ชวนอ่าน…พระราชหัตถเลขารัชกาลที่ 5 จุดกำเนิด “พระที่นั่งอนันตสมาคม – พระราชวังดุสิต”

“ฉันคิดจะทำบ้านเปนที่ไปเที่ยวเล่น ได้กะตกลงใจว่าจะซื้อที่ตั้งแต่บ้านประวิตร ไปจนถึงคลองสามเสน ตั้งแต่ถนนสามเสน ยืนขึ้นไปจนถึงทางรถไฟ ได้มอบให้กรมหมื่นมหิศรและกรมหมื่นมสรรพสาตรเปนผู้จัดซื้อแลวางแปลน มีความประสงค์อยากจะใคร่ให้ได้เร็วๆ ด้วยไม่มีที่เดินเหินเที่ยวเล่น สังเกตได้ว่าเมื่ออยู่บางปอินสบาย เพราะได้เดินทุกวัน ครั้นกลับลงมานี่ก็ไม่ใคร่สบายขึ้นทุกวัน ขอให้เธอสั่งพระยาราชรองเมืองแลอำเภอสามเสนแลบางขุนพรหม ให้ช่วยกรมหมื่นมหิศรแลกรมหมื่นสรรสาตร ในการที่จะจัดซื้อที่เหล่านั้นให้ได้โดยเร็ว อย่าให้เปนที่ขัดข้องจะมีความขอบใจเปนอันมาก”

ข้อความนี้เป็นพระราชหัตถเลขาของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวถึงกรมหมื่นนเรศวรฤทธิ์ เสนาบดีกระทรวงนครบาล เกี่ยวกับพระราชประสงค์ในการจัดซื้อที่ดินบริเวณตำบลสามเสน เมื่อพระองค์มีแนวคิดจะสร้างวังสวนดุสิต ซึ่งกาลเวลาต่อมาได้แปรชื่อเป็นพระราชวังดุสิตในปัจจุบัน

ย้อนกลับไปช่วงที่พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าฯ ได้เสด็จกลับจากการประพาสยุโรปครั้งแรก ซึ่งระหว่างการนั้น พระองค์ได้ทอดพระเนตรเห็นพระราชวังของกษัตริย์แต่ละประเทศมีอาณาบริเวณกว้างขวาง และยังมีพระราชอุทยานเต็มไปด้วยพืชพันธุ์นานาชนิดให้ความร่มรื่น สดชื่น

แต่ครั้นพระองค์เสด็จกลับมายังเมืองสยาม ปรากฏว่าในบริเวณพระบรมมหาราชวังซึ่งสร้างมาร้อยกว่าปี เต็มไปด้วยตึก อาคารที่ก่อสร้างขึ้นมาใหม่ของบรรดาเจ้าจอมต่างๆ บดบังทิวทัศน์ ทิศทางลม ทำให้พระองค์ทรงพระราชดำริว่า “ร้อน” 

“ในฤดูร้อนพระบรมมหาราชวังร้อนจัด เพราะมีตึกบังอยู่โดยรอบ ไม่เปนที่ลมเดินสะดวก อนึ่งพระราชอัธยาไศรย โปรดทรวงด้วยพระบาทในระยะทางอันหนึ่งพอสมควรแก่พระกำลังก็เปนที่ทรงสบาย ถ้าประทับอยู่บนพระที่นั่งไม่ได้เสด็จพระราชดำเนินแห่งใดหลายเดือน ก็ไม่ใครทรงสบาย จึงต้องเสด็จประภาศหัวเมือง เพื่อได้ทรงสำราญพระราชอิริยาบทเนืองๆ”

เพราะเหตุนี้พระองค์จึงใช้เงินจากพระคลังข้างที่ซึ่งเป็นพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์สร้างพระราชวังดุสิตเพื่อใช้เป็นที่ประทับในช่วงปลายรัชกาลโดยสมบูลย์

แต่การสร้างพระราชวังดุสิตแห่งนี้ มิใช่เป็นแค่สถาปัตยกรรมอันงดงาม ที่ต่อมากาลเวลาได้ผันเปลี่ยนให้พระราชวังแห่งนี้ ได้ผ่านช่วงเวลาที่เป็นประวัติศาสตร์การเมือง เมื่อคณะราษฎรใช้พระที่นั่งอนันตสมาคมเป็นที่ควบคุมตัวเจ้านาย หลังก่อการปฏิวัติ 24 มิถุนายน 2475 เป็นสถานที่พระราชทานรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรสยาม ฉบับวันที่ 10 ธันวาคม 2475

ต่อมายังใช้เป็นที่ประชุมสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเรื่อยมา จนกระทั่งรัฐสภาแห่งใหม่ที่อยู่บริเวณใกล้เคียงกันสร้างเสร็จในปี 2517

เมื่อปี 2549 เป็นสถานที่จัดงานพระราชพิธีฉลองสิริราชสมบัติครบ 60 ปี พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ซึ่งมีพระราชอาคันตุกะจาก 25 ประเทศที่มีพระมหากษัตริย์เป็นประมุขเข้าร่วมงาน พระราชพิธีครั้งนั้นนับเป็นการชุมนุมของพระประมุขจากประเทศต่าง ๆ มากที่สุดในโลก

เหตุการณ์สำคัญล่าสุดที่เกิดขึ้น ณ พระที่นั่งอนันตสมาคมคือ เมื่อวันที่ 6 เมษายน 2560 สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวมหาวชิราลงกรณ บดินทรเทพยวรางกูร ทรงลงพระปรมาภิไธย ในพระราชพิธีประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2560

นอกจากนี้ ยังกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยว ดึงดูดทัวร์จีน – ฝรั่งให้มาชมความงดงามแค่นั้น หากการสร้างพระราชวังดุสิตยังเป็นต้นแบบการวางรากฐานต่างๆ จนถึงปัจจุบัน ยกตัวอย่างชัดๆ คือ การใช้เทคโนโลยีทันสมัยมาใช้ในการรังวัดที่ดิน และการทำโฉนดที่ดินแบบเดียวกับที่ใช้ในปัจจุบัน ก็เริ่มใช้เป็นครั้งแรกในการซื้อที่ดินจากราษฎรเพื่อก่อสร้างพระราชวังดุสิตแห่งนี้

ก่อนจะปิดปรับปรุงอย่างไม่มีกำหนดเมื่อวันที่ 30 กันยายน 2560 ที่ผ่านมา