ไทยพีบีเอส ประกาศนโยบาย AI ยึด 7 หลัก ย้ำ “AI เป็นผู้ช่วย มนุษย์ตัดสินใจ”

ปัจจุบัน ปัญญาประดิษฐ์ (AI) เข้ามามีส่วนในการใช้ชีวิตประจำวัน และการทำงานในหลายส่วน แม้กระทั่งองค์กรสื่อ ที่เริ่มมีการใช้งานเครื่องมือ AI ต่าง ๆ ในงานผลิตสื่อ เพื่อให้การทำงานต่าง ๆ ของมนุษย์มีความคล่องตัวมากขึ้น

อย่างไรก็ตาม การใช้ AI ในวงการสื่อ ยังคงเป็นที่ถกเถียงอยู่เป็นระยะ ถึงความเหมาะสม ความถูกต้อง โปร่งใส และความรับผิดชอบกรณีผลงานที่ใช้ AI ในการผลิต สร้างผลกระทบเชิงลบต่อสังคม

ล่าสุด มีรายงานว่า องค์การกระจายเสียงและแพร่ภาพสาธารณะแห่งประเทศไทย (ส.ส.ท.) หรือ ไทยพีบีเอส ประกาศใช้หลักการ นโยบาย และแนวปฏิบัติการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ หรือ AI อย่างเป็นทางการ เมื่อวันที่ 16 กรกฎาคม 2569 เพื่อเป็นกรอบการดำเนินงานของบุคลากรทั้งองค์กรในการประยุกต์ใช้ AI อย่างเหมาะสม ยึดมั่นในความถูกต้อง โปร่งใส และความรับผิดชอบต่อสังคมเป็นสำคัญในฐานะสื่อสาธารณะ

โดยนายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการ ส.ส.ท. ได้ลงนามอนุมัติประกาศกรอบการกำกับดูแลการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Governance) ของไทยพีบีเอส อย่างเป็นทางการ เพื่อให้บุคลากรทุกระดับมีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจนและเป็นมาตรฐานเดียวกันทั้งองค์กร

ประกอบด้วย 3 องค์ประกอบสำคัญ ได้แก่ นโยบายการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Policy) กำหนดทิศทาง เป้าหมาย และขอบเขตการใช้ AI ขององค์กร, หลักการและแนวทางการใช้งานปัญญาประดิษฐ์ (AI Principles) กำหนดหลักการสำคัญในการใช้ AI อย่างมีจริยธรรม และแนวปฏิบัติการใช้เทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (AI Guidelines) ซึ่งกำหนดวิธีปฏิบัติ ข้อควรระวัง และแนวทางบริหารความเสี่ยงสำหรับบุคลากรทุกระดับ

85.8% ใช้ AI ในการทำงานแล้ว

ไทยพีบีเอส ระบุว่า การกำหนดนโยบายในครั้งนี้มาจากการเตรียมความพร้อมภายในองค์กรอย่างเป็นระบบ โดยไทยพีบีเอสได้สำรวจพฤติกรรมการและความคิดเห็นการใช้ AI ของบุคลากร ระหว่างวันที่ 15 พฤษภาคม–18 มิถุนายน 2569 เพื่อศึกษารูปแบบการใช้งาน ความต้องการ ข้อกังวล และความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นจากการนำ AI มาใช้ในการปฏิบัติงานในฟังก์ชันต่าง ๆ ขององค์กร

ผลสำรวจพบว่า บุคลากรจำนวน 85.8% จากผู้ตอบแบบสำรวจทั้งหมด มีการนำ AI มาใช้ในการทำงานแล้ว โดยส่วนใหญ่เห็นตรงกันถึงข้อกังวลในความถูกต้องของข้อมูล ความปลอดภัยของข้อมูล และการละเมิดลิขสิทธิ์ และสะท้อนความเสี่ยงจากการใช้เครื่องมือ AI ภายนอก เช่น การเปิดใช้บัญชี AI อย่างอิสระจะส่งผลให้องค์กรไม่สามารถควบคุมมาตรการด้านความปลอดภัยได้ การนำข้อมูลส่วนบุคคลเข้าสู่ระบบ AI เป็นต้น

นอกจากนี้ ยังระบุถึงความต้องการสำคัญ คือ การกำหนดนโยบายการใช้ AI ที่ชัดเจนขององค์กร การจัดฝึกอบรมและพัฒนาทักษะ การกำหนดจริยธรรมและแนวทางปฏิบัติ และการจัดสรรงบประมาณหรือเครื่องมือเพื่อรองรับการใช้ AI ในการทำงาน

ข้อมูลจากผลสำรวจดังกล่าวจึงถูกนำมาใช้เป็นส่วนสำคัญในการกำหนดทิศทางและจัดทำ AI Policy, AI Principles และ AI Guidelines เพื่อให้สอดคล้องกับพฤติกรรมการใช้งานจริงของบุคลากร ตอบโจทย์ความต้องการในการพัฒนาทักษะ และลดความเสี่ยงที่อาจส่งผลกระทบต่อข้อมูล องค์กร และความน่าเชื่อถือของสื่อสาธารณะ

