมือนกับที่คนติดโควิด19 แล้วเกิดการอักเสบ และมีเลือดข้น ทั้งเส้นเลือดดำและแดงตัน และมีลิ่มเลือดได้ในหลายอวัยวะ

คนที่ได้รับวัคซีน โดยถ้าตนเองมีภาวะอักเสบในตัว เช่น มี ข้ออักเสบ หรือมีการอักเสบเนิ่นนาน มีเสันเลือดหัวใจตีบ อัมพฤกษ์ อ้วน สูบบุหรี่ เป็นต้น อักเสบจากทุนเดิมที่มี เหล่านี้ บวกกับอักเสบที่เผอิญเกิดจากวัคซีน จะรวมกัน และเกิดเลือดข้นดังกล่าว

หรือ คนนั้น ๆ สะอาดดี ไม่มีภาวะดังกล่าว แต่ปฏิกริยาตอบสนอง รุนแรงกว่าธรรมดา ก็อาจได้รับผลข้างเคียงไปด้วย ทั้งนี้ “อาจจะ” หมายรวมถึงคนที่เคยติดเชื้อมาก่อนด้วย (ที่ไม่รู้ตัวว่าเคยติดเขื้อ) และได้รับวัคซีนไป

สรุป วัคซีน เป็นของจำเป็น แต่คนเปราะบาง ย่อมเลือกวัคซีน ที่ธรรมดา ๆ ที่สุด เทคนิคโบราณ เช่นแบบเชื้อตาย เป็นต้น