‘เกาเจียเป่า’ ฉากละครเก่าแห่งจีนเหนือ

บางเมืองมีชื่อเสียงเพราะความยิ่งใหญ่ของสถาปัตยกรรม บางเมืองดึงดูดผู้คนด้วยแสงสีและความทันสมัย

แต่สำหรับ ‘เกาเจียเป่า’ (Gaojiabu Ancient City) เมืองโบราณทางตอนเหนือของประเทศจีน น่าสนใจตรงความธรรมดาที่พบเห็นได้ระหว่างทาง ตั้งแต่กำแพงหินเก่าคร่ำคร่า ประตูไม้ที่ผ่านการใช้งานมาหลายชั่วอายุคน ไปจนถึงผู้สูงวัยที่ยังนั่งพักผ่อนอยู่หน้าบ้าน ราวกับความเปลี่ยนแปลงของโลกภายนอกไม่ได้ทำให้จังหวะชีวิตของเมืองแห่งนี้ต้องเร่งรีบตามไปด้วย กลับกันมันดันถูกสตาฟไว้ให้คงซึ่งวิถีเดิม

เกาเจียเป่าตั้งอยู่ในเขตเสินมู่ (Shenmu) เมืองอวี๋หลิน มณฑลส่านซี เป็นเมืองโบราณที่มีประวัติศาสตร์ย้อนไปถึงราชวงศ์หมิง เมื่อเกือบ 600 ปีก่อน

ครั้งหนึ่งพื้นที่แห่งนี้เคยมีบทบาทสำคัญในฐานะเมืองป้องกันชายแดนทางตอนเหนือของจีน ก่อนที่กาลเวลาจะเปลี่ยนป้อมปราการเก่าให้กลายเป็นชุมชนซึ่งยังมีผู้คนอาศัยอยู่ และเป็นสถานที่ถ่ายทำละครจีนชื่อดัง The Ordinary World (平凡的世界) ที่พาเรื่องราวชีวิตของคนธรรมดาบนที่ราบสูงดินเหลืองไปสู่สายตาผู้ชมทั่วประเทศ

การเดินทางครั้งนี้ ผู้สื่อข่าว ‘ประชาชาติธุรกิจ’ ได้ร่วมคณะสื่อมวลชนต่างชาติในโครงการ Wow Trip Series จัดโดย China Daily ระหว่างวันที่ 20-24 ตุลาคม 2569 เพื่อสำรวจแหล่งท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมของเมืองอวี๋หลิน ซึ่งเกาเจียเป่าเป็นหนึ่งในจุดหมายที่เผยให้เห็นจีนอีกด้านหนึ่ง นอกเหนือจากภาพจำของมหานครขนาดใหญ่และสถานที่ท่องเที่ยวอันโอ่อ่าทันสมัยอย่างปักกิ่หรือเซี่ยงไฮ้

เพียงก้าวเข้าสู่เขตเมืองเก่า ภาพตรงหน้าก็เปลี่ยนจากถนนสมัยใหม่มาเป็นแนวกำแพงหินและอิฐสีเทาที่ทอดตัวขนานไปกับทางเดินแคบ ๆ อาคารไม้เรียงรายอยู่สองฝั่ง บางหลังปิดประตูเงียบสนิท บางหลังยังมีร่องรอยการใช้ชีวิตประจำวันให้เห็น ขณะที่พื้นถนนและผนังอาคารบอกเล่าการซ่อมแซมต่อเติมซึ่งเกิดขึ้นต่างยุคต่างสมัย

ในตรอกเล็ก ๆ แห่งหนึ่ง ต้นไม้สูงเหนือกำแพงกำลังผลัดใบรับฤดูใบไม้ร่วง ใบไม้สีเหลืองทองปลิววนไปตามแรงลม ก่อนตกลงบนพื้นหินที่มีใบไม้แห้งปกคลุมอยู่แล้ว นักท่องเที่ยวบางคนหยุดถ่ายภาพ บางคนกางแขนรับใบไม้ที่ลอยอยู่กลางอากาศ เปลี่ยนตรอกเก่าธรรมดาให้กลายเป็นฉากถ่ายภาพที่แทบไม่ต้องจัดองค์ประกอบเพิ่มเติม

เดินต่อไปอีกไม่ไกล ภาพของผู้สูงอายุที่นั่งพักอยู่หน้าประตูไม้แกะสลักกลับดึงความสนใจได้ไม่แพ้กัน เบื้องหลังเป็นอาคารเก่าที่ประดับโคมไฟจีนสีแดง และมีร่องรอยการอยู่อาศัยปรากฏอยู่ตามผนังและบานประตู