รวมถึงแต่งตั้ง “คณะทำงานกำหนดมาตรฐานและกำกับดูแลการใช้งานเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์” เพื่อบูรณาการความเชี่ยวชาญจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง กำหนดทิศทาง มาตรฐาน มาตรการควบคุม และกระบวนการกำกับดูแลการใช้ AI ให้ครอบคลุมทั้งด้านเนื้อหา เทคโนโลยีสารสนเทศ ความมั่นคงปลอดภัยของข้อมูล การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล กฎหมาย และจริยธรรมวิชาชีพ

วางหลัก 7 ประการ-แนวปฏิบัติการใช้ AI

ไทยพีบีเอส ระบุเพิ่มเติมว่า ได้กำหนดหลักการสำคัญในการใช้ AI 7 ประการ หรือ “THAI PBS Model” นับเป็นหัวใจสำคัญของการใช้ AI สำหรับองค์กรสื่อสาธารณะ ที่มุ่งกำหนดให้องค์กรสามารถใช้ AI เป็น “ผู้ช่วย” เพื่อเสริมประสิทธิภาพการทำงาน โดยมีมนุษย์กำกับดูแล (Human Oversight) ประกอบด้วย

T – Public Trust First ยึดถือความไว้วางใจของสาธารณะหรือประชาชนเป็นสำคัญ ไม่กระทบต่อความถูกต้อง ความเป็นกลาง และมีความรอบด้านของเนื้อหา

H – Human-in-the-Loop มนุษย์เป็นผู้กำกับ ควบคุม และตัดสินใจในขั้นสุดท้าย เนื้อหาทุกชิ้นจำเป็นต้องผ่านการพิจารณา กลั่นกรอง ตรวจสอบข้อเท็จจริง ก่อนเผยแพร่สู่สาธารณะ

A – Accountability & AI as Assistant ความรับผิดชอบและการใช้ AI ในฐานะผู้ช่วย เพื่อสนับสนุนการทำงาน ไม่ใช่เพื่อทดแทน

I – Intellectual Property Rights เคารพสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาและจริยธรรมทางวิชาชีพ ไม่นำ AI มาใช้ลักษณะละเมิดสิทธิเจ้าของผลงาน

P – Privacy & Public Interest การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลและประโยชน์สาธารณะ ไม่นำข้อมูลลับหรือข้อมูลส่วนบุคคลเข้าสู่ AI ที่ไม่มีมาตรการคุ้มครองข้อมูลที่เพียงพอ

B – Balance & Un-Bias ความสมดุลและความเป็นธรรม ผลลัพธ์จาก AI ต้องปราศจากอคติ รวมถึงไม่ใช้ AI สร้างเนื้อหาที่ชี้นำความคิดเห็นทางการเมือง หรือขัดต่อหลักความน่าเชื่อถือ

S – Standards of Integrity ยึดมั่นมาตรฐานความซื่อสัตย์สุจริตในวิชาชีพ ความโปร่งใส และตรวจสอบได้

ในส่วนของแนวปฏิบัติไทยพีบีเอส หรือ AI Guidelines ได้กำหนดรายละเอียดการนำหลักการไปใช้ในงานแต่ละด้าน อาทิ งานบรรณาธิการ ซึ่งกำหนดให้ทุกการใช้ AI ต้องผ่านการตรวจสอบข้อเท็จจริงจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ และห้ามพึ่งพาผลลัพธ์จาก AI เพียงแหล่งเดียว

การใช้ปัญญาประดิษฐ์เชิงสร้างสรรค์ (Generative AI) ในการผลิตเนื้อหา ซึ่งต้องมีมนุษย์ปรับแก้และมีส่วนร่วมอย่างมีนัยสำคัญ จึงจะถือเป็นผลงานที่องค์กรสามารถอ้างสิทธิความเป็นเจ้าของได้ และหากมีบทบาทสำคัญต่อเนื้อหาที่นำเสนอ ต้องมีการเปิดเผยการใช้ AI ในระดับที่เหมาะสม

สำหรับเนื้อหาที่มีความอ่อนไหว เช่น ประเด็นการเมือง ศาสนา เพศ และสิทธิมนุษยชน รวมถึงสถานการณ์ข่าวเร่งด่วน แนวปฏิบัติกำหนดให้ยึดความถูกต้องและความครบถ้วนของข้อมูลเป็นสำคัญ มากกว่าความรวดเร็วในการเผยแพร่ และห้ามใช้ AI สร้างหรือเผยแพร่ข่าวสารโดยปราศจากการตรวจสอบจากมนุษย์

วางกฎเหล็ก ห้ามนำข้อมูลลับเข้าระบบ-ระวังอคติ ข้อมูลเท็จจากระบบ

ประกาศดังกล่าวยังเน้นย้ำถึงข้อห้ามสำคัญในการนำข้อมูลลับขององค์กร ข้อมูลเชิงกลยุทธ์ หรือข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA) ป้อนเข้าสู่ระบบ External AI Tools ที่ไม่ได้รับการรับรองความปลอดภัยทางเทคโนโลยีสารสนเทศ รวมถึงต้องระมัดระวังประเด็นความอคติของระบบ (AI Bias) และข้อมูลเท็จที่สร้างโดยระบบ (Hallucination) โดยเฉพาะในประเด็นอ่อนไหวทางการเมือง ศาสนา เพศ และสิทธิมนุษยชน