ภาพเหล่านี้ทำให้การเที่ยวเกาเจียเป่ามีเสน่ห์ต่างจากการเดินชมโบราณสถานทั่วไป เพราะสิ่งที่อยู่ตรงหน้าไม่ได้เป็นเพียงอาคารเก่าแก่ที่รอให้นักท่องเที่ยวมาถ่ายภาพ หากยังเป็นพื้นที่ซึ่งผู้คนใช้ดำเนินชีวิตจริง

ยิ่งเมื่อรู้ว่าเมืองแห่งนี้เคยเป็นทั้งป้อมปราการชายแดนและฉากละครที่เล่าเรื่องความเปลี่ยนแปลงของสังคมจีน การเดินผ่านถนนแต่ละสายก็ยิ่งชวนให้ตั้งคำถามว่า ตลอดหลายร้อยปีที่ผ่านมา ผู้คนที่เคยอาศัยอยู่หลังกำแพงเหล่านี้มีชีวิตอย่างไร และเหตุใดเมืองเล็ก ๆ แห่งหนึ่งจึงยังรักษาร่องรอยของอดีตเอาไว้ได้มากถึงเพียงนี้

เกาเจียเป่าจึงเป็นเมืองที่น่าเดินให้ช้าลงสักหน่อย ไม่ใช่เพราะไม่มีอะไรให้ดู แต่เพราะรายละเอียดที่น่าสนใจมักปรากฏอยู่ในจุดที่นักท่องเที่ยวอาจเดินผ่านไปโดยไม่ทันสังเกต ตั้งแต่รอยต่อของก้อนหินบนกำแพง ลวดลายบนบานประตู ไปจนถึงชีวิตประจำวันของผู้คนที่ยังดำเนินต่อไปท่ามกลางเมืองเก่าอายุหลายศตวรรษ

เมืองหน้าด่าน มรดกแห่งส่านซี

เกาเจียเป่ามีรากฐานย้อนกลับไปถึงสมัยราชวงศ์หมิง โดยประวัติการก่อสร้างเมืองที่มักอ้างถึงระบุปี ค.ศ. 1434 หรือราว 592 ปีก่อน นับถึงปี 2569

ในยุคนั้น พื้นที่ทางตอนเหนือของส่านซีมีความสำคัญต่อการป้องกันชายแดน เนื่องจากเป็นบริเวณที่เชื่อมต่อพื้นที่เกษตรกรรมของจีนกับดินแดนทุ่งหญ้าทางเหนือ การสร้างเมืองที่มีกำแพงล้อมรอบจึงเกี่ยวข้องกับทั้งการตั้งถิ่นฐาน การคมนาคม และความมั่นคง

สถาปัตยกรรมของเกาเจียเป่าจึงมีลักษณะผสมผสานระหว่างเมืองที่อยู่อาศัยกับเมืองป้องกันภัย กำแพงอิฐและหินหนา ประตูทางเข้า และเส้นทางภายในเมืองเป็นองค์ประกอบที่บอกเล่าหน้าที่ของพื้นที่แห่งนี้ในอดีต

เมื่อเวลาผ่านไป บทบาททางทหารค่อย ๆ ลดความสำคัญลง แต่ชุมชนยังคงดำรงอยู่ อาคารบางหลังถูกปรับเปลี่ยนการใช้งาน ขณะที่บ้านเรือนเก่าหลายแห่งยังรักษารูปแบบสถาปัตยกรรมดั้งเดิมเอาไว้

สำหรับนักท่องเที่ยว การเดินสำรวจเกาเจียเป่าจึงคล้ายการเปิดหนังสือประวัติศาสตร์ที่ไม่ได้เรียงเรื่องราวผ่านตัวอักษร หากเล่าผ่านวัสดุก่อสร้างและร่องรอยการอยู่อาศัยที่พบเห็นได้ตลอดทาง

เมื่อใบไม้ร่วง

หนึ่งในช่วงเวลาที่สร้างความประทับใจระหว่างการเยือน คือการเดินผ่านตรอกหินเล็ก ๆ ที่มีกำแพงเก่าขนาบอยู่ทั้งสองด้าน

ต้นไม้สูงเหนือแนวกำแพงกำลังผลัดใบรับฤดูใบไม้ร่วง ใบไม้สีเหลืองทองและน้ำตาลอ่อนปกคลุมพื้นถนน เมื่อสายลมพัดผ่าน ใบไม้จำนวนมากก็ปลิววนอยู่กลางอากาศ

นักท่องเที่ยวในคณะต่างหยุดถ่ายภาพ บางคนกางแขนรับใบไม้ บางคนโพสท่าราวกับกำลังอยู่ในฉากภาพยนตร์ ขณะที่บางคนเพียงยืนมองใบไม้ร่วงลงมาจากยอดไม้

ภาพเหล่านี้ทำให้เห็นว่าเกาเจียเป่าไม่ได้มีดีเฉพาะประวัติศาสตร์ แต่ยังเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่มีเสน่ห์ด้านทัศนียภาพ โดยเฉพาะในฤดูใบไม้ร่วงที่สีสันของธรรมชาติช่วยเพิ่มชีวิตชีวาให้กำแพงหินเก่าแก่

ความน่าสนใจอยู่ที่ความเรียบง่ายของสถานที่ เพราะไม่จำเป็นต้องมีอาคารสูง จุดชมวิวขนาดใหญ่ หรือสิ่งอำนวยความสะดวกทันสมัย เพียงถนนหินหนึ่งสาย กำแพงเก่าสองฝั่ง และใบไม้ที่ปลิวตามแรงลม ก็เพียงพอให้ผู้มาเยือนหยุดใช้เวลาอยู่ตรงนั้นได้นานกว่าที่คาด

ตามรอยละครดัง ‘โลกธรรมดา’

อีกหนึ่งจุดขายสำคัญของเกาเจียเป่าคือการเป็นสถานที่ถ่ายทำละครโทรทัศน์จีนเรื่อง The Ordinary World (平凡的世界) ซึ่งออกอากาศในปี 2015 ดัดแปลงจากนวนิยายชื่อเดียวกันของนักเขียนจีน ลู่เหยา (Lu Yao)

ละครเรื่องนี้เล่าเรื่องชีวิตของผู้คนในชนบทจีนช่วงทศวรรษ 1970-1980 ผ่านการเปลี่ยนแปลงทางเศรษฐกิจ สังคม และความสัมพันธ์ของครอบครัว โดยเกาเจียเป่าถูกใช้เป็นฉากของเมืองหยวนซี (Yuanxi County) ซึ่งเป็นหนึ่งในพื้นที่สำคัญของเรื่อง

ความโด่งดังของละครช่วยให้เมืองโบราณที่เคยเป็นที่รู้จักในวงจำกัดกลายเป็นจุดหมายของนักท่องเที่ยว โดยมีรายงานว่าในช่วงวันหยุดเช็งเม้งปี 2015 เพียง 3 วัน เกาเจียเป่าต้อนรับนักท่องเที่ยวถึง 45,000 คน

ระหว่างเดินสำรวจเมือง นักท่องเที่ยวจะพบภาพวาดขนาดใหญ่บนกำแพงที่รวบรวมตัวละครสำคัญจากเรื่อง The Ordinary World พร้อมข้อความภาษาจีนสีแดงที่เขียนว่า “平凡的世界 不平凡的高家堡”

ซึ่งมีความหมายว่า “โลกธรรมดา เกาเจียเป่าที่ไม่ธรรมดา”

ภาพวาดดังกล่าวกลายเป็นจุดถ่ายภาพยอดนิยม เพราะทำให้ผู้มาเยือนสามารถเข้าไปยืนร่วมเฟรมกับตัวละครในเรื่องได้โดยไม่ต้องอาศัยฉากจำลองดิจิทัล

นอกจากกำแพงภาพวาดแล้ว ยังมีพื้นที่จัดแสดงเกี่ยวกับวัฒนธรรมท้องถิ่นและความทรงจำของผู้คน ภายในห้องจัดแสดงที่ใช้แสงสีส้มแดง มีการติดตั้งดวงไฟขนาดเล็กจำนวนมากเรียงตัวเหนือศีรษะ ให้บรรยากาศคล้ายแสงจากตะเกียงในยามค่ำคืน

อีกด้านหนึ่งของห้องเป็นผนังที่ประกอบด้วยภาพดวงตาของผู้คนจำนวนมาก เรียงต่อกันเป็นภาพขนาดใหญ่ ใกล้กันมีภาพถ่ายกิจกรรมและประเพณีพื้นบ้าน ซึ่งชวนให้ผู้ชมพิจารณาความหลากหลายของผู้คนและวัฒนธรรมในภูมิภาค

การจัดแสดงเหล่านี้ช่วยเพิ่มมิติให้การท่องเที่ยวเมืองเก่า จากการชมอาคารโบราณเพียงอย่างเดียว ไปสู่การทำความรู้จักชีวิต ความทรงจำ และวัฒนธรรมร่วมสมัยของชาวจีนตอนเหนือ