ในกรณีที่เกิดความผิดพลาดจากการใช้ AI ในการสื่อสาร ไทยพีบีเอส ได้วางมาตรการแก้ไขอย่างโปร่งใส และพร้อมชี้แจงข้อเท็จจริงต่อสาธารณชนทันที โดยบุคลากรทุกระดับจะต้องสามารถตรวจสอบย้อนหลัง (Traceability) ประวัติการใช้งานและการสั่งงาน (Prompt) ได้เสมอ เพื่อรักษาความเชื่อมั่นในฐานะสื่อสาธารณะที่พึ่งพาได้ของสังคมต่อไป

โดยไทยพีบีเอส กำหนดให้มีการติดตาม ตรวจสอบ และทบทวนนโยบายและแนวปฏิบัติดังกล่าวอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง หรือเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงที่มีนัยสำคัญด้านเทคโนโลยี กฎหมาย หรือบริบทการดำเนินงานขององค์กร

ขณะเดียวกัน ไทยพีบีเอสยังให้ความสำคัญกับการสร้างความเข้าใจภายในองค์กร โดยมุ่งพัฒนาศักยภาพของบุคลากรทุกระดับให้สามารถใช้ AI ได้อย่างเหมาะสม มีวิจารณญาณ และตระหนักถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น ผ่านการสื่อสารนโยบายหลักการ THAI PBS การเผยแพร่แนวปฏิบัติ และการสร้างวัฒนธรรมการใช้ AI อย่างรับผิดชอบ รวมถึงการวางแผนจัดอบรมภายในเสริมสร้างทักษะ เพื่อให้พนักงานซึ่งเป็นกำลังสำคัญขององค์กร สามารถประยุกต์ใช้ AI ได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้กรอบ AI Policy และ AI Guidelines เดียวกันทั้งองค์กร

แนวทางทั้งหมดในข้างต้นนี้ สอดคล้องกับการพัฒนานวัตกรรม AI เพื่อยกระดับการให้บริการประชาชนอย่างต่อเนื่อง เช่น AI Voice (Text-to-Speech) หรือบริการ “อ่านให้ฟัง”, AI Chatbot บริการ “ถามตอบอัตโนมัติ” ทาง Inbox Facebook และ LINE, AI in Brief บริการ “AI สรุปให้”, AI Vertical Live บริการ “ชมสดแนวตั้งอัตโนมัติ”

รวมถึงการประยุกต์ใช้ AI เพื่อสนับสนุนการทำงานของกองบรรณาธิการ การวิเคราะห์ข้อมูล และการพัฒนานวัตกรรมบริการสาธารณะรูปแบบใหม่ โดยทุกการใช้งานยังคงยึดหลัก “AI เป็นผู้ช่วย – มนุษย์เป็นผู้ตัดสินใจ” เพื่อให้เทคโนโลยีช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการทำงาน ควบคู่กับการรักษามาตรฐานวิชาชีพ ความถูกต้อง และความรับผิดชอบต่อสังคม

กรอบกำกับดูแล เพื่อการใช้บนหลักถูกต้อง โปร่งใส รับผิดชอบ

นายวันชัย ตันติวิทยาพิทักษ์ ผู้อำนวยการ ส.ส.ท. เปิดเผยว่า ในยุคที่ AI สามารถสร้างข้อมูล ภาพ เสียง และเนื้อหาได้อย่างรวดเร็ว ความน่าเชื่อถือยิ่งเป็นคุณค่าที่สำคัญของสื่อสาธารณะ ไทยพีบีเอสจึงต้องมีกรอบการกำกับดูแลการใช้ AI ที่ชัดเจน เพื่อให้ทุกการนำเทคโนโลยีมาใช้ยังคงยึดมั่นในความถูกต้อง ความโปร่งใส และความรับผิดชอบต่อประชาชน

“หัวใจสำคัญของการนำ AI มาช่วยทำงานในยุคดิจิทัล คือการใช้ AI ในฐานะ ‘ผู้ช่วย’ ไม่ใช่ ‘ผู้ตัดสินใจ’ เพราะ AI ไม่อาจทดแทนดุลยพินิจ จริยธรรม และความรับผิดชอบของมนุษย์ได้ โดยเฉพาะในฐานะสื่อสาธารณะ การใช้ AI ต้องตั้งอยู่บนหลักความถูกต้อง ความโปร่งใส และความรับผิดชอบต่อสังคม ขณะที่การตัดสินใจเชิงบรรณาธิการ การตรวจสอบข้อเท็จจริง และการรับผิดชอบต่อเนื้อหาที่เผยแพร่ ยังคงเป็นหน้าที่ของบุคลากรไทยพีบีเอสทุกคน เพื่อรักษาความน่าเชื่อถือขององค์กรและความเชื่อมั่นของประชาชน”